بخش ۲۹۷ - عبدالضار و النافع
هوش مصنوعی: این متن درباره فلسفه وجود و نسبت خیر و شر در عالم است. نویسنده اشاره می‌کند که حقایق عالم بر اساس اراده مطلق خداوند شکل می‌گیرند و نمی‌توان هیچ شر مطلقی را در عالم یافت. همه چیز به نسبت وجود و عدم، نفع و ضر ساخته شده است. او حتی از مثال‌های عینی مانند اره و چوب و هنر نقاشی استفاده می‌کند تا نشان دهد که شر و نفع نمی‌توانند جدا از یکدیگر وجود داشته باشند. به عبارتی، وجود شروری که در نظر می‌آید، عارضی است و در اصل وجود ندارد. در نهایت، نویسنده بر این باور است که همه چیز تحت نظم و حکمت خداوند قرار دارد و نفع و ضر بیشتر به نسبت و زاویه نگاه انسان‌ها بستگی دارد.
ز عبدالضار و النافع شنو همکه از حق یافت ضر و نفع عالم
هوش مصنوعی: از عبدالضار و النافع بشنو که چگونه عالم از حق، ضرر و نفع را دریافت کرده است.
شود مشهود او فعال مطلقکه ملک است از اراده او منسق
هوش مصنوعی: او به عنوان موجودی فعال و کامل، به وضوح ظاهر میشود و همه چیز در جهان بر اساس اراده و اختیار او سامان یافته است.
خود این معنی مگر در کشف احوالاشارت باشد از توحید افعال
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که تنها مفهوم واقعی این مطلب میتواند از درک حالات و ویژگیهای خداوند برآید که به نوعی نشاندهنده وحدت در عملکردها و کارهای اوست.
بفعال است او را کر و فرینبیند خیر و شر و نفع و ضری
هوش مصنوعی: او به طور طبیعی و بدون تأثیر از صداها و هیاهوها، خیر و شر یا نفع و ضرر را درک نمیکند.
بود گویند شیطان مظهر ضرظهور نفع هم خضر پیمبر
هوش مصنوعی: شیطان به عنوان مظهر ضرر شناخته میشود، در حالی که خضر پیامبر تجلی نفع و خیر است.
صفی را نیز تحقیقی است محکمنباشد ضر محض اصلا بعالم
هوش مصنوعی: صفی نیز دارای تحقیقی معتبر است، چرا که هیچ ضرری خالص به عالم وجود ندارد.
کسی کایجاد عالم بر کرم کردشرور و ضر مطلق را عدم کرد
هوش مصنوعی: کسی که با لطف و کرم خود جهان را آفرید، بدیها و ضررها را به طور کامل از بین برد.
شروری گر بود هم باز خیر استضررها نفع نزد اهل سیر است
هوش مصنوعی: اگرچه شر و ضرر وجود دارد، اما در نهایت میتواند به خیر و منفعت انسان‌ها منجر شود، به ویژه برای کسانی که در پی دانش و مفهوم عمیق زندگی هستند.
کشد نقاش شکل عقرب و مارنه کلک اوست شر نه رنگ و طومار
هوش مصنوعی: نقاشی که تصویر عقرب و مار را میکشد، نمیتواند ما را به شر برساند، بلکه این خود ما هستیم که با افکار و حسهای منفی خود دچار دردسر میشویم.
همان کلکی که نقش سرو و گل بستنقوش دیو و دد بر نظم کل بست
هوش مصنوعی: همان ترفندی که باعث شده تصویر سرو و گل زیبا خلق شود، همان ترفند در شکلبندی نقوش زشت و شیطانی نیز به کار رفته است.
همه یک رنگ بود آن رنگ و این رنگتورا دل شد ز امر عارضی تنگ
هوش مصنوعی: همه چیز به یک شکل بود، اما نظم و رنگی که تو را احاطه کرده، باعث شده دل تو از مسائل دنیوی ناراحت و مضطرب شود.
عوارض را نباشد اعتباریچو در هستی نباشدشان قراری
هوش مصنوعی: عوارض و مشکلات هیچ ارزشی ندارند، زیرا اگر وجود نداشته باشند، هیچ ترتیبی برایشان وجود ندارد.
پس ار باشد شروری عارضاتندندارند اصل و معدوم الذواتند
هوش مصنوعی: اگر بدیهایی در زندگی وجود داشته باشد، آنها اساسی ندارند و وجود واقعی ندارند.
بود پس ضار را معنی به نسبتکز آن نسبت منظم گشت خلقت
هوش مصنوعی: وجود ضرر، معنی پیدا می‌کند زیرا به واسطهی آن، خلقت به نظم خاصی در می‌آید.
شود چوب از وجود اره مضطردر این نسبت ز بهر او بود ضر
هوش مصنوعی: در این متن به این موضوع اشاره میشود که وقتی اره به خاطر یک نیاز خاص (برش چوب) به کار میرود، چوبی که از آن جدا میشود، از وجود و تحرک خود اره ناشی میشود. به عبارتی، فعل و انفعال بین ابزار و هدف، منجر به تولید چیزی میشود که از وجود ابزار به دست آمده است.
ولی صد نفع از وی در نظام استکز آن نجار آگه بالتمام است
هوش مصنوعی: اما این موضوع به خودی خود سودهای زیادی به همراه دارد، زیرا آن نجار به خوبی و به طور کامل از این وضعیت آگاه است.
ز بهر چوب هم نفع است باریکه گردد تختگاه شهریاری
هوش مصنوعی: برای چوب هم سودی وجود دارد، چون از آن تخت پادشاهی ساخته میشود.
پس ارشد ضربچوب از اره عایدنشد شری بسوی اره وارد
هوش مصنوعی: اگر بر اثر ضربه چوب، راسته اره آسیب ندید، باید حتماً خطری به سمت اره بوجود بیاید.
بعالم فعل فاعل چون ثمر شدبه نسبت هم عیان در نفع و ضر شد
هوش مصنوعی: هر عملی که از فردی سر میزند، مانند میوهای است که درختش را میشناسد؛ به همین نسبت، نفع و ضرر آن عمل هم برای دیگران مشخص میشود.
دگر بر ضد چو اشیا را توان یافتکجا نفعی بدون ضرنشان یافت
هوش مصنوعی: در دنیا ممکن نیست که چیزی را پیدا کنیم که فقط منفعت داشته باشد و هیچ ضرری نداشته باشد.