شمارهٔ ۶۴ - در مدح اقضی‌القضاة قاضی حمیدالدین
هوش مصنوعی: این شعر از قاضی قضاة شرق و غرب، حمیدالدین، به توصیف مقام و منزلت والای او می‌پردازد. شاعر با تمجید از عقل و دانش او، به مقایسه آن با چیزهای ارزشمند و باارزش در طبیعت می‌پردازد. زیبایی‌های ظاهری مانند تاج و افسر و همچنین نکات عمیق معنوی او مورد توجه قرار می‌گیرد. در نهایت، شاعر از تأثیر دیرینه و ماندگار او بر خطوط و نظم‌های ادبی پس از سال‌ها یاد می‌کند و آن را با پیامبر مقایسه می‌نماید. این شعر نشان‌دهنده احترامی عمیق به دانش و فضیلت‌های انسانی است.
قطعهٔ صدر اجل قاضی قضاة شرق و غربآنکه بر عالم نفاذ او قضای دیگرست
هوش مصنوعی: این جمله به شخصیتی اشاره دارد که در مقام قضاوت و حکمرانی در شرق و غرب شناخته شده است. او بر جهانی که تحت تأثیر اراده و حکمتش قرار دارد، تسلط دارد و قضاوتهای او خارج از معیارهای معمول است. به عبارت دیگر، این فرد به عنوان یک قاضی برتر، قدرت و نفوذ خاصی در اداره امور جهان دارد.
خواجهٔ ملت حمیدالدین که از روی قوامدین و ملت را مکانش چون عرض را جوهرست
هوش مصنوعی: حمیدالدین، بزرگ ملت، به شایستگی و ثبات دین و ملت، جایگاهی دارد که به مانند جوهر است و عراض (اشیاء و ویژگیهای ظاهری) به شمار میآید.
آنکه قاضی فلک یعنی که جرم مشتریروز بارش از عداد پرده‌داران درست
هوش مصنوعی: کسی که قاضی آسمان است، به این معناست که گناه مشتری در روز بارش باران، برابر با تعداد افرادی نیست که در پردههایی پنهان هستند.
چاکران حضرتش نزد من آوردند دیچاکران حضرتی کو را چو من صد چاکرست
هوش مصنوعی: خادمان او را نزد من آوردند، اما خادمی که مانند من برای او صدها خدمتگزار دارد، وجود ندارد.
چون نهادم بر سر و بر دیده آن تشریف راکز عزیزی راست همچون دیدگانم در سرست
هوش مصنوعی: زمانی که آن مقام و احترام را بر سر و چشمانم قرار دادم، میبینم که از دوستی و محبت، مشابه دیدگانم در وجودم است.
دیده از حیرت همی گفت این چه کحل و توتیاستتارک از دهشت همی گفت این چه تاج و افسرست
هوش مصنوعی: چشمانم در حیرت میگویند این چه نوع آرایشی است که شبیه سرمه و توت به نظر میرسد و بر سر از ترس میگویند این چه نوع تاج و دستاری است؟
بر زبانم رفت کین درج سراسر نکته‌بینعقل گفت ای هرزه‌گو این درج تا سر گوهرست
هوش مصنوعی: بر زبانم آمد که این گوهر ارزشمند پر از نکته و فهم است. عقل به من گفت، ای کسیکه بیهوده سخن میگویی، بدان که این گوهر تا سرش پر از ارزش و محتواست.
زان سخن پروردنم یکبارگی معلوم شدکانچه عالی رای ملک‌آرای معنی پرورست
هوش مصنوعی: از آن گفتار پروردگارم ناگهان روشن شد که چیزی که فکر برتر و پادشاه ترتیبدهنده معانی را پرورش میدهد.
خاطر وقادش اندر نسبت آب سخنآتشی آمد که دودش جمله آب کوثرست
هوش مصنوعی: دل تنگ و ناراحت او، نسبت به آب (در اینجا آب به معرفت و آگاهی اشاره دارد) ، آتش شدیدی را به وجود آورد که دودش، تمام آب کوثر را میسوزاند.
عالم معنیش خواندم عالمم خاموش کردگفت عامل چون بود آن کو ز عالم برترست
هوش مصنوعی: دانش و آگاهی را درک کردم، اما عالمانه سکوت اختیار کرد و گفت: عملکننده کیست؟ چه کسی میتواند از علم فراتر رود؟
مهر و کینش موجب بدبختی و نیک‌اختریستچون از این بدبخت شد انصاف از آن نیک‌اخترست
هوش مصنوعی: عشق و دشمنی او باعث خوشبختی و بدبختی انسانها میشود. وقتی که آدمی بر اثر این بدبختی بیانصافی کند، در نتیجه به خوشبختی و درستکاری بیشتر نزدیک میشود.
از خط شیرینش اندر فکرتم کایا مگرآهوان چین و ماچین را چراگه عسکرست
هوش مصنوعی: از خوشنویسی و زیبایی خط او در ذهنم هستم، آیا ممکن است نشاندهندهی مکانی برای آهوهای چین و ماچین باشد که وجود دارند؟
با خرد گفتم توانی گفت این اعجوبه چیستگفت پندارم که بحری پر ز مشک و شکرست
هوش مصنوعی: با عقل و خرد خود پرسیدم که این شگفتی چیست؟ گفت: گمان میکنم که دریایی است پر از عطر و شیرینی چون مشک و شکر.
عشق ازو به گفت گفتا نیک دور افتاده‌اندیادگاری از لب معشوق و زلف دلبرست
هوش مصنوعی: عشق به او میگوید که یادگاری از لب معشوق و زلف دلبر به خوبی دور افتادهاند.
دیر زی ای آنکه بعد از پانصد و پنجاه سالنظم و خطت بر نبوت حجت پیغامبرست
هوش مصنوعی: ای کسی که پنجصد و پنجاه سال پس از تو، خط و نظم تو دلیل و حجت پیامبری خواهد بود، دیر آمدهای!