بخش ۸۸ - الخضر
هوش مصنوعی: این متن به تبیین مفهوم خضر و الیاس به عنوان نمادهایی از بسط و قبض روح و نحوه وجود آنها در طول تاریخ می‌پردازد. به این معنا که وجود چنین روحانیانی که از زمان موسی تا حالا باقی‌مانده‌اند، نشان‌دهندهٔ قابلیت‌های روحی است که ممکن است در شکل و صفات دچار تغییر شود. نویسنده اشاره می‌کند که وجود این مقامات تنها بر اساس نقل و فهم اهل یقین ثابت است و انکار آن، ناشی از جهل و نادانی است.
همچنین، به این نکته می‌پردازد که بسیاری از چیزها که خارج از فهم ما هستند، به معنای عدم وجود آنها نیست و انسان نباید خود را از درک واقعیات محدود کند. تسلط بر علم و دانش در فرد نباید او را مغرور کند، چون برخی از حقایق در دریاچهٔ معارف وجود دارند که فراتر از شناخت عادی بشرند. در نهایت، این متن بر لزوم تفقه در مسائل عمیق وجود و اسرار آن تأکید می‌کند و هشدار می‌دهد که درک نادرست ممکن است منجر به شناخت غلط شود.
مراد از خضر بسط رهروانستچنانک الیاس هم قبض عیانست
هوش مصنوعی: خضر نماد راهنمایی و ارشاد در مسیر زندگی است، در حالی که الیاس نشاندهنده جمعآوری و برقراری ارتباط با واقعیات است. این دو شخصیت به نوعی نمایانگر دو جنبه متفاوت از سفر انسانی هستند.
چنین گویند کو از عهد موسیبود تا این زمان باقی بدنیا
هوش مصنوعی: میگویند کسی که از زمان موسی تا کنون باقی مانده، وجود دارد.
توان روحی بود هم لاتبدلبآن شکل و صفت گردد مشکل
هوش مصنوعی: توان روحی انسان همیشه ثابت است و تغییر شکل و ویژگی آن کار دشواری است.
بمعنائی که در او بوده غالبشود ظاهر در انجاح مطالب
هوش مصنوعی: به گونهای که آنچه در درون دارد، بر ظاهرش غالب شود و در نتیجه به موفقیت مطالب نائل گردد.
مگر جز نقل نزد اهل ایقاننباشد بر بقایش هیچ برهان
هوش مصنوعی: آیا جز این است که دلیل ماندگاری چیزی، تنها بر اساس نقل و انتقال آن در میان افراد مطمئن و با ایمان، معتبر نیست؟
وجودش ثابت است اما خداوندبود آگه که اینچونست و آن چند
هوش مصنوعی: وجود او ثابت و پایدار است، اما تنها خداوند از این حالت و کیفیت آگاه است.
مکن انکار امریرا که مکتومبود از فهم و وجهش نیست معلوم
هوش مصنوعی: چیزی را که پنهان بوده و درک آن دشوار است، انکار نکن.
قبول از اعتبار عقل و فهم استهم انکار از جهالتهای و هم است
هوش مصنوعی: قبولی یا پذیرش یک موضوع بستگی به درک و عقل ما دارد، در حالی که انکار یا رد آن نیز به دلیل ناآگاهی و جهل ماست.
بود انکار از حالات اطفالبخوی طفل نارد مرد اقبال
هوش مصنوعی: انکار و عدم شناخت در رفتارهای کودکان، به خاطر طبیعت و روحیهی خودشان است، نه اینکه به آیندهی کسی که مورد توجه قرار گرفته، مربوط باشد.
نه هر چیزی که از فهم تو دور استعدیم الاصل و معدوم الظهور است
هوش مصنوعی: هر چیزی که از درک و فهم تو خارج باشد، لزوماً بیارزش و بیاصل نیست.
چو «المر عدو ماجهل» گفتچرا باید خلاف محتمل گفت
هوش مصنوعی: وقتی گفته شده که «جاهل دشمن آن چیزی است که نمیداند»، پس چرا باید چیزی را بیان کرد که احتمال درست بودنش وجود دارد؟
چرا بایست خود را کور و کر کردبتیه و هم و حیرت در بدر کرد
هوش مصنوعی: چرا باید خود را نادان و بیخبر نگهداری و در دل مشکلات و سردرگمیها به سر ببری؟
بسا چیزی که دانستی و رنج استبسا کانرا نمی‌دانی و گنج است
هوش مصنوعی: بسیاری از چیزها وجود دارند که از آنها آگاه هستی و باعث رنج و زحمتت میشوند، در حالی که خیلی از مواردی که نمی‌دانی میتوانند به تو خوشبختی و ثروت برسانند.
تو مغروری بعقل ناتمامتدگر فهم عقیم و فکر خامت
هوش مصنوعی: تو به خودت خیلی مغروری و این باعث میشود که نتوانی به درستی فکر کنی و درک درستی از مسائل داشته باشی. افکارت خام و ناقص است.
از آنرو هر چه در علمت عیان نیستچنان دانی که اصلا در جهان نیست
هوش مصنوعی: هرچیزی که در علم و دانش تو مشخص و واضح نیست، به گونهای بدان که اساساً وجود ندارد.
چرا یکره نپنداری که شایدبود چیزی و در فهم تو ناید
هوش مصنوعی: چرا فکر میکنی که ممکن نیست چیزی وجود داشته باشد که تو از درک آن ناتوانی؟
چرا گشتی از این غافل که عالمیکی بحریست نامحدود و مبهم
هوش مصنوعی: چرا از این موضوع غافل شدی که جهان یک دریا است بی پایان و نامشخص؟
تو‌ئی بر روی این یم یک پر کاهکجا گردی ز قعر بحر آگاه
هوش مصنوعی: تو در این دریا مثل یک پر کاه هستی؛ پس چطور ممکن است از عمق این دریا خبر داشته باشی؟
در این یم از وجود خود خجل باشز عقل و دانش خود منفعل باش
هوش مصنوعی: در این دریا از وجود خود، شرمنده باش و از عقل و دانش خود تأثیرپذیر و غافل باش.
تو سر پر کاهی را ندانیخواص یک گیاهی را ندانی
هوش مصنوعی: تو نمی‌دانی که چه برتریها و ارزشهایی در یک گیاه نهفته است، حتی اگر به ظاهر کوچک و بیاهمیت باشد.
کجا دانی و رموز نه فلک راهمه اسرار اشیاء یک بیک را
هوش مصنوعی: کجا میدانی و اسرار نه آسمان را؟ تمام رازهای اشیاء به یکباره مشخص نیست.
شود گر منحرف ناگه مزاجتندانی چیست علت هم علاجت
هوش مصنوعی: اگر ناگهان حال تو تغییر کند، نخواهی دانست که علت چیست، و هم داروی تو چیست.
چه جای آنکه هر درد و دوائیتو را معلوم گردد بی خطائی
هوش مصنوعی: هرگز نبايد انتظار داشت که تمام دردها و راههای درمان آنها را بهسادگی بشناسی، چرا که این به دور از واقعیت است.
خصوص آنها که اسرار وجود استمگر موقوف علمش بر شهود است
هوش مصنوعی: تخصصی از افرادی که به درک عمیق اسرار وجود میرسند، بستگی به این دارد که آیا این درک از طریق تجربه و مشاهده مستقیم حاصل شده باشد یا نه.
بسا دیدی که معلومت خطا شدچه شد کانکار مجهولت بجا شد
هوش مصنوعی: شاید دیده باشی که اطلاعاتت نادرست شد و در نتیجه، کار ناشناختهات به جایی رسید.