بخش ۱۷ - بیان نمودن خضر سرّ افعال خود را
هوش مصنوعی: در این شعر، گوهر معنوی و حکمت‌های عرفانی مطرح شده است. شاعر با استفاده از تمثیل "کشتی"، به مشکلات و مصائب دنیوی اشاره می‌کند. او بیان می‌کند که اگر انسان به دنبال رهایی از شرور و چالش‌های زندگی است، باید دل خود را به دست شیخ و رهنما بسپارد، که می‌تواند به شکستن کشتی دل (یعنی رهایی از تعلقات) منجر شود. او تأکید می‌کند که در دل‌های شکسته، حقیقت و صداقت وجود دارد و این شکست می‌تواند منجر به پیشرفت و نجات شود. در نهایت، شاعر به اهمیت درون‌نگری و پذیرش درد و رنج به عنوان بخشی از مسیر سیر و سلوک اشاره می‌کند.
گوش کن تا با تو ای فرخنده کیش‌باز گویم حاصل افعال خویش
هوش مصنوعی: به دقت گوش کن تا از تجربیات و کارهایی که انجام دادهام برایت بگویم، ای خوشکیش و خوشطینت.
از شکست کشتی ام گر طالبی‌بود مقصد دفع شرّ غاصبی
هوش مصنوعی: اگر کشتی من غرق شده، و اگر هدفم این است که از شر غاصبی رهایی پیدا کنم، پس شکست آن کشتی اهمیت ندارد.
کآن شه غاصب هر آن کشتی که دیدبی ز عیبی بهر خویشش برگزید
هوش مصنوعی: آن پادشاه ظالم هر کشتی را که میدید، بدون توجه به عیب و نقص آن، برای خود انتخاب میکرد.
وآن یتیمی چند را تا اغتشاشدر نیاید زین تظلّم در معاش
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که برای جلوگیری از هرگونه بینظمی و مشکل در زندگی دیگران، بهتر است که فردی که دچار مشکل یا سختی است، شکایت و ناله خود را بیان نکند و سعی کند در سکوت به ادامه زندگی بپردازد.
پس شکستم کشتی ای را با تبرتا شود از صاحبانش دفع ضر
هوش مصنوعی: با تبر کشتیای را شکستم تا صاحبانش دیگر ضرری نپذیرند.
چیست این کشتی دل مرد مریدشاه غاصب، نفس جبّار عنید
هوش مصنوعی: این شعر اشاره به دل مردی دارد که به شاه ستمگر و قدرتمند وابسته است. او در حالتی از اضطراب و بیقراری به سر میبرد، زیرا دلی غمگین و کشتیای بیساحل دارد که در آن متلاطم است.
تا تو را این دل درست و بی‌غش است‌رهن جور آن عنود سرکش است
هوش مصنوعی: تا وقتی که این دل من پاک و بیریا است، تسلیم رفتار و ملامتهای آن فرد سرکش و سختگیر نخواهم شد.
چون به دست شیخ ره دادی تو دلکشتی‌ات را بشکند شیخ مدل
هوش مصنوعی: وقتی دل خود را به دست شیخ سپردی، باید بدانی که او می‌تواند دل تو را بشکند و به نوع خودش تو را هدایت کند.
تا ز شرّ نفس کافر وارهدچون رهید اشکسته را مرهم نهد
هوش مصنوعی: وقتی که انسان از دست وسوسههای نفس خود نجات یابد، به او آرامش و درمانی میبخشد.
لاجرم فرمود حق با اهل سرّهست جایم در قلوب منکسر
هوش مصنوعی: به ناچار خداوند فرمود که با اهل سرّ و راز، جایگاه من در دل‌های شکستگان و متواضعان است.
هر دلی کاشکست، اندر وی منم‌در دل بشکسته تانی جستنم
هوش مصنوعی: هر دلی که بشکند، من هم در آنجا حضور دارم و در دل‌های شکسته به دنبال شما میگردم.
گر دلت بشکست آن کو در وی است‌زین شکستت صد درستی در پی است
هوش مصنوعی: اگر دلت شکست، آن کسی که در دل تو است، از این شکست تو صد بار بهتر را در پی خواهد داشت.
دل گر او یار است گو بشکسته باشور طبیب آن است گو جان خسته باش
هوش مصنوعی: اگر دل تو یاری دارد، بگذار بشکند و اگر طبیب توست، پس باید جان خستهات را بپذیری.