بخش ۱۹۶ - و من المتعرفین
هوش مصنوعی: این متن دربارهٔ عرفان و سیر و سلوک در راه حقیقت صحبت می‌کند. شاعر به نقد افرادی می‌پردازد که از روی تکلف و بدون شناخت واقعی، به بیان فضایل اهل بیت و عرفان می‌پردازند. او تاکید می‌کند که فقط با شنیدن یا گفتن فضایل نمی‌توان به درک عمیق رسید و انسان باید خودش در این راه تجربه کسب کند. او می‌گوید که تنها کسانی می‌توانند دریا را بشناسند که خود در دریا غوطه‌ور شده باشند و کسانی که تنها به تعریف و تمجید می‌پردازند، در حقیقت از حقیقت راه و رفیقان خود بی‌خبرند. همچنین تأکید دارد که شناخت واقعی نیازمند تجربه و آگاهی عمیق است و نباید به نشانه‌ها و کلمات دیگران بسنده کرد.
گروهی باز از اهل تعرفکنند اظهار عرفان از تکلف
هوش مصنوعی: گروهی دیگر از اهل دانش و معرفت به طور مصنوعی خود را عارف و آگاه نشان میدهند.
برون آیند از باب مناقبز آل و اهل بیت اندر مطالب
هوش مصنوعی: افراد با فضیلت و نیکو از خانواده و نسل پیامبر به بیان ویژگیها و صفات نیکو خود می‌پردازند و در مورد آنها مطالبی بیان میکنند.
خبرها آورند اندر فضائلکه کس نشنیده است از هیچ ناقل
هوش مصنوعی: خبرهایی درباره فضائل و ویژگیهای خوب مطرح میشود که هرگز از هیچکس نشنیدهایم.
خود اقوالیست آنها جمله ملفوظعوام از وی بسی گردند محظوظ
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که سخنان و نظراتی که به زبان عامه بیان میشود، به نوعی به نفع و خوشحالی مردم عادی است و آنها از این گفتهها لذت میبرند.
ثنای بحر گوید قطره در گلز حال خود که در گل مانده غافل
هوش مصنوعی: قطرهای که در گل است، از حال و وضعیت خودش سخن می‌گوید و در عین حال فراموش کرده که در عمق دریا خبری از عظمت و زیبایی بیشتری وجود دارد.
شنیده وصف دریا را ملولیکه آنرا هست عرض و عمق و طولی
هوش مصنوعی: کسی که وصف دریا را شنیده، به آنچنان اطلاعاتی دست یافته که از شنیدنش خسته شده، زیرا دریا ویژگیهایی نظیر وسعت، عمق و طول دارد.
ثنای بحر داند رهنوردیکه از دریا ز نعلش خاست گردی
هوش مصنوعی: کسی که در دریا سفر کرده و تجربهای از آن دارد، به خوبی عظمت و زیبایی دریا را میشناسد.
به بحر ار متصل شد قطره مرد استفضیلت خوان کجا دریانورد است
هوش مصنوعی: اگر قطرهای به دریا وصل شود، او را باید مردِ بافضیلت دانست؛ چون دریا همانی است که دریانورد دارد.
فضیلیت این بود گر هست منظورکه از ظلمت روی در عالم نور
هوش مصنوعی: اگر قصد تو روشن شود، فضیلت این است که از تاریکی به سوی نور در دنیا حرکت کنی.
فضیلیت این بود در هر مقامیکه یابد ره به آبی تشنه کامل
هوش مصنوعی: فضیلت این است که در هر موقعیتی که قرار میگیری، بتوانی به بهترین شکل به نیازهای دیگران پاسخ بدهی و آنان را سیراب کنی.
فضیلت این بود کاندر بیاباننماند رهروری تنها و حیران
هوش مصنوعی: این جمله اشاره به این دارد که در شرایط سخت و دشواری مانند بیابان، هیچ انسانی نباید تنها و سرگردان بماند. کمک به یکدیگر و همراهی در زمانهای دشوار از ارزشهای مهم انسانی است.
اگر گوئی بمقصد رفتم از راهچرا پس نیستی ز اهل ره آگاه
هوش مصنوعی: اگر میگویی که به هدفم رسیدهام، پس چرا هنوز از مسیر و راه درست آگاهی نداری؟
بمقصود از چه ره گشتی تو و اصلکه نشناسی رفیق و راه و منزل
هوش مصنوعی: چگونه در جستجوی هدفی بودی که نه رفیق را میشناسی و نه راه و مقصد را؟
نشانیها که دادی اشتباه استخلاف انفاق اهل راه است
هوش مصنوعی: نشانههایی که به من دادی درست نیست و این با اصول و رفتار اهل راه تناقض دارد.
نشانیها دو صد دادند و حق بودخلاف جمله گفتن بینی هزاران
هوش مصنوعی: آنها نشانههای زیادی ارائه دادند، اما حقیقت چیزی متفاوت از آنچه گفته شد، نمایان میشود.
خلاف جمله گر شخصی رود راهدلیل است اینکه نبود از ره آگاه
هوش مصنوعی: اگر کسی برخلاف همه رفتار کند، نشاندهنده این است که او از حقیقت و دلایل آگاه نیست.
نمودند آفتاب و ماه جمعیتو نفی کل کنی بی‌نور شمعی
هوش مصنوعی: آفتاب و ماه به زیبایی در حال درخشش هستند، اما تو با وجود این همه نور و روشنایی، مانند شمعی بیافروختگی و ناکام ماندهای.
دلیلت اینکه من مداح ما همبنور او بتخمینی گواهم
هوش مصنوعی: دلیل تو این است که من در وصف او سخن میگویم و به نور او اعتقاد دارم و این اعتقادم را بر اساس شناخت خودم بیان میکنم.