۲۹- آیات ۵۸ تا ۶۱
هوش مصنوعی: این متن به بیان داستان قوم بنی‌اسرائیل در زمان موسی (ع) می‌پردازد. خداوند به موسی می‌فرماید که قومش به یک قریه وارد شوند و از نعمت‌های آن بهره‌مند شوند، و به آنها دستور می‌دهد که با تواضع و دعا وارد شوند تا گناهانشان آمرزیده شود و نیکوکاران افزوده شوند. اما قوم بنی‌اسرائیل، با بدل کردن سخن خدا، به معصیت و فساد ادامه دادند و به همین دلیل دچار عذاب آسمانی شدند.
در بخشی دیگر، ذکر شده است که وقتی موسی از خدا طلب آب کرد، خدا به او دستور داد که با عصای خود به سنگ بزند و از آن دوازده چشمه جاری شد. اما قوم می‌خواستند که غذای متنوع و خاصی داشته باشند و به همین دلیل به موسی گفتند که برایشان از خدا درخواست کند. موسی به آنها گفت که آیا چیزی که بهتر است را با آنچه که کمتر است عوض می‌کنند. در نهایت، به آنها گفته می‌شود که به شهری بروند و از آنچه می‌خواهند بهره‌مند شوند، ولی در نتیجه به ذلت و فقر دچار شدند و به غضب خداوند گرفتار آمدند.
این متن به مقصود روحی و معنوی افراد اشاره دارد و بیانگر این است که نیکوکاران مورد لطف خاص خداوند قرار می‌گیرند و عاقبت کسانی که در برابر نشانه‌های خدا کفر ورزیدند، سختی و عذاب است. مضمون کلی داستان اشاره به ضرورت ایمان و تسلیم به اراده الهی دارد.
وَ إِذْ قُلْنَا اُدْخُلُوا هٰذِهِ اَلْقَرْیَةَ فَکُلُوا مِنْهٰا حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَ اُدْخُلُوا اَلْبٰابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطٰایٰاکُمْ وَ سَنَزِیدُ اَلْمُحْسِنِینَ (۵۸) فَبَدَّلَ اَلَّذِینَ ظَلَمُوا قَوْلاً غَیْرَ اَلَّذِی قِیلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنٰا عَلَی اَلَّذِینَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ اَلسَّمٰاءِ بِمٰا کٰانُوا یَفْسُقُونَ (۵۹) وَ إِذِ اِسْتَسْقیٰ مُوسیٰ لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اِضْرِبْ بِعَصٰاکَ اَلْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اِثْنَتٰا عَشْرَةَ عَیْناً قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُنٰاسٍ مَشْرَبَهُمْ کُلُوا وَ اِشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اَللّٰهِ وَ لاٰ تَعْثَوْا فِی اَلْأَرْضِ مُفْسِدِینَ (۶۰) وَ إِذْ قُلْتُمْ یٰا مُوسیٰ لَنْ نَصْبِرَ عَلیٰ طَعٰامٍ وٰاحِدٍ فَادْعُ لَنٰا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنٰا مِمّٰا تُنْبِتُ اَلْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهٰا وَ قِثّٰائِهٰا وَ فُومِهٰا وَ عَدَسِهٰا وَ بَصَلِهٰا قٰالَ أَ تَسْتَبْدِلُونَ اَلَّذِی هُوَ أَدْنیٰ بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ اِهْبِطُوا مِصْراً فَإِنَّ لَکُمْ مٰا سَأَلْتُمْ وَ ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ اَلذِّلَّةُ وَ اَلْمَسْکَنَةُ وَ بٰاؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اَللّٰهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کٰانُوا یَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اَللّٰهِ وَ یَقْتُلُونَ اَلنَّبِیِّینَ بِغَیْرِ اَلْحَقِّ ذٰلِکَ بِمٰا عَصَوْا وَ کٰانُوا یَعْتَدُونَ (۶۱)
هوش مصنوعی: و وقتی به آنها گفتیم که به این قریه وارد شوید و از هرجا که میخواهید بهوفور بخورید و به در وارد شوید درحالیکه سر به خاک بگذارید و بگویید که «خداوند ما را ببخش» تا گناهان شما را ببخشیم و به نیکوکاران مزیدی عطا خواهیم کرد. اما کسانی که ظلم کردند، سخنی غیر از آنچه به آنها گفته شده بود، بر زبان آوردند. پس ما عذابی از آسمان بر آنها نازل کردیم به خاطر اینکه فاسق بودند. و آنگاه که موسی برای قومش آب طلب کرد، به او گفتیم که با عصایت به سنگ بزن. و از آن سنگ دوازده چشمه ای جاری شد، چنان که هر گروهی مشروب خود را میدانستند. بخورید و از روزی خدا بنوشید و در زمین فساد نکنید. و وقتی که گفتید ای موسی ما نمیتوانیم بر یک نوع غذا صبر کنیم، از پروردگارت درخواست کن تا از زمین برای ما گیاهان و خیارها و سیرها و عدسها و پیازها بیرون بیاورد. او گفت: آیا چیزی که از نظر کمی پایینتر است را به چیزی که بهتر است ترجیح میدهید؟ به شهری فرود آیید که آنچه خواستهاید برای شما خواهد بود. و ذلت و مسکنت را بر آنها مقرر داشتیم و با خشم خدا بازگشتند؛ این به خاطر این بود که به آیات خدا کفر میورزیدند و پیامبران را به ناحق می‌کشتند. اینها به خاطر نافرمانی آنها و تجاوزشان بود.
و هنگامی که گفتیم درآیید این قریه را پس بخورید از آن هر جا که خواهید فراوان و داخل شوید در را سجده‌کنان و بگویید حطه‌ای می‌آمرزیم برای شما گناهان شما را و زود افزاییم نیکوکاران را (۵۸) پس بدل کردند آنان که ستم کردند سخنی را بجز آنکه گفته شد مر ایشان را، پس فرو فرستادیم بر آنان که ستم کردند عذاب را از آسمان بآنچه که بودند فسق می‌کردند (۵۹) و چون آب خواست موسی برای قومش پس گفتم بزن بعصای خود آن سنگ را، پس جاری شد از آن دوازده چشمه بتحقیق که دانستند همۀ مردم آبخورشان را، بخورید و بیاشامید از روزی خدا و تجاوز مکنید در زمین فساد کننده (۶۰) و چون گفتید ای موسی هرگز صبر نکنیم بر طعام تنها، پس بخوان برای ما پروردگارت را برای ما از آنچه می‌رویاند از زمین از سبزیش و خیارش و سیرش و عدسش و پیازش، گفت آیا بدل می‌کنید آنچه آن فروتر است بآنچه آن بهتر است، فرود آیید در شهر پس بدرستی که برای شماست آنچه خواستید و زده شد برایشان خاری و بیچارگی و برگشتند به غضبی از خدا این بسبب آنکه ایشان بودند که کافر شدند بآیتهای خدا و می‌کشتند پیغمبران را بناحق این بسبب آنچه نافرمانی کردند و بودند که تجاوز می‌کردند (۶۱)
هوش مصنوعی: وقتی که گفتیم به این شهر وارد شوید و هر جا که خواهید از آن بخورید، با ادب وارد شوید و بگویید «آمرزیدگی» و بخشش فرمایید، ما هم گناهان شما را میبخشیم و نیکوکاران را به زودی افزایش میدهیم. اما کسانی که ظلم کردند، سخنی جز آنچه به آنها گفته شده بود، تغییر دادند. بنابراین عذابی از آسمان بر آنها نازل کردیم به خاطر اینکه مرتکب نافرمانی شده بودند. و زمانی که موسی از خدا خواست آب برای قومش، به او گفته شد که عصای خود را به آن سنگ بزند. سپس دوازده چشمه از سنگ جاری شد و هر قبیله آب خود را شناخت. بنابراین از روزی خدا بخورید و بنوشید و در زمین فساد نکنید. و وقتی که شما گفتید ای موسی، دیگر نمیتوانیم فقط با یک نوع غذا زندگی کنیم، از پروردگارت بخواه برای ما از آنچه که زمین میروید، سبزیجات و خیارها و سیر و عدس و پیاز. او گفت آیا میخواهید آنچه که پستتر است را با آنچه که بهتر است عوض کنید؟ به این شهر بروید که قطعاً آنچه خواستهاید برای شما هست. اما بر آنها زبونی و فقر فرود آمد و به غضب خدا رجعت کردند چون آنها به آیات خدا کافر شدند و پیغمبران را بدون حق کشتند به خاطر نافرمانی و تجاوزهایی که داشتند.
وآنکه ما گفتیم ایشان را ز جوداندر این قریه فرود آیید زود
هوش مصنوعی: به آنهایی که ما گفتیم، از بخشندگی و کرم در این روستا با سرعت بیایید.
اندر آن از خوردن و آرام و خوابمر شما را امتیاز است و صواب
هوش مصنوعی: در آنجا میان خوردن، آرامش و خواب، تفاوت و درستی وجود دارد.
روضۀ روح است بی شک آن مقامشد مشاهد را شهود آنجا مدام
هوش مصنوعی: باغ روحانی به یقین همان جایگاه است؛ در اینجا مشاهدات دائمی وجود دارد.
از در، سجده کنان داخل شویدوز ره حِطّه به حق واصل شوید
هوش مصنوعی: با افتادگی و احترام وارد شوید و از راه فروتنی به حقیقت نزدیک شوید.
وآن یقین باب رضا اندر قضاستدر خبر باب الله اعظم رضاست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در زمانهایی که با تقدیر و سرنوشت مواجه میشویم، اگر به یقین و اعتماد در دل خود برسیم، به رضایت و آرامش دست خواهیم یافت. در واقع، قبول و پذیرش قضا و قدر، در واقع دروازهای به سوی رضایت واقعی است که محبت و رحمت الهی را به همراه دارد.
ساجدانش خاضعان حق دمنددر حریم قرب خاصش محرمند
هوش مصنوعی: ساجدان به معنای افرادی هستند که در حال عبادت و سجدهاند و خاضعان حق به کسانی اشاره دارد که در برابر حقیقت و خداوند فروتن و متواضع هستند. در حریم قرب خاصش، به ناحیهای اشاره میکند که نزدیک به خداوند است و محرمند به افرادی گفته می‌شود که اجازه ورود به آن مکان مقدس را دارند. بنابراین، این بیت به تواضع و عبادت اخلاصمندانه در نزدیکی خداوند اشاره دارد.
حِطّه گفتن بر فنا دل دادن استسر به خاک نیستی بنهادن است
هوش مصنوعی: گفتن کلمه "حطه" به معنای نادیده گرفتن و از دست دادن است. اینجا اشاره به این دارد که دادن دل به چنین چیزی، یعنی به فنا رفتن و در واقع سر به خاک گذاشتن و تسلیم شدن در برابر نیستی است.
عفو گردد چون شد او فعال توذنب اخلاق و صفات و حال تو
هوش مصنوعی: زمانی که تو به عمل بپردازی، اخلاق و ویژگیها و حال تو بخشیده می‌شود.
اوست در هر حال فعال تو لیکشد مشاهد تا شود حال تو نیک
هوش مصنوعی: در هر شرایطی او فعال و در حال کار است، اما باید توجه کنی که او به تماشای تو نشسته تا حال تو بهتر شود.
بر نکوکاران به زود افزاید اوپرده ها از چشم جان بگشاید او
هوش مصنوعی: برای نیکوکاران، او به زودی برکت و رفعت میافزاید و مانعهای بین چشم و جان را برمیدارد.
محسن آن باشد که شد معبود اودر عبادات و عمل مشهود او
هوش مصنوعی: محسن کسی است که در عبادت و عمل خود، خداوند را میبیند و او را معبود خود قرار می‌دهد.
ور تو او را می نبینی در عیاناو تو را دانی که بیند در نهان
هوش مصنوعی: اگر تو او را در ظاهر نمیبینی، اما میدانی که او در باطن تو را میبیند.
پس بدل کرد آنکه قولی از ستمغیر از آنکه شد بر ایشان گفته هم
هوش مصنوعی: آنگاه کسی که در حق او ستمی از طرف دیگران روا شده بود، به نوعی آن ظلم را به خودشان نسبت داد و گفت که این سخنی غیر از آنچه که بر آنها رفته است نیست.
یعنی آن اوصاف نفس بی ادبکرد بر اوصاف ربانی طلب
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که ویژگیهای ناپسند انسان باعث می‌شود که او از صفات الهی و روحانی باز بماند. به عبارت دیگر، خُلق و خوی نامناسب انسان، او را از رسیدن به بلندیها و کمالات الهی دور میکند.
از حظوظ روح و لذت های تامدرگذشت از بهر حظّ نفس خام
هوش مصنوعی: او از لذتهای روح و شادیهای خالص عبور کرد تا به خوشیهای جسمی و دنیوی دست یابد.
پس عذابی ز آسمان روح همآمد ایشان را سزای آن ستم
هوش مصنوعی: به خاطر ظلم و ستمی که کردند، عذابی از جانب آسمان به سراغشان آمد.
وآن همه حرمان و ضیق و سختی استنکبت و بدحالی و بدبختی است
هوش مصنوعی: تمام آن رنجها و تنگناها و دشواریها، نشانهی بدشانسی و ناراحتی و ناکامی است.
فسق یعنی طاعت قلبی بدلگشت در طاعات نفس اندر عمل
هوش مصنوعی: فسق به این معناست که اطاعت قلبی به نوعی از رفتارهای نادرست تبدیل شده و اعمال شخص تحت تأثیر نفس قرار گرفته است.
طاعت قلبت همه بینایی استطاعت نفس از ره خود رایی است
هوش مصنوعی: اطاعت از دل، سبب بینایی و آگاهی واقعی است، اما پیروی از نفس تنها به خودرأیی و خواستههای کورکورانه منجر می‌شود.
وآنکه موسی خواست بهر قوم آبپس به او گفتیم در حال خطاب
هوش مصنوعی: موسی برای قومش آب خواست و ما به او در آن لحظه خطاب کردیم.
زن عصا بر سنگ تا جاری شودآبها وین آیت باری شود
هوش مصنوعی: زنی که با عصایش بر سنگ میزند تا آبها روان شوند، این نشانهای از باران و نعمت‌های الهی است که به زمین میرسد.
شد ده و دو چشمه جاری در نظرتا بود هر فرقه ای را آبخور
هوش مصنوعی: در اینجا به این معنی اشاره می‌شود که با آمدن و ظهور یک پدیده یا مفهوم جدید، منابع و راههای متفاوتی برای هر گروه و نظر ایجاد می‌شود. هر گروه با توجه به نیازهای خود میتواند از این منابع بهرهبرداری کند.
می بنوشید و خورید از رزقهاکه خدا کرده است بر خلقان عطا
هوش مصنوعی: آبجو بنوشید و از نعمتهایی که خدا برای مردم عطا کرده، بهره‌مند شوید.
در زمین باشید لیکن در نهادبی تجاوز، بی فضولی، بی فساد
هوش مصنوعی: در زندگی دنیوی به طور معمول حضور داشته باشید، اما در ذات و باطن خود از تجاوز، دخالتهای بیمورد و فساد دوری کنید.
چشمه ها دانی چه باشد ای سنی ؟ده حواس ظاهری و باطنی
هوش مصنوعی: ای سنی، آیا میدانی چشمهها چه هستند؟ این همان ده حس است، هم حسهای ظاهری و هم حسهای باطنی.
با دو قوه عاقله اندر مثلکآن یکی باشد نظر ، دیگر عمل
هوش مصنوعی: با دو قدرت عقل، در مثال همانند آن، یکی دیدن است و دیگری عمل کردن.
می شود آن جاری از سنگ دماغبا عصای نفس گر داری فراغ
هوش مصنوعی: اگر با آرامش و تفکر زندگی کنی، میتوانی از سختیها و موانع عبور کرده و به موفقیت برسی.
اکل و شرب از رزق های معنویشد معانی و حِکَم تا بگروی
هوش مصنوعی: خوراک و نوشیدنی ما از مواهب معنوی است و معانی و حکمتها همچون سیر و دلجویی بر ما نازل می‌شود.
بهر انسان کسب آن فرض است و سهلهم به لا تَعثَواْ مخاطب اهل جهل
هوش مصنوعی: برای انسان، تلاش و کوشش فرضی است که باید به آن بپردازد و این کار چندان هم دشوار نیست. اما نباید از آن غافل شوند و به سادگی از آن بگذرد، به ویژه کسانی که علم و آگاهی ندارند.
وینکه گفتندی به موسی از ظلامنیست ما را صبر خود بر یک طعام
هوش مصنوعی: میگویند که به موسی گفتند: ما از تاریکی و مشکلات به تنگ آمدهایم و صبر ما برای یک غذا به سر رسیده است.
کن دعا تا باز روید بهر مااز زمین سیر و پیاز و گندنا
هوش مصنوعی: به دعا بپرداز تا بار دیگر از زمین برای ما سیب و پیاز و گندم روییده شود.
آن غذای روح واحد بود و خاصوین غذاها داشت بر نفس اختصاص
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که یک نوع خاص از تغذیه برای روح وجود دارد که منحصر به فرد است و دیگر غذاها برای نفس و جان انسان ویژگیهای خاص خود را دارند.
گفت، آیا می کنید از اقتصارشیء دانی را به عالی اختیار
هوش مصنوعی: آیا میتوانید از محدودیتهای خود فراتر بروید و چیزهای عالی را انتخاب کنید؟
پس فرود آیید اندر مصر تنبر مراد خود کنید آنجا وطن
هوش مصنوعی: بنابراین به مصر بیایید و در آنجا در جستجوی خواستههای خود باشید و آنجا را به عنوان جایگاه خود انتخاب کنید.
آنچه میخواهید در شهر مجازمر شما را هست از سیر و پیاز
هوش مصنوعی: در دنیای مجاز، هر چیزی که بخواهید برایتان فراهم است، حتی از چیزهای سادهای مثل سیر و پیاز.
زد بر ایشان باد ذُلّ و مسکنتسوی فاقه آمدند از سلطنت
هوش مصنوعی: باد ذلت و فقر بر آنها وزید و از سطوت و قدرتشان به فقر و ناتوانی رسیدند.
باز برگشتند از حق با غضبکفر را کفران نعمت شد سبب
هوش مصنوعی: آنها با خشم و کفر به حق بازگشتند و کفر به نعمتها سبب شد.
کافر آیات بودند از الستزآن به قتل انبیاء بردند دست
هوش مصنوعی: کافران آیات خدا را انکار کردند و به همین خاطر دست به قتل پیامبران زدند.
بود قتل انبیاء بر غیر حقیعنی از پندار باطل زآن فِرَق
هوش مصنوعی: قتل پیامبران به خاطر حق نبود، بلکه به دلیل پندارهای باطل و تفکرات نادرست آن گروهها بود.
فسق و عصیان سهل از آن پنداشتندکه ز حد خود تجاوز داشتند
هوش مصنوعی: گناه و نافرمانی را آسان گرفتند، زیرا خیال کردند که از مرز و حدود خود گذشتهاند.
یک نشان گویم تو را ز ارباب جورکن در این معنی به جد و جهد غور
هوش مصنوعی: یک علامت از ستمگران به تو میزنم، در این معنی عمیق و با تلاش و کوشش غور کن.
خویش خواهی، خودپسندی، خودسریهست اصل فسق و کذب و کافری
هوش مصنوعی: تمایل به خودخواهی، خودپسندی و رفتارهای خودسرانه، ریشه اصلی فساد، دروغ و کفر است.
یک نشان دیگرش نزد عقولقول بی فعل است و بحث بی اصول
هوش مصنوعی: یک نشانه دیگر از آن، درک کردنش برای عقلها این است که حرف بدون عمل بیمعناست و بحث بدون اصول پایهای هیچ ارزشی ندارد.
یک نشان دیگر آمد سوء ظنبر خلایق جملگی از مرد و زن
هوش مصنوعی: نوعی نشانه دیگر به وجود آمده که سوءظن در میان مردم، چه مرد و چه زن، گسترش یافته است.
از منافق هم نمایم یک نشانتا نمانی از نفاقش در گمان
هوش مصنوعی: من یک نشانه از نفاق او به تو نشان میدهم تا در مورد نفاقش به اشتباه نیفتی و دچار سوءتفاهم نشوی.
دارد از هر کس طمع در جاه و ماللیک خود باشد بخیل از این دو حال
هوش مصنوعی: هر کسی به دنبال مقام و ثروت است، اما خود او از این دو چیز آزاده و بخیل است.
این قدر بهر نشان مورد استور نه اوصاف منافق بی حد است
هوش مصنوعی: اینقدر برای نشان دادن حقیقت کافی است که فقط به برخی از ویژگیهای خوب اشاره کنیم، وگرنه صفات ناپسند آدمهای نفاقدار بسیار زیاد است.
جای خود گویم ز هر یک رازهاتا شناسی زاغها از بازها
هوش مصنوعی: هر کدام از رازها و نکات مهم را به تو میگویم تا بتوانی تفاوت زاغها و بازها را بشناسی.