هوش مصنوعی: محتسب (نفر مسئول بهجا آوردن امر به معروف و نهی از منکر) باید دارای سه ویژگی باشد: علم، ورع (پرهیزگاری) و حسن خلق. اگر علم نداشته باشد، نمیتواند معروف را از منکر تشخیص دهد؛ اگر ورع نداشته باشد، ممکن است به نیت شخصی عمل کند؛ و اگر حسن خلق نداشته باشد، ممکن است به خشم بیفتد و کارهایش را به نفع خود انجام دهد. برای مثال، امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) از کشتن یک کافر به خاطر خشم خودداری کرد، چون نخواست تنها بر اساس خشم عمل کند.
محتسب باید فردی صبور باشد و در برابر مشکلات مقاومت کند و همچنین از تعلقات دنیوی دوری کند. اگر کسی بخواهد که مورد محبت و احترام مردم قرار گیرد، نمیتواند به وظیفه خود بهعنوان محتسب به درستی عمل کند.
اصل کار محتسب، احساس اندوه و دلسوزی نسبت به کسانی است که مرتکب معصیت میشوند و بهعوض خشونت، با نرمی و محبت آنها را هدایت کند. برای همین، رفتار پیامبر (ص) با یک جوان زناکار نشاندهنده این است که با مهربانی و گفتگو میتوان قلبها را تغییر داد.
در نهایت، محتسب باید از درشتی و تندی دوری کند و با رفق و لطافت در برابر مردم عمل کند تا بتواند آنها را به نیکویی هدایت کند.
هوش مصنوعی: بدان که یک محتسب باید سه ویژگی اصلی داشته باشد: دانش، تقوا و اخلاق نیکو. اگر محتسب دانش نداشته باشد، نمیتواند خوشیها را از ناخوشیها تشخیص دهد. اگر تقوا نداشته باشد، ممکن است با وجود تشخیص کارهای نادرست، به هدفهای خود عمل کند. همچنین، اگر اخلاق خوبی نداشته باشد و هنگام برنجیدگی خشمگین شود، ممکن است خداوند را فراموش کند و به شیوهای عمل کند که نفع شخصی خود را در نظر بگیرد، نه حق و انصاف. در این صورت، اعمال او به گناه تبدیل میشود.
هوش مصنوعی: امیر المومنین علی رضی الله عنه تصمیم گرفت تا یکی از کافران را بکشد، اما زمانی که به او نزدیک شد، بر او آب دهان انداخت و سپس از کشتنش بازگشت و گفت: «خشمگین شدم و ترسیدم که شاید این کار را برای خدا نکرده باشم». همچنین عمر نیز فردی را با شمشیر زد، اما آن شخص به او ناسزا گفت. دیگران از عمر سوال کردند: «چرا او را ززدی؟» عمر پاسخ داد: «تا این لحظه من او را به حق زدم، اما اکنون که او به من ناسزا گفت، اگر دوباره به او ضربه بزنم ممکن است به خاطر خشم باشد».
هوش مصنوعی: پیامبر (ص) فرمودند که باید تنها فردی که دانشمند و حکیم است در آنچه میگوید و نهی میکند، به او احترام گذاشت. همچنین، باید در رفتارهایش آرام و دوستانه باشد. حسن بصری میگوید: "برای هر کاری که میخواهی انجام دهی، باید اول خودت به آن عمل کنی." این نشاندهنده ادب است، اما شرط اصلی نیست. وقتی از پیامبر (ص) پرسیدند که آیا نباید امر به معروف و نهی از منکر کنیم تا همه این رفتارها را به جا بیاورند، او پاسخ داد که نه، حتی اگر همه نتوانند به آن عمل کنند، شما باید به وظیفه خود عمل کنید.
هوش مصنوعی: از ویژگیهای محتسب این است که صبور باشد و آماده تحمل سختیها. خداوند در قرآن میفرماید: «امر به معروف کن و از منکر نهی کن و بر هر چه به تو میرسد صبر کن». بنابراین، هر کسی که نتواند به تحمل سختیها برآید، نمیتواند وظیفه محتسبی را به درستی انجام دهد.
هوش مصنوعی: از آداب مهم این است که باید آدمی نسبت به دنیا و لذات آن زیاد وابسته نباشد و خواستههایش را محدود کند، زیرا هر جا که طمع و زیادهخواهی پیش بیاید، حقیقت تحت تأثیر قرار میگیرد و از بین میرود. یکی از عرفا هر روز از قصابی برای گربهاش گوشت میخرید. یک روز متوجه شد که قصاب مقداری کمکاری کرده و او بسیار ناراحت شد و بعد از آن به خانه برگشت و گربهاش را بیرون کرد. سپس به قصاب گفت که به حساب و کتاب او توجه کرده است. قصاب پاسخ داد: «تا زمانی که به عدد و حساب فکر میکنی، نمیتوانی به درستی حساب کنی»، و آن روحانی جواب داد: «من ابتدا گربه را بیرون کردم و بعد به حساب رسیدگی کردم».
هوش مصنوعی: هر کس بخواهد که مردم او را دوست داشته باشند و دربارهاش خوب بگویند و از او راضی باشند، نمیتواند تنها از طریق اعتبار و شهرت خود به چنین جایگاهی برسد. کعب اخبار به ابو مسلم خولانی گفت: «وضع تو در میان قوم خود چگونه است؟» ابو مسلم پاسخ داد: «خوب است.» کعب ادامه داد: «توریه میگوید که هر کس به اعتبار خود ببالد، او در نظر قومش به زشتنامی خواهد افتاد.» ابو مسلم گفت: «توریه راست میگوید، چون هر کس چنین کند، وضعش بد خواهد شد و من نمیخواهم که دروغ بگویم.»
هوش مصنوعی: محتسب باید نسبت به خطای دیگران احساس تأسف کند و با محبت با ایشان برخورد کند، مانند پدر که فرزند خود را از ناپسندها منع میکند. زمانی کسی نزد مأمون انتقاد کرد و سخنی زشت بیان کرد. مأمون پاسخ داد که خداوند بهتر از او را به بدتر از او فرستاده و به او دستور داده است که با نرمی سخن بگوید. همچنین، خداوند به موسی و هارون دستور داد که با فرعون نرمگوشی کنند تا او سخن را بپذیرد. وقتی شخصی نزد پیامبر آمد و خواست زنا کند، یاران پیامبر علیه او خشمگین شدند، اما پیامبر او را مهربانانه نزدیک خود نشاند و پرسید آیا خودش راضی است که دیگران با مادر، دختر، خواهر یا نزدیکان او چنین کاری کنند. او همه اینها را رد کرد و پیامبر با نشان دادن این واقعیت به او، دلش را نرم کرد و برایش دعا کرد تا خداوند گناهانش را بیامرزد. بعد از آن، او به شدت از زنا متنفر شد.
هوش مصنوعی: فضیل بن عیاض به او گفته شد که سفیان بن عیینه از پول بیت المال سوءاستفاده میکند. او پاسخ داد که او در بیت المال حقی بیشتر از آن دارد. پس فضیل به صورت خصوصی او را نصیحت کرد. سفیان گفت: «اگرچه ما از صالحان نیستیم، ولی صالحان را دوست داریم.» وصله بن اشیم در کنار شاگردانش نشسته بود. در این حین شخصی از کنار آنها گذشت و دامنش را به زمین میکشید، که این عمل نشانهی تکبر در عربهاست و نادرست است. اصحاب وصله تصمیم داشتند به او تذکر دهند. وصله گفت: «ساکت باشید، من خودم به او میگویم.» سپس به آن شخص گفت: «برادر، با تو کاری دارم.» او پرسید: «چه کاری؟» وصله گفت: «دستت را از زمین بلند کن.» آن شخص پاسخ داد: «بله و با کمال میل.» سپس وصله به شاگردانش گفت: «اگر من به او تند میگفتم، او جواب منفی میداد و حتی ممکن بود به من توهین کند.»
هوش مصنوعی: مردی به زنی حمله کرده بود و چاقویی به دست گرفته بود و کسی جرئت نداشت به او نزدیک شود در حالی که آن زن فریاد میزد. سپس شخصی به نام بشر حافی از آنجا عبور کرد و کتف او با کتف آن مرد تماس پیدا کرد. مرد ناگهان بیهوش شد و عرق از بدنش بیرون آمد و زن نجات پیدا کرد. وقتی از بشر پرسیدند که چه اتفاقی برایش افتاد، او گفت که نمیداند. شخصی از کنار او عبور کرده و به آرامی به او گفته بود که خداوند میبیند که در کجا هستی و چه میکنی. با شنیدن این جمله از حال رفت. آنها گفتند که آن شخص بشر حافی بود و او گفت که به خاطر شرمندگی نمیتواند به روی او نگاه کند. در همان لحظه، بشر تب کرد و دیگر بیش از یک هفته زنده نماند.
