قصیدهٔ شمارهٔ ۶۰ - ایضا در مدح سلطان سنجر
هوش مصنوعی: این شعر به تمجید و ستایش از یک پادشاه توانا و عادل میپردازد، که قدرتش مانند قضا و قدر در جهان ساری و جاری است. شاعر میگوید که اگر دل و دست پادشاه باشد، همه جهان زیر فرمان اوست. او به اندازهای بزرگ و باعظمت است که هر کس جز او نامی از خود ندارد و در سایه او امنیت و عدالت برقرار است. همچنین، شاعر بر این نکته تأکید میکند که فرمانروایی او به قدری قوی است که حتی مرگ نیز از سیاست و تدبیر او تأثیر میپذیرد. در انتها، آرزو میکند که سلطنت این پادشاه جاودانه باشد و در زمین و آسمان نام و نشانی از او باقی بماند.
گر دل و دست بحر و کان باشددل و دست خدایگان باشد
هوش مصنوعی: اگر دل و دست انسان مانند دریا و معدن باشد، دل و دست او به معنای الهی و بزرگ خواهد بود.
شاه سنجر که کمترین خَدَمَشدر جهان پادشه نشان باشد
هوش مصنوعی: شاه سنجر، که حتی کمترین خدمتکارش در دنیا نشانی از پادشاهی دارد.
پادشاه جهان که فرمانشبر جهان چون قضا روان باشد
هوش مصنوعی: پادشاهی که حکم او بر تمام دنیا مانند قضا و سرنوشت جاری و حتمی است.
آنکه با داغ طاعتش زایدهرکه ز ابنای انس و جان باشد
هوش مصنوعی: کسی که با محبت و اطاعتی که از او نشأت میگیرد، هر موجودی از انسانها و جانها را خلق میکند.
وانکه با مهر خازنش رویدهرچه ز اجناس بحر و کان باشد
هوش مصنوعی: کسی که با محبت و لطف به خزاندار نزدیک شود، هر چه از گنجینههای دریا و زمین باشد، نصیب او خواهد شد.
دستهٔ خنجرش جهانگیرستگرچه یک مشت استخوان باشد
هوش مصنوعی: خنجر او چنان قدرت و تاثیری دارد که از زره و استخوان ساخته شده باشد، اما با این حال میتواند بر همه چیز مسلط باشد.
عدلش ار با زمین به خشم شودامن بیرون آسمان باشد
هوش مصنوعی: اگر بر زمین، عدالت به خشم آید، آرامش در آسمان خواهد بود.
قهرش ار سایه بر جهان فکندزندگانی در آن جهان باشد
هوش مصنوعی: اگر خشمش بر جهان سایه افکند، زندگی در آن دنیا ادامه خواهد داشت.
مرگ را دایم از سیاست اوتب لرز اندر استخوان باشد
هوش مصنوعی: مرگ همیشه به خاطر سیاستهای او مانند لرزشی در استخوانها حس میشود.
هرکجا سکه شد به نام و نشانشبخل بی‌نام و بی‌نشان باشد
هوش مصنوعی: هرجا که نام و نشانی از ثروت و مادیات به چشم میخورد، حسرت و بخل به صورت نامرئی و بدون نشانهای خود را نشان میدهد.
هرکجا خطبه شد به نام و بیانشنطق را دست بر دهان باشد
هوش مصنوعی: هرجا که سخنرانی یا بیانیهای در حال ارائه است، باید به نام و موضوع آن توجه کافی شود و گفتار باید به شکلی باشد که تبیینکننده و گویا باشد.
ای قضا قدرتی که با حزمتکوه بی‌تاب و بی‌توان باشد
هوش مصنوعی: ای سرنوشت، تو آن چنان قدرتی داری که حتی کوهها در برابر سختیها و فشارها بی‌تاب و ناتوان میمانند.
رایتت آیتی که در حرفشفتح تفسیر و ترجمان باشد
هوش مصنوعی: تاریخچه تو نشاندهندهای است که در کلمات و مفاهیم آن، روشنی و تفسیر عمیقی نهفته است.
می‌نگویم که جز خدای کسیحال گردان و غیب‌دان باشد
هوش مصنوعی: نمیگویم که غیر از خداوند کسی است که از حال مردم آگاه باشد و بتواند آینده را پیشبینی کند.
گویم از رای و رایتت شب و روزدو اثر در جهان عیان باشد
هوش مصنوعی: من میگویم که اندیشه و هدایت تو، شب و روز، دو نشانهی مشخص در جهان وجود دارد.
رای تو رازها کند پیداکه ز تقدیر در نهان باشد
هوش مصنوعی: رای تو میتواند اسرار را فاش کند که در تقدیر و سرنوشت به صورت پنهان وجود دارند.
رایتت فتنها کند پنهانکه چو اندیشه بی‌کران باشد
هوش مصنوعی: اندیشه تو میتواند به گونهای مخفیانه تو را به چالش بکشد، چرا که وقتی افکار بیپایانی در ذهن داشته باشی، ممکن است به سادگی به دام بینشهای نادرست بیفتی.
لطفت ار مایهٔ وجود شودجسم را صورت روان باشد
هوش مصنوعی: اگر لطف و محبت تو باعث وجود و زندگی شود، جسم انسان به شکلی روحانی و زنده درمیآید.
باست ار بانگ بر زمانه زندگرگ را سیرت شبان باشد
هوش مصنوعی: اگر گرگ فریاد برآورد، باید بدانیم که او را به صورت شبان نشاندهاند.
نبود خط روزیی مجریکه نه دست تو در ضمان باشد
هوش مصنوعی: در زندگی هیچ روزی نیست که تو بدون حمایت و کمک من باشی.
نشود کار عالمی به نظامکه نه پای تو در میان باشد
هوش مصنوعی: هیچ کار عالم و مخلوقی به سامان نمیرسد، اگر تو در آنجا حضور نداشته باشی و نقش نداشته باشی.
در جهانی و از جهان پیشیهمچو معنی که در بیان باشد
هوش مصنوعی: در عالم وجود هستی تو فراتر از جهان مادی است، مانند مفهومی که در کلام و بیان به تصویر کشیده میشود.
آفرین بر تو کافرینش راهرچه گویی چنین چنان باشد
هوش مصنوعی: تو ای انسانی که بر کفر خویش آگاه هستی، هر چه بگویی درست و معقول است.
روز هیجا که از درخشش سنانگرد راکسوت دخان باشد
هوش مصنوعی: در روزی که درخشش تیرها گرد و غبار چهره را آلوده کند.
در تن اژدهای رایتهاتباد را اعتدال جان باشد
هوش مصنوعی: در بدن اژدهای خود، باد به عنوان جان و زندگی به اعتدال میرسد.
شیر گردون چو عکس شیر در آبپیش شیر علم‌ستان باشد
هوش مصنوعی: شیر گردون، که نماد قدرت و عظمت است، همچون تصویری از شیر در آب به نظر میرسد. در اینجا، شیر علم‌ستان نماد دانش و خرد است که در مقابل شیر واقعی قرار دارد.
این بیان نشان میدهد که حتی بزرگترین و قدرتمندترین موجودات نیز ممکن است در برابر دانش و علم، به نوعی کماهمیتتر به نظر برسند.
هم عنان امل سبک گرددهم رکاب اجل گران باشد
هوش مصنوعی: اگر آرزوها به آسانی به دست آید، زمان مرگ نیز به سختی فرا خواهد رسید.
هر سبو کز اجل شکسته شودبر لب چشمهٔ سنان باشد
هوش مصنوعی: هر ظرفی که در اثر مرگ شکسته شود، در کنار چشمهای از زایش دوباره خواهد بود.
هر کمین کز قضا گشاده شوداز پس قبضهٔ کمان باشد
هوش مصنوعی: هر کمینی که به خاطر تقدیر باز شود، از ناحیهی تیر کمان نشأت میگیرد.
اشک بر درعهای سیمابینسخت راه کهکشان باشد
هوش مصنوعی: گریه بر زرههای نقرهای، راهی به کهکشان میگشاید.
چون بجنبد رکاب منصورتآن قیامت که آن زمان باشد
هوش مصنوعی: زمانی که رکاب منصوری به حرکت درآید، آن روز قیامت خواهد بود.
هر که راشد یقین که حملهٔ تستپای هستیش بر گمان باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که به حقیقت پی ببرد، میداند که وجود او بر اساس احتمالات نیست.
روح روح الامین در آن ساعتنه همانا که در امان باشد
هوش مصنوعی: در آن لحظه، روح القدس دیگر در امنیت نیست.
نبود هیچکس به جز نصرتکه دمی با تو همعنان باشد
هوش مصنوعی: هیچکس نبود که در آن لحظه با تو همزبان و همدل باشد، جز نصرت.
هر مصافی که اندرو دو نفستیغ را با کفت قران باشد
هوش مصنوعی: هر جنگی که در آن دو نفر بهوسیلهی شمشیر با هم مبارزه کنند، مانند دو نفری است که با یکدیگر در حال خواندن قرآن باشند.
صد قران طیر و وحش را پس از آنفلک از کشته میزبان باشد
هوش مصنوعی: پرندگان و جانوران بسیاری پس از آن، به عنوان میهمان، از دست سرنوشت کشته خواهند شد.
خسروا بنده را چو ده سالستکه همی آرزوی آن باشد
هوش مصنوعی: من ده سال است که آرزوی تو را دارم، اما تو مرا خرسند نمیکنی.
کز ندیمان مجلس ار نشوداز مقیمان آستان باشد
هوش مصنوعی: اگر از دوستان و هم نشینان در مجلس خبری نباشد، از آنهایی که در آستانه حضور دارند میتوان یاد کرد.
بخرش پیش از آنکه بشناسیشوانگهت رایگان گران باشد
هوش مصنوعی: قبل از آنکه کسی را به خوبی بشناسی، بهتر است او را بپذیری و درک کنی. چون اگر بعدها به او وابسته شدی و نتوانستی او را به خوبی بسازی، ممکن است از دست دادن او برایت دشوار و هزینهبر باشد.
چه شود گر ترا در این یک بیعدست بوسیدنی زیان باشد
هوش مصنوعی: چه ایرادی دارد اگر در این معامله یک بار دست تو را ببوسم، آیا این کار ضرر دارد؟
یا چه باشد که در ممالک توشاعری خام قلتبان باشد
هوش مصنوعی: آیا ممکن است در سرزمینهای تو شاعری ناوارد و بیتجربه وجود داشته باشد؟
لیکن اندر بیان مدح وغزلموی مویش همه زبان باشد
هوش مصنوعی: اما در توصیف زیبایی و شعر درباره موهایش، هر زبانی از شوق و حس زیبایی پر شده است.
تا شود پیر همچو بخت عدوتهم درین دولت جوان باشد
هوش مصنوعی: باید بگذاریم که دشمن مثل سرنوشتی که برایش رقم خورده، پیر و ضعیف شود، در حالی که ما در این سلطنت و موقعیت همچنان جوان و نیرومند باقی بمانیم.
تا هوای خزان به بهمن و دیزرگر باغ و بوستان باشد
هوش مصنوعی: تا وقتی که هوای پاییز به فصلهای سرد زمستان یعنی بهمن و دی تبدیل نشود، باغ و بوستان همچنان زنده و زیبا باقی خواهد ماند.
باغ ملک ترا بهاری بادنه چنان کز پیش خزان باشد
هوش مصنوعی: امیدوارم باغ تو همیشه پر از بهار باشد و هرگز به روزهای سرد و خزان نیفتد.
خطبها را زبان به ذکر تو ترتا ممر سخن دهان باشد
هوش مصنوعی: سخن باید به زبان تو جاری شود تا راهی برای گفتن آنچه در دل داریم، باشد.
سکها را دهان به نام تو بازتا ز زر در جهان نشان باشد
هوش مصنوعی: سگها را به نام تو صدا کن تا در دنیا نشانهای از ارزش و ثروت تو باشد.
مدتت لازم زمان و مکانتا زمان لازم مکان باشد
هوش مصنوعی: برای اینکه زمان و مکان به درستی کنار هم قرار بگیرند، باید به مدت زمان مشخصی نیاز باشد.
همتت ملک‌بخش و ملک ستانتا به گیتی ده و ستان باشد
هوش مصنوعی: تلاش و ارادهات باعث میشود که همواره در زندگی به دستاوردها و موفقیتها دست یابی و آنها را به دست بیاوری.
در جهان ملک جاودانت بادخود چنین ملک جاودان باشد
هوش مصنوعی: در این دنیا، امیدوارم همیشه سلطنت و حاکمیت تو پایدار و ابدی باشد، چون خودت نیز باید همچنان سلطنتی ابدی داشته باشی.