بخش ۵۱۵ - همه‌الافاقه و همه‌الانفه و همهه الغالیه
هوش مصنوعی: این متن به توضیح و تحلیل مفهوم همت و درجات آن می‌پردازد. در آن بیان می‌شود که همت اول، پایه و اساس لیاقت است و باعث ارتقاء انسان به مقام‌های عالی‌تر می‌شود. همت دوّم به عنوان همتی می‌شود که از عمل و اعمال زشت دوری می‌کند و انتظار پاداش ندارد. همت سوم نیز به همتهای بزرگ مربوط می‌شود که هیچ وابستگی به امورات دنیوی ندارند و تمام خواسته آنها تنها تعظیم و بزرگداشت حق است. این افراد از دنیا و امور آن غافلند و فقط در پی رضایت و قرب به ذات الهی هستند.
ز همتها یکی باشد افاقتکه اول همت است اندر لیاقت
هوش مصنوعی: همانطور که نیت و ارادهی انسانها میتواند تعیینکنندهی سرنوشتشان باشد، در ابتدا باید هدفی مشهود و ویژه گزینش شود. همین همت اولیه است که قابلیتها و لیاقتهای شخص را شکل میدهد.
بود آن باعث ارجوئی نشانیبکسب باقی و هم ترک فانی
هوش مصنوعی: آنچه که موجب شرافت و اعتبار می‌شود، نشانهای است بر دستیابی به چیزهایی که باقی و پایدارند و به همین دلیل هم باید از امور زودگذر و فانی دوری کرد.
تو ثانی همت آنرا آنفه داندرجه ثانی از همت بود آن
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که انسان باید به تلاش و کوشش خود ادامه دهد، زیرا در حقیقت، شرایط و درجه موفقیت او بستگی به همت و ارادهاش دارد. همت و تلاش در دو درجه قرار دارند که یکی به دنبال دیگری میآید و این نشاندهنده اهمیت پیوستگی در تلاش است.
کراهت باشد آنرا زاجر اعمالتوقع نبودش پاداش افعال
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که اگر کسی اعمال بدی انجام دهد، امیدوار بودن به پاداش یا نتیجه مثبت از آن کارها نادرست و ناخوشایند است. به عبارت دیگر، عمل نیکو باید با انتظار نتیجهای خوب همراه باشد، و انتظار پاداش از کارهای ناپسند، طبیعی و منطقی نیست.
نخواهد در عمل از حق جزائیندارد در نظر خوف و رجائی
هوش مصنوعی: انسان نمیتواند از خداوند انتظار پاداشی در عملش داشته باشد، مگر اینکه با ترس و امید به او توجه کند.
سیم همت بود اندر توالیخود آن زارباب همتهای عالی
هوش مصنوعی: همت در وجود تو مانند نقرهای است که در پیوند خود با دیگران، به شکوه و عظمت میرسد و تو نیز میتوانی به افرادی با همتهای بلند تبدیل شوی.
که ایشانرا تعلق جز بحق نیستنظر هیچ از رهی بر ما خلق نیست
هوش مصنوعی: اینکه آنها هیچ وابستگی جز به حق ندارند و هیچ کدام از افراد از مسیر خود نمیتوانند به ما توجه کنند.
نه هرگز ملتفت بر ممکناتندنه واقف هم در اسماء و صفاتند
هوش مصنوعی: آنان نه بر چیزی که ممکن است آگاهند و نه در نامها و صفتها آشنایی دارند.
نه از مستقبل آگه نی زماضینه از حال و مقامی شاد و راضی
هوش مصنوعی: نه از آینده خبر داری، نه از گذشته و نه از وضعیت و مقام فعلیات شاد و راضی هستی.
همه مقصودشان تعظیم ذاتستفراغت همشانرا از جهاتست
هوش مصنوعی: همه هدف آنها بزرگداشت و احترام به ذات خداوند است و همگی از جنبههای مختلف به آرامش و راحتی رسیدهاند.