بخش ۲۰۳ - العارالعظیم
هوش مصنوعی: شاعر در این اثر به نقد عظمت و اعتبار برخی افراد می‌پردازد و به این نکته اشاره می‌کند که اگر فردی فقط در گفتار بزرگ باشد و در عمل هیچ تحرکی نداشته باشد، این خود عار و shame است. او به عواقب ناشی از عمل نکردن به عهد و پیمان‌ها می‌پردازد و بیان می‌کند که در مقابل خداوند و دیگران، گفتار بی‌عمل به شدت مورد تنفر است. همچنین تأکید می‌کند که افرادی که در ظاهر دیندار به نظر می‌رسند، ولی در باطن دارای کذب و دروغ هستند، نه تنها از خداوند بلکه از دیگران نیز منفور خواهند بود. به طور کلی، شاعر بر اهمیت سازگاری گفتار و کردار تأکید می‌کند و آن را نشانه حق‌گویی و اعتبار انسان می‌داند.
دگر عار عظیم اندر ضمیرتکه شد تفسیر بر مقت کبیرت
هوش مصنوعی: دیگر شرمی بزرگ در درونت هست که به تصویر کشیده شده بر اساس شخصیت بزرگ و مهم تو.
ز نقص عهد می‌باشد اشارتکه هست از قول بیفعلت امارت
هوش مصنوعی: این بیت به این موضوع اشاره دارد که نقص در پیمان و عهد نشاندهنده این است که از قول و وعدهای که خودت انجام ندادی، سرنخی وجود دارد. به عبارت دیگر، عدم وفای به عهد به نوعی نشانهای از خالی بودن در عمل و قول است.
اگر در جمع مردان داخلی خودهمان میگو که بروی عاملی خود
هوش مصنوعی: اگر در میان مردان خود، همان ویژگیهایی که در مورد دیگران داری، به کار بگیری، موفقتر خواهی بود.
بهیچ اندازه‌ئی قابل نباشیکه گوئی آنچه را عامل نباشی
هوش مصنوعی: به هیچ عنوان نمیتوانی حرفی ب۰زنی که خودت در انجام آن نقشی نداری.
ز گفتاری که دروی نیست کردارحذر کن تا نگیرد در گلوخار
هوش مصنوعی: از سخنانی که درویش نیست، پرهیز کن تا به دردسر نیفتی.
ز قول بی‌حقیقت نزد معبودنبد مبغوض‌تر ز اشیاء مردود
هوش مصنوعی: در کنار موارد بیارزش و ناپسند، هیچ چیزی نزد خداوند منفورتر از سخنانی که بیاساس و نادرست هستند، وجود ندارد.
ز حق بر تک اینحال از متانتروا باشد که جوئی استعانت
هوش مصنوعی: از حق آگاه باش، ولی در عین حال بر خود مسلط باش و متین بمان. هیچ اشکالی ندارد که از دیگران کمک بگیری.
بسا لعنت بر آن دستار و ریش استکه کذبش بر خدا و خلق و خویش است
هوش مصنوعی: بسیارند افرادی که به ظاهر خود میبالند و در حقیقت رفتار و کردار آنها مکافی از اخلاق نیکو نیست. در واقع، این افراد با دروغ گفتن به خود و دیگران جایگاه خود را نزد خدا و مردم پایین میآورند.
غرض لفظی که او بی‌اعتبار استبه پیش اهل غیرت سخت عار است
هوش مصنوعی: هدف از این جمله این است که وقتی کسی به کلمات بیارزش و بیمعنی رو میآورد، برای کسانی که دارای غیرت و شرف هستند، این عمل بسیار ناپسند و زشت به شمار میآید.
هر آن قولی که دروی نیست افعالنباشد صاحبش را رو باقبال
هوش مصنوعی: هر قول و حرفی که از شخصی درویش نباشد، به عمل او نمیرسد و صاحب آن قول را نمیتوان با خوشبینی و امید به آینده دید.