تناجی
انوری ابیوردی

قصیدهٔ شمارهٔ ۵۹ - در مدح سلطان سنجر

تا ملک جهان را مدار باشدفرمانده آن شهریار باشد
سلطان سلاطین که شیر چترشدر معرکه سلطان شکار باشد
آن خسرو خسرونشان که تختشدر مرتبه گردون عیار باشد
آن سایهٔ یزدان که تاج او رااز تابش خورشید عار باشد
آن شاه که در کان ز عشق نامشزر در فزع انتظار باشد
وز خطبه چو تحمید او برآیددین در طرب افتخار باشد
تختی که نه فرمان او فرازدحاشا که پسر عم دار باشد
تاجی که نه انعام او فرستدکی گوهر آن شاهوار باشد
با تیغ جهادش نمود کاریار جمجمهٔ ذوالخمار باشد
گردی که برانگیخت موکب اوبر عارض جوزا عذار باشد
نعلی که بیفکند مرکب اودر گوش فلک گوشوار باشد
در مجرفه فراش مجلسش رامکنون جبال و بحار باشد
آری عرق ابر نوبهاریدر کام صدف خوشگوار باشد
لیکن چو به بازار چرخش آریدر دیدهٔ خورشید خوار باشد
شاها ز پی آنکه شاعران رااین واقعه گفتن شعار باشد
گفتم که حدیث عراق گویمگر خود همه بیتی سه چار باشد
چون سلک معانی نظام دادمزان تا سخنم آبدار باشد
الهام الهی چه گفت، گفتاآنرا که خرد هیچ یار باشد
چون سایهٔ ما را مدیح گویدبا ذکر عراقش چه کار باشد
خسرو به سر تازیانه بخشدچون ملک عراق ار هزار باشد
ای سایهٔ آن پادشا که ذاتشآزاد ز عیب و عوار باشد
روزی که ز آسیب صف هیجاصحرای فلک پر غبار باشد
وز زلزلهٔ حملهٔ سواراناوتاد زمین بی‌قرار باشد
وز نوک سنان خضاب گشتهاطراف هوا لاله‌زار باشد
نکبای علم در سپهر پیچدباران کمان بی‌بخار باشد
چون رایت منصور تو بجنبدبس فتنه که در کارزار باشد
میدان سپهر از غریو انجمپر ولولهٔ زینهار باشد
چون شعله کشد آتش سنانتپروین ز حساب شرار باشد
چون سایهٔ رمحت کشیده گرددبر منهزمان سایه بار باشد
چون لالهٔ تیغت شکفته گردددر عالم نصرت بهار باشد
در دست تو گویی که خنجر تودردست علی ذوالفقار باشد
خون درجگر پردلان بجوشدگر رستم و اسفندیار باشد
تا چشم زنی بر ممر سمتیکاعلام ترا رهگذار باشد
از چشمهٔ شریان خصم بینیدشتی که پر از جویبار باشد
جز رایت تو کسوتی که داردکش فتح و ظفر پود و تار باشد
الحق ظفر و فتح کم نیایدآنرا که مدد کردگار باشد
تا دایهٔ تقدیر آسمان رافرزند جهان در کنار باشد
ملکت چو جهان پایدار باداخود ملک چنان پایدار باشد
باقی به دوامی که امتدادشچون عمر ابد بی‌کنار باشد
روشن به وزیری که مملکت رااز جد و پدر یادگار باشد
آن صاحب عادل که کار عدلشدر دولت و دین گیر و دار باشد
آن صدر که در بارگاه جاهشتقدیر ز حجاب بار باشد
آن طاهر طاهرنسب که پاکیاز گوهر او مستعار باشد
طاهر نبود گوهری که نشوشدر پردهٔ پروردگار باشد؟
صدرا ملکا صاحبا تو آنیکت ملک به جان خواستار باشد
تدبیر تو چون کار ملک سازدبر دست سلیمان سوار باشد
تمکین تو چون حکم شرع راندبر دوش مسیحا غیارباشد
باد است به دست ستم ز عدلتچونان که به دست چنار باشد
خونست دل فتنه از شکوهتچونان که دل کفته نار باشد
عفوت ز پی جرم کس فرستدنفس تو چنان بردبار باشد
حزمت به سر وهم راه داندرای تو چنان هوشیار باشد
رازی که قضا رنگ آن نبیندنزد تو چو روز آشکار باشد
گردون نپذیرد فساد و نقصانتا قدر ترا یار غار باشد
خورشید کسوف فنا نبیندتا قصر ترا پرده‌دار باشد
ملکی که درو عزم ضبط کردیگر بارهٔ چرخش حصار باشد
در حال برو رکنها بجنبدگر چون که قافش وقار باشد
دهلیز سراپردهٔ رفیعتتا روی سوی آن دیار باشد
جنبان شده بینی به سوی حضرتچون مورچه کاندر قطار باشد
گر سایر آن وحش و طیر گرددور ساکن آن مور و مار باشد
زان پس همه وقتی به بارگاهتوفدی ز صغار و کبار باشد
دانی چه سخن در عراق مشنوکان چشمه ازین مرغزار باشد
تقدیر چنان کن که روی عزمتدر مملکت قندهار باشد
عزم تو قضاییست مبرم آریمسمار قضا استوار باشد
بی‌پشتی عزم تو در ممالکپهلوی مصالح نزار باشد
هرچ آن تو کنی از امور دولتبی‌شایبهٔ اضطرار باشد
کانجا که مرادت عنان بتابددر بینی گردون مهار باشد
وانجا که قضا با تو عهد بنددیزدان به وفا حق‌گزار باشد
هرچند چنان خوبتر که خصمتاز باد اجل خاکسار باشد
می‌شایدم از بهر غصه خوردنگر مدت عمرش دوبار باشد
صدرا به جهان در دفین طبعمکانرا نه همانا یسار باشد
کز میوهٔ تلفیق لفظ و معنیپیوسته چو باغ به بار باشد
چون کلک تفکر به دست گیردبر دست عطارد نگار باشد
در دولت تو همچو دولت توهرسال جوانتر ز پار باشد
صاحب‌سخن روزگارم آریمردی که چنین کامکار باشد
کاندر کنف خاک بارگاهیکش چرخ برین در جوار باشد
در مدح وزیری که جان آصفاز غیرت او دلفکار باشد
عمری سخن عذب پخته راندصاحب سخن روزگار باشد
تا زیر سپهر کبود کسوتنیکی و بدی در شمار باشد
هر نیک و بدی کز سپهر زایدچونان که بدان اعتبار باشد
امکان نزولش مباد بر کسالا که ترا اختیار باشد
جز بر تو مدار جهان مباداتا ملک جهان را مدار باشد