شمارهٔ ۱۸۸
هوش مصنوعی: این شعر به تأمل و تفکر درباره دوست و دشمن می‌پردازد. شاعر به ما می‌آموزد که نباید به دوستی‌ها و دشمنی‌های ظاهری دل ببندیم و باید به آنچه که عذر و ظرفیت الهی است، توجه کنیم. او به این نکته اشاره می‌کند که در دوستی و دشمنی، ممکن است با سوء برداشت‌ها رو به رو شویم و در نهایت، باید از غلو و افراط در محبت به دوستان و دشمنی با دشمنان پرهیز کنیم.
شاعر به بیان این حقیقت می‌پردازد که برخی از دوستی‌ها به دلیل غرور و برخی از دشمنی‌ها به دلیل بی‌فکری به وجود می‌آید. او بر اهمیت تأمل و دقت در شناخت دوستی و دشمنی تأکید می‌کند و به ما یادآوری می‌کند که باید به عمق روابط انسانی نگاه کنیم و از ظواهر دوری کنیم. در نهایت، نتیجه می‌گیرد که اگر عقل ما این فهم را نپذیرد، باید آن عقل را دیوانه‌وار دانست.
خاقانیا به تقویت دوست دل مبندوز غصهٔ نکایت دشمن جگر مخور
هوش مصنوعی: ای خاقانی، خودت را به دوستی محکم نکن و نگذار غم و غصهٔ دشمن، قلبت را آزار دهد.
چون شد تو را یقین که بد و نیک ز ایزد استبر کس گمان به دوستی و دشمنی مبر
هوش مصنوعی: زمانی که به این یقین رسیدی که خوبی و بدی از سوی خداوند است، دیگر به کسی گمان نبر که دوست است یا دشمن.
ای مرد دوستان چه و از دشمنان چه باکآنجا که حق به عین قبولت کند نظر
هوش مصنوعی: ای مرد، از دوستان نترس و از دشمنان نگران نباش، زیرا در مکانی که حقیقت به وضوح و عینیت خود را به تو نشان میدهد، همه چیز روشن خواهد شد.
بر هیچ دوست تکیه مزن کو به عاقبتدشمن نماید و نبرد دوستی بسر
هوش مصنوعی: به هیچ دوستی اعتماد نکن که در نهایت به مانند یک دشمن عمل کند و دوستیاش به پایان برسد.
وز هیچ دشمنی مشکن کو از آن قدمهم باز گردد و شود از دوست دوست‌تر
هوش مصنوعی: از هیچ دشمنی جفا نکن، زیرا او ممکن است یک روز از آن قدم برگردد و نسبت به دوستی، از دوستانت هم دوستانهتر شود.
گر دوست از غرور هنر بیندت نه عیبدشمن به عیب کردنت افزون کند هنر
هوش مصنوعی: اگر دوست به خاطر غرور هنری که داری تو را قضاوت کند، نه تنها عیبهای تو را بیشتر میبیند، بلکه دشمن هم با این نگاه به عیبهای تو اضافه خواهد کرد.
ترسی ز طعن دشمن و گردی بلند نامبینی غرور دوست، شوی پست و مختصر
هوش مصنوعی: اگر از سرزنش دشمن بترسی و به خاطر آوازهای که داری، به خودت مغرور شوی، در نهایت به فردی ذلیل و کم اهمیت تبدیل میشوی.
آن طعن دشمن است تو را دوستی عظیمکو نردبان توست به بام کمال بر
هوش مصنوعی: این سخن به این معناست که دشمنی‌ها و انتقادات ممکن است بر تو سخت و دشوار به نظر برسند، اما در واقع، دوستی و محبت بزرگ و واقعی چون نردبانی است که تو را به قلههای کمال و موفقیت میرساند.
پس دوست دشمن است به انصاف بازبینپس دشمن است دوست به تحقیق درنگر
هوش مصنوعی: اگر با انصاف نگاه کنی، دوست در واقع دشمن است و اگر با دقت و تحقیق بنگری، دشمن در حقیقت دوست است.
با هرکه دوستی کنی از دل مکن غلوبا هرکه دشمنی کنی از جان مکن خطر
هوش مصنوعی: با هر کسی که دوست میشوی، دل را زیاد درگیر نکن و با هر کسی که دشمنی داری، جانت را به خطر نینداز.
که آن دوستی و دشمنی کاین چنین بوداز عادت یهود و نصاری دهد خبر
هوش مصنوعی: این دوستی و دشمنی که وجود دارد، به ویژگیهای خاص یهودیان و مسیحیان اشاره دارد و نشاندهنده عادتها و رفتارهای آنهاست.
کز دوستی مسیح نصاری است در سعیروز دشمنی مسیح یهودی است در سقر
هوش مصنوعی: به خاطر دوستی با مسیح، پیروان او (نصاری) در بهشت خواهند بود، و از دشمنی با او، یهودیان در جهنم قرار خواهند گرفت.
گرچه مسیح را حذر است از دم یهوداز گفتهٔ نصاری هم می‌کند حذر
هوش مصنوعی: با وجود اینکه مسیح از زبان یهودیها احتیاط می‌کند، اما از گفتههای مسیحیان نیز پرهیز می‌کند.
طعن حرام زادگی ارچه بد است بداما حجالت دم ابن‌اللهی بتر
هوش مصنوعی: این سخن به بیان این نکته می‌پردازد که هرچند زادهی ناپسند بودن و نداشتن حرمت اجتماعی ناپسند است، اما شرم و عیب ناشی از رفتار کسی که خود را به ناحق به مقام و افتخاری نسبت میدهد، بسیار بدتر و غیرقابل قبولتر است.
گر عقلت این سخن نپذیرد که گفته‌امآن عقل را نتیجهٔ دیوانگی شمر
هوش مصنوعی: اگر ذهن تو این حرف را قبول نکند که من گفتهام، آن عقل را نشانهای از دیوانگی بدان.