۹- آیات ۴۶ تا ۵۱
هوش مصنوعی: در این آیات، به زیباییهای زندگی دنیوی اشاره شده است که شامل مال و فرزندان میشود، اما برتر از آنها «باقیات الصالحات» یعنی اعمال خوب و شایستهای که در آخرت موجب ثواب بزرگ خواهند شد، معرفی میشوند. سپس به روز قیامت اشاره میشود که زمین و کوهها تغییر شکل میدهند و همه انسانها برای حسابرسی در پیشگاه پروردگار جمع میشوند. در آن روز گناهکاران از آنچه در کتاب اعمالشان نوشته شده است، هراسان هستند و از سرنوشت خود نگران.
آنگاه به داستان سجده فرشتگان به آدم و سرپیچی ابلیس اشاره میشود. ابلیس به دلیل نافرمانی از فرمان خدا از مقام والایش سقوط کرد و به دشمنی انسانها و فرزندانش برخواست. در نهایت، تاکید میشود که خداوند هرگز بر کسی ستم نمیکند و نیازی به یاری از گمراهان ندارد.
این متن، اهمیت اعمال نیک و پیامدهای آنها در زندگی دنیوی و اخروی را مورد تأکید قرار میدهد.
اَلْمٰالُ وَ اَلْبَنُونَ زِینَةُ اَلْحَیٰاةِ اَلدُّنْیٰا وَ اَلْبٰاقِیٰاتُ اَلصّٰالِحٰاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوٰاباً وَ خَیْرٌ أَمَلاً (۴۶) وَ یَوْمَ نُسَیِّرُ اَلْجِبٰالَ وَ تَرَی اَلْأَرْضَ بٰارِزَةً وَ حَشَرْنٰاهُمْ فَلَمْ نُغٰادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً (۴۷) وَ عُرِضُوا عَلیٰ رَبِّکَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونٰا کَمٰا خَلَقْنٰاکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَکُمْ مَوْعِداً (۴۸) وَ وُضِعَ اَلْکِتٰابُ فَتَرَی اَلْمُجْرِمِینَ مُشْفِقِینَ مِمّٰا فِیهِ وَ یَقُولُونَ یٰا وَیْلَتَنٰا مٰا لِهٰذَا اَلْکِتٰابِ لاٰ یُغٰادِرُ صَغِیرَةً وَ لاٰ کَبِیرَةً إِلاّٰ أَحْصٰاهٰا وَ وَجَدُوا مٰا عَمِلُوا حٰاضِراً وَ لاٰ یَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَداً (۴۹) وَ إِذْ قُلْنٰا لِلْمَلاٰئِکَةِ اُسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاّٰ إِبْلِیسَ کٰانَ مِنَ اَلْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ أَوْلِیٰاءَ مِنْ دُونِی وَ هُمْ لَکُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظّٰالِمِینَ بَدَلاً (۵۰) مٰا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ لاٰ خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَ مٰا کُنْتُ مُتَّخِذَ اَلْمُضِلِّینَ عَضُداً (۵۱)
هوش مصنوعی: مال و پسران زینت زندگی دنیا هستند و چیزهای باقی و صالح بهتر است پیش پروردگارت از نظر پاداش و بهتر از امید. روزی که کوهها را به حرکت درآوریم و زمین را نمایان ببینی و همه را جمعآوری کنیم و هیچکس را باقی نگذاریم. آنها به پروردگارت عرضه میشوند در صفی و آنگاه میگویند: ما را به اینجا آوردید همانطور که شما را در ابتدا آفریدیم. شما گمان میکردید که ما برای شما وقت معینی نخواهیم گذاشت. و کتاب عمل گذاشته میشود، پس میبینی که مجرمان از آنچه در آن است ترسان هستند و میگویند: واي بر ما! چه چیزی در این کتاب است که هیچ کوچک و بزرگی را فروگذار نکرده و همه را ثبت کرده است و آنها آنچه عمل کردهاند حاضر مییابند و پروردگارت هیچکس را ظلم نخواهد کرد. و وقتی به فرشتگان گفتیم: برای آدم سجده کنید، آنها سجده کردند به جز ابلیس که از جن بود و از فرمان پروردگارش سرپیچی کرد. آیا شما او و فرزندانش را بهجای من دوستان خود اتخاذ میکنید در حالی که آنها برای شما دشمن هستند؟ و جایگزین بدی برای ظالمین هستند. من شاهد خلق آسمانها و زمین و خلق خود آنها نبودم و در عین حال من هرگز مضللین را یار و یاور نگرفتم.
مال و پسران آرایش زندگانی دنیاست و باقیهای شایسته بهتر است نزد پروردگارت از راه ثواب و بهتر است از راه امید (۴۶) و روزی که روان میگردانیم کوهها را و بینی زمین را ظاهر و حشر کنیم ایشان را پس وا نگذاریم از ایشان احدی را (۴۷) و عرض کرده شوند بر پروردگارت صف کشیده بتحقیق آمدید ما را هم چنان که آفریدیم شما را اول بار بلکه ادعا کردید که هرگز نمیگردانیم برای شما وقت وعده (۴۸) و گذاشته شد کتاب پس بینی گناهکاران را که ترسندگانند از آنچه در آنست و میگویند ای وای بر ما چیست مر این نامه را که وا نگذاشته گناه خوردی را و نه بزرگی را مگر آنکه در شمار آورده آن را و یافتند آنچه کرده بودند حاضر و ستم نمیکند پروردگارت هیچکس را (۴۹) و هنگامی که گفتیم مر فرشتگان را سجده کنید مر آدم را پس سجده کردند مگر ابلیس که بود از جن پس بیرون رفت از فرمان پروردگارش آیا پس میگیرید او را و فرزندانش دوستان از غیر من و ایشان مر شما را دشمنند بد است مر ستمکاران را بدل آنچه بجای خدا گزیدند (۵۰) حاضر نکردیمشان در آفرینش آسمانها و زمین و نه در آفریدن خودهاشان و نبودم گیرنده گمراهکنندگان را مددکار (۵۱)
هوش مصنوعی: مال و فرزندان زینت زندگی دنیا هستند و باقیات صالحات نزد پروردگار بهتر است و امید به پاداش این اعمال از نظر ارزش بالاتری برخوردار است. روزی که کوهها را حرکت میدهیم و زمین را نمایان میکنیم و همه مردم را جمع میکنیم و کسی از آنها باقی نخواهد ماند. آنها به صف در برابر پروردگارشان عرضه میشوند و میگویند: «ما را به همان شکلی که در آغاز آفریدید، آوردهاید» و ادعا میکنند که هرگز برای موعد وعده، بازنمیگردیم. آنگاه کتاب (عمل انسانها) گشوده میشود و گناهکاران زمانی که نگران محتوای آن میشوند، میگویند: «ای وای بر ما، چه بر سر این نامه آمده که هیچ گناه کوچک و بزرگ را بر جای نگذاشته است و همه را شمارش کرده است» و آنچه را که انجام دادهاند حاضر مییابند و پروردگار هیچکس را ظلم نمیکند. هنگامی که به فرشتگان گفتیم که به آدم سجده کنند، آنان سجده کردند غیر از ابلیس که از جن بود و از فرمان پروردگار سرپیچی کرد. آیا او و نسلش را به عنوان دوستانی از غیر من میپذیرید؟ آنها برای شما دشمنند و دشمنی ستمکاران بد است به خاطر آنچه به جای خدا انتخاب کردند. ما آنها را در آفرینش آسمانها و زمین و نیز در آفرینش خودشان حاضر نکردیم و نمیتوانیم گمراهکنندگان را یاری رسانیم.
مال و فرزندان بود آرایشیزندگی را هم سبب ز آسایشی
هوش مصنوعی: دارایی و فرزندان زینت بخش زندگی هستند و اینها خود میتوانند عامل آرامش و آسایش در زندگی باشند.
باقیات الصالحات اندر ایابنزد حق هم بِه، به امید و ثواب
هوش مصنوعی: کارهای نیک و صالحی که در دنیا انجام دادهایم، در بازگشت به سوی خداوند ارزشمند و پاداشدهنده است. بنابراین باید به امید دریافت پاداش به این کردارها ادامه دهیم.
نزد ربّت آن خدای لم یزلبهتر است اندر ثواب و هم اَمَل
هوش مصنوعی: بهتر است که نزد خداوند بینهایت مهربان، پاداش و امید بیشتری وجود داشته باشد.
شاید آن مالت شود اسباب خیروآن ولد از کاملان در ستر و سیر
هوش مصنوعی: شاید آنچه که داری، باعث خوشبختی تو شود و فرزندت نیز از افراد نیکوکار و خجسته باشد.
هر دو بر نیکی شوندت پس سببنزد پاداش از عنایت های رب
هوش مصنوعی: اگر هر دو طرف به خوبی و نیکی برخورد کنند، پس دلیل آن نزد خداوند به عنوان پاداش از لطف و رحمت اوست.
یاد کن روزی که گردد کوههارانده و برکنده از جا در هوا
هوش مصنوعی: به یاد بیاور روزی را که کوهها از جای خود بیرون رانده میشوند و در آسمان معلق میمانند.
وین زمین را بنگری ظاهر شدهمردگان از زیر بر روی آمده
هوش مصنوعی: اگر به این زمین نگاه کنی، مردگان از زیرخاک به سطح آمدهاند و آشکار شدهاند.
جمعشان سازیم یکجا برقرارنی که یک تن گردد از ما واگذار
هوش مصنوعی: اگر بخواهیم همه را در یکجا جمع کنیم، بهگونهای که تبدیل به یک نفر شویم، این کار ممکن نیست و نمیتوانیم از هم جدا شویم.
عرضه کرده جمله گردند آن رمهصف کشیده بر خداوندت همه
هوش مصنوعی: همه آنچه که عرضه کردهاند، در صفی منظم و مرتب به پیشگاه پروردگار تو آمدهاند.
گوید ایشان را خدا آخر به ماآمدید آنسان که بودید ابتدا
هوش مصنوعی: خداوند به آنها میگوید: همانطور که در آغاز بودید، در پایان نیز به همین شکل به ما آمدید.
بی کس و بی جاه و مال و برهنهبی رفیق و بی معین و یک تنه
هوش مصنوعی: تنها و بدون هیچگونه جایگاه اجتماعی، ثروت یا کمک، عریان و بیدوست، بدون هیچ یاری و به تنهایی در این دنیا هستم.
همچنان که آفریدیم از نخستما شما را بی کس و عریان و سست
هوش مصنوعی: ما شما را از ابتدا به گونهای آفریدیم که تنها، عریان و ناتوان باشید.
نه چنان بود آنکه می پنداشتیدنیست آن موعد که وعده شد پدید
هوش مصنوعی: چنین نبود که فکر میکردید و موعدی که وعده داده شده بود، هنوز فرا نرسیده است.
می شود آن نامه ها بگذاشتهکه عملها ثبت در وی داشته
هوش مصنوعی: آن نامهها که عملها در آن ثبت شده، ممکن است کنار گذاشته شوند.
پس ببینی مجرمان را ترسناکوای بر ما، می بگویند از هلاک
هوش مصنوعی: وقتی مجرمان را مشاهده کنی که چقدر ترسناک هستند، از سرنوشت بد خود نگران خواهی شد و میفهمی که آنها دربارهی وقوع این عذاب چه میگویند.
بهر ما مانا چه بوده است این کتابکه فرو نگذاشته هیچ از حساب
هوش مصنوعی: این کتاب برای ما چه اهمیتی دارد که هیچ موضوعی را از حساب و کتاب باز نگذاشته است؟
از صغیره وز کبیره اندر آنمر که بشمرده است آن را بر نشان
هوش مصنوعی: هر چیزی که از کوچک و بزرگ در آن وجود دارد، به شمارش درآمده و مشخص شده است.
می بیابند آنچه را که کرده اندنزد خود حاضر نه زآن در پرده اند
هوش مصنوعی: آنهایی که کارهایشان را انجام دادهاند، حالا با عواقب آن روبهرو میشوند و نمیتوانند از حقیقت فرار کنند.
نه نماید بر کسی ربّت ستمرُسته بینند آنچه بل کِشتند هم
هوش مصنوعی: هیچ کسی نمیتواند از ستم و ظلمی که بر او رفته است فرار کند؛ زیرا نتیجهی اعمالش را خواهد دید و آنچه کاشته، برداشت خواهد کرد.
چونکه ما گفتیم بر ا فرشتگانسجده بر آدم نمایید از مکان
هوش مصنوعی: وقتی که ما به فرشتگان گفتیم که به آدم سجده کنند، از جای خود برخواستند.
سجده پس کردند جز ابلیس دونکآن بُد از جن، رفت از فرمان برون
هوش مصنوعی: سایر موجودات سجده کردند، جز ابلیس که از جنس جن بود و از فرمان خارج شد.
شرح آن را گفته ایم از کیف و کمنیست بر تکرار حاجت نیز هم
هوش مصنوعی: توضیحات قبلی را در خصوص این موضوع ارائه دادهایم و نیازی به تکرار دوباره آن نیست.
پس شما آیا که میگیرید دوستدیو و فرزندان او را که عدوست
هوش مصنوعی: آیا شما نیک میدانید که دوستان شیطان و فرزندان او که دشمن هستند را میپذیرید و با آنان همراه میشوید؟
او و ابنائش شما را دشمنندغیر من گیرید یار از خصم چند
هوش مصنوعی: او و فرزندانش با شما دشمنند، جز من که حامی شما هستم. از دشمن چه یاری میخواهید؟
بد بود بر ظالمان حق را بَدلدیو و ذریّاتش اعنی بی جدل
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی ظلم و ستم بر انسانها حاکم شود، حق و حقیقت به راحتی میتواند به مسائلی تبدیل شود که دیگر هیچگونه منطق و دلیل روشنی ندارند. به عبارتی، در شرایط ظلم، مفاهیم درست و نادرست به هم میریزند و دیگر نمیتوان به راحتی در مورد آنها قضاوت کرد.
ما نگرداندیمشان حاضر یقینوقت خلق این سماوات و زمین
هوش مصنوعی: ما آنها را نگردانیدیم و در واقع در زمان آفرینش این آسمانها و زمین، آنها به یقین حاضر نبودند.
شور ز ایشان تا کنم در نیک و بدیا به کاری جویم از ایشان مدد
هوش مصنوعی: من از شور و حال آنها الهام میگیرم تا در کارهای خوب و بد تصمیم بگیرم یا از آنها کمک بگیرم.
هم ن بودستند حاضر آن زمنکه نمودم نفس هاشان خلق من
هوش مصنوعی: آنها در زمانهای که جانم را به نمایش گذاشتم، حاضر بودند و به زندگی من نیامده بودند.
تا که باشند آگه از غیب اموراین نگوید جز سفیهی بی حضور
هوش مصنوعی: تا زمانی که به امور پنهان و غیبی آگاهی نداشته باشند، کسی جز افراد نادان درباره آن چیزی نمیگوید.
نیستم گیرنده من از گمرهانمر مددکاری و پشتی نیم آن
هوش مصنوعی: من در زمره کسانی نیستم که از دیگران درخواست کمک و پشتیبانی کنم.
راجع است أشهَدتُّهُم یا در طلبمر ضمیرش سوی کفار عرب
هوش مصنوعی: من به آنها شهادت دادم یا در جستجوی رضایتش به سوی کافران عرب میروم.
که بخواندند آن ملایک را به نامدختران حق ز عقل ناتمام
هوش مصنوعی: ملائکه به نام دختران حق خوانده شدند، در حالی که از عقل ناقص و ناتمام برخوردار بودند.
کی شما حاضر بُدید اعنی که منخلق کردم عرش و فرش و مرد و زن
هوش مصنوعی: چه زمانی شما را حاضر دیدم، یعنی زمانی که من آسمانها و زمین و مرد و زن را آفریدم.
تا به خلقت از شما بعضی شویدشاهد بعضی دیگر از عقل و دید
هوش مصنوعی: شما باید به گونهای خلق شوید که از یکدیگر نشانههایی از عقل و بینش را مشاهده کنید.