غزل شمارهٔ ۲۸۳
هوش مصنوعی: این شعر درباره عشق و توحید است و تأکید دارد که عشق واقعی انسان را از تمامی تعلقات و دلبستگی‌ها آزاد می‌کند. عشق به خداوند می‌تواند انسان را به مرحله‌ای برساند که از خوب و بد، مؤمن و کافر فراتر رود. ریاضتی که از این عشق ناشی می‌شود، انسان را به روح خالص و ناب می‌سازد. همچنین اشاره می‌کند که فخر به مال دنیا بی‌فایده است و در نهایت، ارزش واقعی در نام و یاد الهی است که بر جان انسان نوشته می‌شود. بنابراین، در این مسیر عشق، باید از هوس‌ها و دلبستگی‌های مادی فاصله گرفت تا به حقیقت نائل آمد.
چون عشق در آید، قدم سر بنماندعشقت به بر آید، چو ترا بر بنماند
هوش مصنوعی: نکتهای که در اینجا به آن اشاره شده، این است که زمانی که عشق به دل راه پیدا کند، چیزی نمیتواند مانع پیشرفت آن شود. عشق واقعی حرکتی قوی و پایدار دارد و حتی اگر کسی در کنارت نباشد، عشق همچنان ادامه مییابد و حضورش حس می‌شود.
توحید به جایی برساند قدمت راکش نیک و بد و مؤمن و کافر بنماند
هوش مصنوعی: یگانگی خداوند می‌تواند تو را به جایی برساند که تمام خوب و بد، مؤمن و کافر برایت بیاهمیت شوند.
آنست ریاضت که: چو زان بوته برآییاز ذات تو جز روح مصور بنماند
هوش مصنوعی: این تمرین و مجاهدت است که وقتی از این ریشه و اصل خود برمیخیزی، چیزی از وجود تو جز تصویر روح باقی نمیماند.
چندین به میسر شدن کار چه نازی؟آنست میسر که: میسر بنماند
هوش مصنوعی: چند بار برای آسان شدن کارها تلاش میکنی؟ آنچه واقعاً آسان است، این است که هیچ چیزی آسان باقی نمیماند.
ای سر بگریبان هوس بر زده، می‌کوشکان دامن آلوده چنان تر بنماند
هوش مصنوعی: ای کسی که به وسوسهها و خواستههای نفس خود غرق شدهای، تلاش کن که دامن خود را از آلودگیها پاک نگهداری تا بیش از این آلوده نشود.
روح تو چو مرغیست درین راه،چنان کنکندر گل تشویر تو چون خر بنماند
هوش مصنوعی: روح تو مانند پرندهای است که در این مسیر پرواز می‌کند، پس باید طوری رفتار کنی که در باغ زندگی، مانند خر بیحرکت نماند.
در حلقهٔ عشق ار نبود نفس ترا راههش‌دار! که چون حلقه بر آن در بنماند
هوش مصنوعی: اگر در عشق نفس تو وجود نداشته باشد، بهتراست که از مسیر آن دوری کنی! زیرا اگر حلقه به در بسته بماند، دیگر راهی باقی نخواهد ماند.
آن کس که به زر فخر کند خاک به از ویآن روز که در کیسه او زر بنماند
هوش مصنوعی: کسی که به ثروت خود مغرور است، در حقیقت کمارزشتر از خاک است، به ویژه آن روز که پولی در جیبش نداشته باشد.
ای اوحدی، آن نام طلب دار، که او رابر جان بنویسند چو دفتر بنماند
هوش مصنوعی: ای اوحدی، آن نامی را جستجو کن که اگر بر جان تو نوشته شود، مثل این است که بر دفتری ماندگار بماند و فراموش نشود.