غزل شمارهٔ ۱۸۰
هوش مصنوعی: شاعر در این ابیات از درد و غم عشق سخن می‌گوید. او از حال دل خود می‌نالد و می‌پرسد که کیست که غم بیشتری از او دارد. همچنین به کسی اشاره می‌کند که در عشقش جان خود را از دست نمی‌دهد و می‌گوید که کسی که عشق واقعی دارد، نباید آن فرد را مرد بنامد. او به تقدس و فدای درویش در برابر عشق معشوقش اشاره کرده و می‌گوید که شخصی همچون درویش، ارزش بیشتری دارد. بدنه اشعار به احساسات عمیق، هجران، و عدم توانایی دل در کنار داشتن اندیشه اشاره دارد. شاعر در نهایت بر این نکته تأکید می‌کند که با وجود دشواری‌ها و غم‌های رقبای عشق، او هیچ نگرانی‌ای ندارد، چون عشق واقعی او را از ترس و غم نجات می‌دهد.
حال دل پیش که گویم؟ که دل ریش نداردکیست در عشق تو کو غصه ز من بیش ندارد
هوش مصنوعی: حالم را به چه کسی بگویم؟ دل من که زخمخورده است، نمیداند که در عشق تو کسی هست که اندوهش از من بیشتر نیست.
دوش گفتی که: فلان از سر تیغم نبرد جانبزن و مرد مخوانش که سری پیش ندارد
هوش مصنوعی: شب گذشته گفتی که فلانی از سر شمشیر من جان سالم به در نبرده است، او را مرد نخوان، چون او قدرتی در برابر من ندارد.
سر درویش فدا شد به وفا در قدم توپادشه‌زادهٔ ما را سر درویش ندارد
هوش مصنوعی: سر درویش به خاطر وفاداریاش در قدم تو فدای تو شد، اما پادشاهزاده ما حتی سر درویش را هم ندارد.
قد او تیر بلا، غمزهٔ او ناوک فتنهیارب، این ترک چه تیریست که در کیش ندارد؟
هوش مصنوعی: قد او همچون تیر بلاست و نگاهش مانند ناوک فتنه. ای خدا، این ترک چه نوع تیری است که در دین و آیین ندارد؟
واعظ شهر مرا گفت که: دل با سخنم دهچون دهد دل بتو بیچاره؟ که باخویش ندارد
هوش مصنوعی: واعظ شهر به من گفت که: وقتی دل را با سخن خود مشغول میکنی، چطور میتوانم دلی را که در این وضعیت خود را به تو میسپارد، به دست آورم؟ چرا که دل در واقع خودش را ندارد و دچار تردید است.
همچو نارم بکفید از غم سیب ز نخش دلدل مخوانش تو، که او عقل به اندیش ندارد
هوش مصنوعی: چنان که سیب بر درخت میرسد و از غم میافتد، دل خود را با این درد نرنجان، زیرا او از فهم و اندیشه بیبهره است.
اوحدی را چو تو باشی، چه غم از جور رقیبان؟زانکه از تیغ نترسیده غم از نیش ندارد
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند تو باشد، چه نیازی به نگرانی از سوء نیت رقبا وجود دارد؟ زیرا کسی که از تیغ نمیترسد، از نیش و آسیب دیگران هم هراسی ندارد.