غزل شمارهٔ ۶۵۷
هوش مصنوعی: این شعر بیان احساسات عمیق عاشقانه و دلتنگی شاعر است. او از مادری زاده شده که به نوعی پدرش نیز بوده و به خاک آن قدمی تبدیل شده که روزگاری پیش روی او بوده است. شاعر در جستجوی نشانه‌هایی از عشق و دل‌باختگی است و در همین راه متوجه می‌شود که عالم و دنیای او تحت تاثیر آن معشوق است. او همواره با ذاتی آشنا و محکم در این مسیر گام برمی‌دارد و خاطره معشوق از ذهنش نمی‌رود.
شاعر به بیان کمال و درخشندگی معشوق می‌پردازد و او را به خورشیدی توصیف می‌کند که مدت‌ها قمر بوده است. او همچنین از بارش باران و فیض معشوق صحبت می‌کند که زندگی او را مشابه دریا کرده است. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که هیچیک از عوامل دنیوی نمی‌توانند مانع یادآوری عشقش شوند و این عشق در او همیشه زنده خواهد بود.
من از مادری زادم که پارم پدر بود اوشدم خاک آن پایی کزین پیش سر بود او
هوش مصنوعی: من از مادری به دنیا آمدم که پدرم، انسانی بزرگ و با عظمت بود. من اکنون به قدری کوچک شدهام که در خاک پای او قرار گرفتهام، کسی که پیش از من، سرآمد و برتر بود.
ز عالم همی جستم نشان دل آرایشچو عالم شدم بر وی ز عالم به در بود او
هوش مصنوعی: در جستجوی نشانهای از دلبرم بودم، ولی وقتی به معرفت رسیدم و به فهم دنیا پی بردم، متوجه شدم که او از این دنیا فراتر است.
از آن راه‌بین گشتم که هر جا رخ آوردمدلم را دلیل ره، مرا راهبر بود او
هوش مصنوعی: از آن طریقی که رفتم، هر جا که سر میزدم، دلم همواره راهنما و دلیل من بود و او مرا هدایت میکرد.
ز خاطر نرفت آن نقش و از دل نشد خالیکجا رفتی از خاطر؟ که نقش حجر بود او
هوش مصنوعی: به یاد دارم که آن تصویر از یادم نرفته و همچنان در دل من جا دارد. کجا رفتی که این تصویر، مانند نقش و نگار بر سنگ، هنوز یادآور توست؟
قمروار حالم ار کمابیش بود چندیشد امسال شمس آن مه، که عمری قمر بود او
هوش مصنوعی: حال من شبیه ماه است، که اگرچه در برخی اوقات ضعیفتر از همیشه بوده، اما امسال به طوری درخشان شده که شمس (خورشید) آن ماه را که مدتی طولانی قمر بوده، تحتالشعاع قرار داده است.
ز بس قطره باران که فیضش فراهم زدچو دریا شد آن آبی، که وقتی شمر بود او
هوش مصنوعی: به خاطر بارانهای بسیار، آن آبی که ابتدا کم و ناچیز بود، حالا به دریا تبدیل شده است.
من آن نقد عرضی، کش درین فرش بنهفتمنه از خاک شد تیره، نه از نم، که زر بود او
هوش مصنوعی: من آن مطلب ارزشمندم که در این فرش گسترش یافتهام؛ نه از خاک و زمین تیره شدم، و نه از رطوبت متاثر؛ زیرا من مانند طلا هستم.
نه عقلم بسی گفتی، مکن یاد او دیگر؟که اندر طریق ما عجب بی‌خبر بود او!
هوش مصنوعی: در این بیت، گویا گوینده در حال بیان این مطلب است که عقل و خرد او به او توصیه می‌کند که دیگر به یاد او نباشد، اما او اشاره به این دارد که در مسیر زندگی، شخصی که مورد اشاره است، از بسیاری از واقعیتها و امور غافل بوده است. این به نوعی نشاندهندهی شگفتی از نادانی یا بیاطلاعی او در موضوعات مهم است.
مجوی اوحدی را تو ز من کاندر آن ساعتکه من بار می‌بستم، به جنبی دگر بود او
هوش مصنوعی: در آن لحظه که من بار خود را آماده میکردم، اوحدی در حالتی دیگر و دور از من بود.