غزل شمارهٔ ۳۷۸
هوش مصنوعی: این شعر دربارهٔ لزوم درک عمیق معانی و اسرار پنهان سخنان است. شاعر می‌گوید که هر کسی نمی‌تواند از عمق معانی صحبت کند و تنها کسانی که درکی از موضوع دارند می‌توانند رازها و نکات عمیق را بیان کنند. او به تفاوت مقامات مختلف اشاره می‌کند و می‌گوید که هر کس بر اساس مقام خود سخن می‌گوید. در نهایت، شاعر به وحدت در شناخت و بیان می‌رسد و می‌گوید که وقتی duality (دوگانگی) از بین برود، تنها یک حقیقت وجود دارد که خود را بیان می‌کند. اوحدی نیز به عنوان یک شخصیت که نمی‌تواند به درستی سخنی بگوید، اشاره می‌شود. به طور کلی، شعر بر اهمیت آگاهی و فهم عمیق از معانی تأکید می‌کند.
هر که از برگ و از نوا گویدمشنو کز زبان ما گوید
هوش مصنوعی: هر کسی که از درخت و صدا صحبت می‌کند، به او گوش نده؛ چون او از زبان ما سخن می‌گوید.
بندهٔ خانه‌زاد باید جستکو ترا سر این سرا گوید
هوش مصنوعی: باید کسی را که در این خانه بزرگ شده و به خوبی با آن آشناست، پیدا کنی که به تو بگوید جای تو کجاست.
آنکه از کوی آشنایی نیستکی سخن‌های آشنا گوید؟
هوش مصنوعی: کسی که از محله آشنا دور است، چگونه میتواند از حرفهای آشنا صحبت کند؟
چو مقامیست هر کسی را خاصاز مقامی که هست وا گوید
هوش مصنوعی: هر کس در جایگاه خاص خود قرار دارد و باید به این جایگاه توجه کند و بر اساس آن عمل کند.
دم ز چرخ فلک زند خورشیدذره از خاک و از هوا گوید
هوش مصنوعی: خورشید به خاطر چرخش زمین، به هر حالتی که بخواهد، از خاک و هوا سخن می‌گوید.
مرد را در سلوک مرقاتیستراز بر حسب ارتقا گوید
هوش مصنوعی: مردی که در مسیر معنوی قدم برمیدارد، به تناسب پیشرفت و رشد خود، رازهایی را درک و بیان می‌کند.
آنچه در خرقه گفته بود آن پیرطفل باشد که در قبا گوید
هوش مصنوعی: آنچه آن سالک در ردای خود بیان کرده، مشابه سخنان کودکی است که در لباس بزرگترها صحبت می‌کند.
سخن از نیک می‌رود، بنیوشبه چه پرسی که از کجا گوید؟
هوش مصنوعی: سخن نیکو و زیبا به زبان میآید، پس چرا از کسی میپرسی که این حرفها را از کجا میآورد؟
چه غم از جبرییل دارد دل؟که ز پیغمبر و خدا گوید
هوش مصنوعی: دل چه جای نگرانی دارد از جبرئیل، وقتی که هم پیغمبر و هم خدا با او سخن میگویند؟
تا تو باشی و او به وقت سخنتو جدا گویی، او جدا گوید
هوش مصنوعی: تا تو در جمع باشید و او در زمان گفت و گو از تو جدا باشد، او به تنهایی صحبت می‌کند.
این دویی از میان چو برخیزدهمه او گوید و سزا گوید
هوش مصنوعی: وقتی این دوگانگی و اختلاف از بین برود، همه چیز تنها یک حقیقت را بیان می‌کند و آن حقیقت به درستی و انصاف سخن می‌گوید.
اوحدی پیش او چه داند گفت؟رخ او را هم او ثنا گوید
هوش مصنوعی: اوحدی در مقابل او چه میتواند بگوید؟ حتی چهره او نیز به ستایش او مشغول است.