بخش ۷۸ - در توحید حق تعالی و ختم کلام فرماید
هوش مصنوعی: در این اشعار، شاعر به بررسی و تبیین وحدت وجود میپردازد و به بیان نظر شبلی در لحظهی احتضار میپردازد. او بیان میکند که در لحظهی مرگ، تنها گفتن "لا اله الا الله" جایز است و هیچ چیز دیگری وجود ندارد جز ذات حق. شاعر به نفی غیر از ذات حق اشاره میکند و میگوید که تمام هستی در حقیقت وجود اوست، و هر چیزی که در عالم میبینیم، در واقع تجلی اوست. او میگوید که خدای بینظیر و آفریننده، تنها موجود واقعی است و باقی موجودات تنها بازتاب وجود او هستند. در نهایت، شاعر از ناتوانی انسان در وصف ذات خداوند سخن میگوید و مینویسد که ما تنها خاک پست هستیم و هر چیزی جز او، در واقع وجود ندارد.
این همه گفتیم حرف از هر مقاملیک حرف شبلی است آخر کلام
هوش مصنوعی: ما درباره مقامهای مختلف بسیار صحبت کردیم، اما در نهایت همه اینها حرفهایی هستند که شبلی مطرح کرده است.
مر وِرا گفتند وقت احتضارهست این دم حرف تهلیلت به کار
هوش مصنوعی: در لحظهی مرگ، به او گفتند که اکنون زمان گفتن کلمات شکرگزاری و تسلیم به خداست.
این زمان کت رو به سوی آن سراستلا اله الا ﷲ ار گویی سزاست
هوش مصنوعی: در این زمان، دل به سوی آن خانه میرود. اگر این جمله را بگویی، سزاوار است که بگویی: «جز خدا هیچ معبود دیگری نیست».
گفت کو غیری که نفی وی کنمنفی از شیء بر ثبوت شیء کنم
هوش مصنوعی: سخن از این است که بگو کجا کسی وجود دارد که من بتوانم او را انکار کنم؟ چرا که انکار یک چیز، به معنای تأیید وجود آن چیزی است که انکار میکنم.
هرچه بینم نیست غیری در میاندر حقیقت اوست پیدا و نهان
هوش مصنوعی: هر چیزی که میبینم، جز او نیست. او در واقعیت، هم درظاهر و هم در باطن وجود دارد.
چونکه غیری نیست جز ذات وجودپس کنم چون نفی شیئی کو نبود
هوش مصنوعی: چون هیچ وجودی جز ذات وجود وجود ندارد، پس من چه نیازی به انکار چیزی دارم که وجود ندارد.
وآنکه هست او مثبِِت ذات وی استهستی او عین اثبات وی است
هوش مصنوعی: کسی که وجود دارد، وجودش همان تأیید وجود او است. هستی او و اثبات وجودش یکی است.
شیء مطلق هست حی لایموتلاشیئش پس چون زند دم از ثبوت
هوش مصنوعی: هر چیزی که به طور مطلق وجود دارد، زنده است و نمیمیرد، پس زمانی که وجودش را ثابت میکند، خود را نشان میدهد.
ای خدای فرد بی مثل و نظیرکه تویی بر هست ذات خود خبیر
هوش مصنوعی: ای خداوند یکتایی که هیچکس به پای تو نمیرسد، تو به ذات خود آگاهی و دانایی.
آفرینش سر به سر مرآت توستمثبِِت ذات تو عین ذات توست
هوش مصنوعی: تمام آفرینش بازتابی از وجود توست و ذات تو همان وجود توست.
چون بلا احصی ستودت مصطفی(ص)عجز آورد آن رسولت در ثنا
هوش مصنوعی: وقتی بلا و گرفتاریها به شمار آید، پیامبر رحمت و خیرخواهی تو را ستودن، باعث میشود آن رسول در ستایش تو ناتوانی خود را احساس کند.
پس حد ما مُشت خاک پست چیستبس که گویم جز تو هستی، هست، نیست
هوش مصنوعی: پس مرز ما تنها یک مشت خاک بیارزش است. چه بسا که بگویم جز تو کسی دیگر وجود ندارد، هست، اما در واقع چیزی وجود ندارد.