قصیدهٔ شمارهٔ ۱۹۸ - مدح ناصرالدین طوطی‌بیک و عضدالدین کندکز
هوش مصنوعی: این متن به ستایش دو فرمانروا و سپهدار می‌پردازد که با قدرت و عدل خود، جهانی پر از رونق و آسایش را ایجاد کرده‌اند. آن‌ها به عنوان نمادهای عدالت و قدرت، در میان تاریکی‌ها و ظلمت‌ها، نوری از امید و روشنایی می‌تابانند. در توصیف آن‌ها، ویژگی‌هایی چون فریبندگی، شجاعت و انصاف ذکر شده است که باعث گردیده سایرین از ستم و نادانی دوری گزینند. فضای حاکم بر جهان تحت فرمان آن‌ها بهشتی است که در آن آسایش و آرامش حاکم است. همچنین، این متن به پیروزی‌های نظامی و اقتدار آن‌ها در برابر مخالفان و دشمنان می‌پردازد و بر این نکته تأکید می‌کند که عدالت آن‌ها بایستی در سراسر جهان برقرار باشد تا صلح و آرامش حفظ شود.
یافت احوال جهان رونق جاویدانیچرخ بنهاد ز سر عادت بی‌فرمانی
هوش مصنوعی: در این دنیا، آدمی با شرایط و اوضاع مختلفی روبهرو میشود که همواره در حال تغییر و تحول است. زمان، با قانونهای خودش، به نوبه خود بر فراز این تغییرات کنترل و نظارت دارد و از روی عادتهای ناپایدار عبور می‌کند و به سرنوشت هر چیزی سر و سامان میدهد.
در زمان دو سپهدار که از گرد سپاهبر رخ روز درآرند شب ظلمانی
هوش مصنوعی: در زمان دو فرمانده که با نیروهایشان به میدان میآیند، شب تاریک به روشنی روز تبدیل میشود.
باز در معرکه چون صبح سنان‌شان بدمددل شب همچو رخ روز شود نورانی
هوش مصنوعی: وقتی در میدانی دوباره صبح با تیر و نیزهشان شروع شود، دل شب به مانند روز روشن و نورانی خواهد شد.
دو جهان‌گیر و دو کشور ده و اقلیم سناننه به یک ملک به صد ملک جهان ارزانی
هوش مصنوعی: دو نفر هستند که بر تمامی جهان سلطنت میکنند و دارند دو سرزمین بزرگ و دهها جایگاه و منطقه را تحت کنترل دارند. این قدرت و سلطنت آن‌ها به یک کشور محدود نمیشود؛ بلکه حتی به صد کشور در سراسر جهان هم تعلق دارد.
عضد دولت و دین آن همه افریدونیناصر ملت و ملک این همه نوشروانی
هوش مصنوعی: پشتیبان حکومت و دین، همانند افریدون، حامی مردم و کشور، همانند نوشروان است.
رای آن بر افق عدل کند خورشیدیقدر این بر فلک ملک کند کیوانی
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به آن دارد که اگر عدالت در جامعه برقرار شود، مانند خورشیدی در افق میدرخشد و برکت و قدرتی برای زمین و آسمان به ارمغان میآورد. به عبارت دیگر، عدالت موجب شکوفایی و قدرت یک کشور و جامعه میشود.
عدل‌شان گویی خاصیت لاحول گرفتچون قضا تهنیه‌شان گفت به گیتی‌بانی
هوش مصنوعی: بهنظر میرسد که عدالتشان به حالتی تبدیل شده که دیگر تغییرپذیر نیست و بهنوعی به تقدیر خود تناسبی پیدا کرده‌اند، گویی که تقدیر به آن‌ها گفته است که بر روی زمین حکمرانی کنند.
زانکه در سایهٔ او می‌نتواند که زندهیچ شیطان ستم نیز دم شیطانی
هوش مصنوعی: چون در این سایه او قرار داری، هیچ شیطان ستمگری نمیتواند به تو نزدیک شود و از خود شیطنتی نشان دهد.
پاسشان حبس زمین است و درو قارون‌وارفتنه و جور و ستم هر سه شده زندانی
هوش مصنوعی: زمین بر پاسداران خود نظارت دارد و در آن، فتنه، ظلم و ستم به گونهای در قید و بند درآمدهاند که همچون قارون در فقر و حرمان به سر میبرند.
گر زمین را همه در سایهٔ انصاف کشندجغد جاوید ببرد طمع از ویرانی
هوش مصنوعی: اگر همه افراد به عدالت عمل کنند و انصاف را در نظر بگیرند، دیگر جغد جاوید نمیتواند به ویرانی زمین طمع ورزد.
ور جهان را گره ابروی کین بنمایندبگریزد ز جهان صورت آبادانی
هوش مصنوعی: اگر نشانههای کینه را در چهره این دنیا ببینیم، به سرعت از این جهان زیبا و آباد دور خواهیم شد.
ور به چشم کرمی جانب بالا نگرندچرخ بیرون شود از ورطهٔ سرگردانی
هوش مصنوعی: اگر کرمی به آسمان نگاه کند، آسمان از حالت بلاتکلیفی خارج میشود.
ور ز فغفور و ز قیصر مثلا یاد کنندهر دو بر خاک نهند از دو طرف پیشانی
هوش مصنوعی: اگر از نام فرمانروایان بزرگ و قدرتمند همچون فغفور و قیصر یاد کنند، در نهایت هر دو آن‌ها در برابر خاک و زمین عظمت خود را از دست میدهند و به پایینترین جایگاه میرسند.
گشته بخشودن ایشان سبب آسایشگشته بخشیدن ایشان سبب آسانی
هوش مصنوعی: بخشیدن دیگران باعث راحتی و آسایش خود فرد میشود. وقتی کسی را بخشیده میشود، احساس آرامش بیشتری پیدا می‌کند و زندگی برای او سادهتر میشود.
بزم ایشان چو بهشتست که بر درگه اومرحباگویان اقبال کند رضوانی
هوش مصنوعی: محافل آن‌ها مانند بهشت است و در درگاه او، خوش آمدگویی و خوشحالی بهشتیان را تجلی میبخشد.
رزم ایشان چو سعیرست که در حفرهٔ اواخسئوا خوانان شمشیر کند نیرانی
هوش مصنوعی: جنگ آن‌ها به شدت تند و آتشین است، مانند آتش شعلهور که در دل خود نهفته دارد؛ بنابراین در این نبرد، فریاد زدن و اعلام کردن پیروزی بی‌فایده است.
هر کجا ژاله زند ابر کمانشان بینیموجها خاسته از خون عدو طوفانی
هوش مصنوعی: هر جا که باران میبارد، نشانهای از ابرهای تیره و طوفانی وجود دارد. امواجی که از خون دشمن برمیخیزند، نشاندهندهی شدت و ویرانی جنگ هستند.
تا جه ابریست کمانشان که چو باران باردآسمان بر سر خورشید کشد بارانی
هوش مصنوعی: ابرهایی که مانند کمان هستند، چنان بارانی میبارند که آسمان بر سر خورشید سایه میافکند.
تیغشان گر به ضیافت چو خلیل‌الله نیستدام و دد را چکند روز وغا مهمانی
هوش مصنوعی: اگر تیغ آن‌ها در میهمانی مثل ابراهیم خلیل بر نهد، روز و شب را به هم میزند و جان درندگان و زحمتکشان را نمیگیرد.
دستشان گر ید بیضای کلیم‌الله نیستچکند رمح درو همچو عصا ثعبانی
هوش مصنوعی: اگر دستشان به عصای موسى دست پیدا نکند، در آن صورت نغمهای نمیزنند که مانند عصای مار در دست باشد.
شکل توقیع مبارکشان تقدیر بدیدگفت برنامهٔ ما چون نکنی عنوانی
هوش مصنوعی: شکل نوشته خوشحالی آن‌ها تقدیر را نشان میدهد و میگوید که برنامهٔ ما را چگونه نمینویسی.
ملکشان را مدد از جغری و طغرل کم نیستزان امیری برسیدند بدین سلطانی
هوش مصنوعی: ملکهایشان به یاری جغری و طغرل نیازی ندارند؛ زیرا از چنین امیری به این مقام سلطنت رسیدهاند.
ملک یزدان به غلط کی دهد آخر سریستاندرین ملک بدین منتظمی تا دانی
هوش مصنوعی: آیا میتوان تصور کرد که خداوند سلطنت را به کسی نادرست واگذار کند؟ در این دنیا که همه چیز به نظم و ترتیب خاصی است، باید بدانی که هر چیزی جایی دارد.
هرچه یزدان ندهد بخت و فلک هم ندهدکار آن مرتبه دارد که بود یزدانی
هوش مصنوعی: هر چیزی که خدا ندهد، نه بخت و نه آسمان هم نمیتوانند به انسان عطا کنند. کار هر کس به مقام و رتبهای بستگی دارد که او نزد خدا دارد.
مدح ایشان به سزا چرخ نیارد گفتنانوری داد بده رو که تو هم نتوانی
هوش مصنوعی: مدح و ستایش این افراد به حدی است که حتی چرخ زمان هم نتواند آن را بیان کند. انوری، خود را به چالش میکشد و میگوید: تو هم نمیتوانی به خوبی آن‌ها را ستایش کنی.
لیک با این همه ای در بر روح سخنتروح بی‌فایده اندر سخن روحانی
هوش مصنوعی: با این وجود، ای کسی که در آغوشت هستم، کلام تو همچنان بی‌فایده و روح بیمعنا در میان سخنان روحانی است.
گرچه در انشی نظمی که در ایشان گوییراه بر قافیه می گم شود از حیرانی
هوش مصنوعی: هرچند در شعر و نظم آن‌ها سخن بگویی، اما به خاطر حیرت و شگفتی که در آن وجود دارد، ممکن است قافیه از دست برود.
مصطفی سیرتی و هردو بدان آوردتکه در این ملک همه عمر کنی حسانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که شخصی به نام مصطفی دارای ویژگیها و صفات خاصی است و به خاطر این صفات به او توصیه شده که در این سرزمین به مدت طولانی زندگی کند و از زندگی خود لذت ببرد.
تاکه بر چارسوی عالم کونست و فسادروی نرخ امل خلق سوی ارزانی
هوش مصنوعی: تا زمانی که بر همه جوانب جهان، وجود و عدم حاکم است، از طرفی دیگر، مردم به سمت ارزانتر شدن و بهبود شرایط زندگی پیش میروند.
عدل ایشان سبب عافیت عالم بادملک را عدل دهد مدت جاویدانی
هوش مصنوعی: عدل و انصاف آن‌ها باعث آسایش و آرامش جهان است و اگر پادشاهان به عدالت رفتار کنند، کشور برای همیشه پایدار خواهد ماند.
کار گیتی همه فرمانبری ایشان بادکار ایشان به جهان در همه فرمان رانی
هوش مصنوعی: تمام کارهای جهان به اطاعت ایشان وابسته است و تسلط ایشان در همه زمینهها در عالم مشهود است.