غزل شمارهٔ ۹۹
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر از احساسات و تمایلات عاشقانه‌اش سخن می‌گوید و بیان می‌کند که نمی‌تواند در خانه و دور از عشق و زیبایی‌های طبیعت بماند. او به عشق و دیوانگی‌اش اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که در جوانی نباید در قید و بند باشد. شاعر به زندگی پرشور و رندانه‌اش می‌بالد و اعلام می‌کند که با وجود عقاید جامعه و مسئولیت‌ها، نمی‌تواند از عشق و آزادی خود دست بکشد. او در نهایت نشان می‌دهد که به رغم توصیه‌ها و انتقادات دیگران، در عشق خود ثابت‌قدم است و نمی‌تواند از آن دست بکشد.
دل به صحرا می‌رود، در خانه نتوانم نشستبوی گل برخاست، در کاشانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: دل از خانه بیرون می‌رود و نمیتوانم در آنجا بمانم، چون بوی گل به مشام میرسد و نمیتوانم در خانه بمانم.
گر کنم رندی، سزد، کاندر جوانی وقت گلمحتسب داند که: من پیرانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: اگر بخواهم شجاعانه رفتار کنم، مناسب است، چرا که در جوانی و در زمان شکوفایی، مطمئناً کسی که ناظر است میداند که من در سن پیری نمیتوانم بیکار بنشینم.
عاقلی گر صبر آن دارد که بنشیند، رواستمن که عاشق باشم و دیوانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: اگر شخص دانایی بتواند با صبر و حوصله بنشیند و منتظر بماند، حق دارد که این کار را انجام دهد. ولی من که عاشق هستم و نمیتوانم به سکون و آرامش ادامه دهم، در چنین حالتی مجاز هستم که دیوانهوار رفتار کنم.
زان چنین در دانه های خال او دل بسته‌امکاندرین دام بلا بی‌دانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: از آنجا که در دانههای خال او دل خود را گره زدهام، میدانم که در این دام سختی بدون دانه نمیتوانم آرام بگیرم.
هر کسی با آشنایی راه صحرایی گرفتمن چنین در خانه‌ای بیگانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: هر کسی با دوستی و آشنایی، راهی را در زندگی پیش میگیرد، اما من نمیتوانم در خانه‌ای که برایم غریبه است، آرامش یابم.
من که از هستی چو فرزین رفته باشم بارهابر بساط بیدلی فرزانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: من که از واقعیت مثل فرزین گذشتهام، بارها نتوانستهام بر روی بساط اندوه و بیخبری با خرد و دانایی بنشینم.
روی خود را بر کف پایش بمالم همچو سنگبعد ازین با زلفش ار چون شانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: میخواهم به نشانهٔ ادب و تواضع، صورتم را به پای او بگذارم، اما اگر نتوانم با موهایش مانند شانه، آرامش پیدا کنم، از این پس همچون سنگی بیحرکت خواهم ماند.
عقل عیبم می‌کند: کافسانه خواهی شد به عشقگو: همی کن، من بدین افسانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: عقل به من می‌گوید که در عشق به تو زیان میبرم، اما اگر بگویی عشق ورزی کن، من نمیتوانم به این داستان ادامه دهم.
گر کنم رندی، روا باشد، که در سن شبابمحتسب داند که: سالوسانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: اگر بخواهم عیش و نوش کنم، اشکالی ندارد، چون در سن جوانی میدانم که نگهبانان اخلاق نمیتوانند مرا در این کار متهم کنند.
اوحدی، گو، زهد خود می‌ورز، من باری به نقدبشکنم پیمان، که بی‌پیمانه نتوانم نشست
هوش مصنوعی: اوحدی، تو به زهد و پرهیزگاری خود ادامه بده، اما من در این لحظه قادر نیستم پیمان و عهد خود را حفظ کنم، چرا که بدون انجام عمل نمیتوانم به آرامش برسم.