۱۵- آیات ۸۳ تا ۸۸
هوش مصنوعی: در این متن به داستان ذوالقرنین اشاره شده که شخصیتی است قدرت‌مند و با حکمت که در روی زمین متمکن شده و به او از هر چیزی سبب داده شده است. او به سفر می‌رود و به محل غروب خورشید می‌رسد، جایی که قوم‌هایی را می‌یابد. در اینجا از او خواسته می‌شود که یا آنها را عذاب کند یا با آنها نیکویی کند. او پاسخ می‌دهد که کسانی که ظلم کرده‌اند عذاب خواهند شد و به سوی پروردگارشان باز خواهند گشت، در حالی که مؤمنان و نیکوکاران پاداش خوبی دریافت خواهند کرد و امورشان تسهیل خواهد شد.
در شعر نیز به ذکر اینکه ذوالقرنین ممکن است همان اسکندر باشد، پرداخته شده و در توصیف سفرهای او و قدرتش در دو سوی زمین صحبت می‌شود. همچنین به تأکید بر اهمیت عمل و ایمان و پاداش‌هایی که در پی دارد اشاره شده است.
وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی اَلْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً (۸۳) إِنّٰا مَکَّنّٰا لَهُ فِی اَلْأَرْضِ وَ آتَیْنٰاهُ مِنْ کُلِّ شَیْ‌ءٍ سَبَباً (۸۴) فَأَتْبَعَ سَبَباً (۸۵) حَتّٰی إِذٰا بَلَغَ مَغْرِبَ اَلشَّمْسِ وَجَدَهٰا تَغْرُبُ فِی عَیْنٍ حَمِئَةٍ وَ وَجَدَ عِنْدَهٰا قَوْماً قُلْنٰا یٰا ذَا اَلْقَرْنَیْنِ إِمّٰا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمّٰا أَنْ تَتَّخِذَ فِیهِمْ حُسْناً (۸۶) قٰالَ أَمّٰا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ یُرَدُّ إِلیٰ رَبِّهِ فَیُعَذِّبُهُ عَذٰاباً نُکْراً (۸۷) وَ أَمّٰا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صٰالِحاً فَلَهُ جَزٰاءً اَلْحُسْنیٰ وَ سَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنٰا یُسْراً (۸۸)
هوش مصنوعی: آنها از تو درباره ذوالقرنین سؤال میکنند. بگو: «من از او برای شما یادآوری میکنم.» ما او را در زمین قدرت بخشیدیم و از هر چیزی وسیلهای به او دادیم. او نیز یک راهی را در پیش گرفت تا به مغرب خورشید رسید و آن را در چشمهای گلآلود یافت و در آن جا قومی را دید. گفتند: «ای ذوالقرنین، آیا میخواهی ما را عذاب کنی یا با ما به نیکی رفتار خواهی کرد؟» او پاسخ داد: «اما کسانی که ظلم کردند، مجازاتشان میکنیم و بعد به سوی پروردگارشان برمیگردند و در آنجا عذابی سخت خواهند داشت. اما کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام دهند، پاداش نیکو خواهند داشت و به آنها از کارهای ما آسان خواهیم آموخت.»
و می‌پرسند ترا از ذی القرنین بگو بزودی خواهم خواند بر شما از او بیانی (۸۳) بدرستی که ما تمکن دادیم در زمین و دادیمش از هر چیزی سببی (۸۴) پس از پی رفت سببی را (۸۵) چون رسید بجای غروب کردن آفتاب یافت آن را که غروب می‌کند در چشمۀ لای دار و یافت نزد آن گروهی را گفتیم ای ذو القرنین یا عذاب می‌کنی ایشان را و یا آنکه می‌گریم از ایشان نیکویی را (۸۶) گفت اما آنان که ظلم کرد پس زود باشد که عذاب کنیم او را پس برگردانیده شود بسوی پروردگارش پس عذاب کند او را عذابی سخت (۸۷) و اما آن که ایمان آورد و کرد کار خوب پس مر او راست پاداش نیکی و بزودی خواهیم گفت مر او را از فرمان خود آسانی (۸۸)
هوش مصنوعی: و از ذوالقرنین می‌پرسند، به زودی برای شما اطلاعاتی درباره او بیان میکنم. بهراستی که ما به او در زمین قدرتی دادیم و برای هر کاری راهی فراهم کردیم. هنگامی که او به دنبال راهی رفت، به مکانی رسید که خورشید در آنجا غروب می‌کند و در آنجا گروهی را مشاهده کرد. به او گفتند: ای ذوالقرنین، آیا میخواهی آنها را مجازات کنی یا با آنها به نیکی رفتار کنی؟ او پاسخ داد: اما کسانی که ظلم کردند، به زودی عذابشان خواهیم کرد و آنها به سوی پروردگارشان بازگردانده خواهند شد و او آنها را با عذابی سخت مجازات خواهد کرد. اما کسانی که ایمان آورده و عمل نیک انجام دادهاند، برای آنها پاداش نیکویی است و به زودی به آنها آسانی خواهیم داد.
نک شنو تفصیل ذوالقرنین بازکز تو پرسند ای رسول دلنواز
هوش مصنوعی: به دقت داستان ذوالقرنین را بشنو و بازگو کن، چرا که اگر کسی از تو بپرسد، ای پیامبر مهربان، باید پاسخ مناسبی داشته باشی.
بوده آن اسکندر از روی کلامپادشاه مشرق و مغرب تمام
هوش مصنوعی: اسکندر در تاریخ به خاطر سخنان پادشاه مشرق و مغرب معروف شده و تمامی دنیا را تحت تأثیر قرار داده است.
مر ورا خواندند ذوالقرنین از آنکه دو کرّت گشت بر گرد جهان
هوش مصنوعی: ذوالقرنین به دلیل آنکه دوبار به دور جهان گردش کرد، او را چنین نامیدند.
یا که بودش در تصرف غرب و شرقنافذ امرش هر دو سو را همچو برق
هوش مصنوعی: یا اینکه او در کنترل غرب و شرق است و فرمانش به هر دو سو همچون برق اثرگذار است.
یا که شاه ظاهر و باطن بُد اویا که بوده است او اصیل از هر دو سو
هوش مصنوعی: شاید او پادشاهی بوده که هم در ظاهر و هم در باطن بزرگ و ارزشمند است، یا اینکه او از هر دو جنبه اصالت و اعتبار دارد.
یا دو قرن از مردمان در دور اوبرگذشتند از جهان رنگ و بو
هوش مصنوعی: یا دو قرن از انسانها در اطراف او گذشتند، در حالی که از زیبایی و شگفتیهای جهان بیبهره بودند.
نیست قصد از شخص او تا بوده چونقصه اش فرموده حق بهر نمون
هوش مصنوعی: نیت او از حضورش در این دنیا تنها برای داستانگویی نیست، بلکه هدفی از جانب حق دارد که برای ما الگو قرار داده شده است.
زود باشد گو که تا خوانیم ماقصه و اخبار او را بر شما
هوش مصنوعی: به زودی ما داستان و اخبار او را برای شما خواهیم گفت.
ما به او دادیم مکنت از طلبدر زمین هم از هر آن چیزی سبب
هوش مصنوعی: ما به او امکانات و ثروت دادیم و از همان ابتدا، از هر چیزی که به آن نیاز داشتیم، بهره گرفتیم.
کآن وسیله بودش اندر کارهامیشد از پی مر سبب را هر کجا
هوش مصنوعی: او در کارها برای رسیدن به هدفها، از هر وسیلهای که در دسترسش بود استفاده میکرد.
تا رسید آنجا که می شد آفتابمر فرو در چشمه ای از گرم آب
هوش مصنوعی: تا جایی که به آفتاب میرسید، نور آن در چشمهای از آب گرم انعکاس مییافت.
یافت نزد آن گروهی بت پرستما به او گفتیم از حکم الست
هوش مصنوعی: ما در میان آن جمعی که بت پرست بودند، به او گفتیم که از حکمی که از پیش تعیین شده است، خبر دارد.
یا بکش این قوم را از چار سویا که هل مابینشان شرع نکو
هوش مصنوعی: یا این گروه را از همه طرف نابود کن، یا اینکه بین آنها قانونی نیکو برقرار کن.
قَالَ أما مَن ظَلَمَ یعنی ستمکرد هر کس یافت زآن پاداش هم
هوش مصنوعی: هرکس که ستم کند، به زودی پاداش کارهای خود را خواهد یافت.
زود باشد ما کنیم او را عذابمی کشیم آن هر چه باشید از شتاب
هوش مصنوعی: به زودی ما او را مجازات خواهیم کرد و به هر طریقی که لازم باشد، شتابان به عذاب کشیدن او میپردازیم.
هم چو بر پروردگارش گشت ردپس کند او را عذابی سخت و بد
هوش مصنوعی: زمانی که شخص از پروردگارش دور شود و او را نادیده بگیرد، به عذابی سخت و ناگوار دچار خواهد شد.
وآنکه مؤمن گردد و شایسته کارپس جزای نیک یابد بی شمار
هوش مصنوعی: کسی که ایمان بیاورد و به انجام کارهای خوب بپردازد، پاداشی بسیار ارزشمند و فراوان خواهد گرفت.
زود باشد که ورا گوییم ماکآری آسان ز امر خود کامل جزا
هوش مصنوعی: به زودی به او خواهیم گفت که انجام کارها چندان سهل نیست و باید برای انجام امور خود به شکل کامل و شایسته پاداشی دریافت کند.