قصیدهٔ شمارهٔ ۱۶ - وله فی النصیحه
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به تغییرات زندگی و پایان حیات انسانی اشاره می‌کند. او از جدایی روح و جسم و رفتن به عالم بالا سخن می‌گوید، و این که وجود مادی انسان با حوادث روزگار دچار تغییر می‌شود. با بیانی رمزی به وجود دردسرها و مشکلات دنیا اشاره کرده و تأکید می‌کند که خود را در دعا و ادب بیاموزیم تا نام نیک بر جای بگذاریم. همچنین، شاعر به روابط انسانی، عدالت، و مذمت فساد و بدی می‌پردازد و در انتها به دوستی و قدردانی از زندگی اشاره می‌کند. از این رو، شعر نمایانگر تأملات عمیق در مورد انسانیت، روح، و معنای زندگی است.
روزی قرار و قاعدهٔ ما دگر شودوین باد و بارنامه ز سرها بدر شود
هوش مصنوعی: روزی خواهد رسید که شرایط و قوانین ما تغییر کند و این مشکلات و بار سنگین از دوش ما برداشته شود.
این جان و تن، که صحبت دیرینه داشتنداز هم جدا شوند و سخن مختصر شود
هوش مصنوعی: این روح و بدن که همیشه با هم بودند، اکنون جدا میشوند و صحبتها کوتاه و خلاصه می‌شود.
جانی، که پاک نیست، بماند درین مغاکروحی، که پاک بود، بر افلاک بر شود
هوش مصنوعی: اگر روحی پاک و پاکیزه باشد، به آسمانها و جایی بلند و والاتر خواهد رسید، اما روحی که ناپاک است، در همین تنگنا و دنیای مادی باقی میماند.
این قصرهای خرم و گلزارهای خوشدر موج‌خیز حادثه زیر و زبر شود
هوش مصنوعی: این قصرهای زیبا و باغهای خوشبو در میان امواج حوادث دچار آشفتگی و بینظمی میشوند.
رمزیست این، که گفتم از احوال این جهانباقی به روزگار ترا خود خبر شود
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی نشان میدهد که واقعیتهای این دنیا، همچنان میتواند در آیندهای نهچندان دور بر تو آشکار شود و تو را از وضعیت و تحولات جهان آگاه کند. به عبارتی، آنچه در حال حاضر وجود دارد، روزی به خوبی درک خواهد شد و اطلاعاتی از اوضاع آینده به تو خواهد رسید.
ای دوست کام دل، بنشین و طلب مکنکین کار مشکلست و به خون جگر شود
هوش مصنوعی: ای دوست، اکنون که به آرزوی خود رسیدهای، بنشین و چیزی نخواه که انجام دادنش سخت است و ممکن است به قیمت رنج و سختی تمام شود.
خواهی که در ز بحر برآری و طرفه آنکیک موی خود ز بحر نخواهی که تر شود
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از دریا بیرون بیایی و توجه دیگران را جلب کنی، حتی یک موی خودت را هم نباید بگذاری که خیس شود.
چندان بنه درم، که کند دفع دردسرچندان منه، که واسطهٔ دردسر شود
هوش مصنوعی: هرچقدر که میتوانی پول خرج کن تا مشکلات را حل کنی، اما آنقدر خرج نکن که خودت دچار مشکل شوی.
در گوش خواجه، دیدم، جز زر نرفت هیچور نیز در شود، سخنی هم به زر شود
هوش مصنوعی: در گوش خواجه چیز دیگری جز طلا نرفت و حتی اگر چیزی هم به او بگویند، آن را به طلا ترجمه می‌کند.
مسمارها بنان و درم در زدی، کنونخواهی که: نیکی تو به عالم سمر شود
هوش مصنوعی: چرا که دستهای تو که مشغول کارهای نیک بود، حالا میخواهد که این خوبیها به دیگران هم برسد و تاثیرگذار باشد.
ای آنکه ملک خویش به ظالم سپرده‌ایبستان، که ملک در سر بیدادگر شود
هوش مصنوعی: ای کسی که سرزمین و کارنامهات را به دست ستمگر سپردهای، پس آن را بازپس بگیر، زیرا این کار باعث می‌شود که آتش فساد و ظلم در آن فراگیر شود.
امروز چون به دست تو دادند تیغ فتحکاری بکن، که پیش تو فردا سپر شود
هوش مصنوعی: امروز که شمشیر پیروزی به دست تو دادهاند، اقدام کن تا فردا دیگران به خاطر تو از خود دفاع کنند و تسلیم شوند.
آن حاکم ستیزه گر زورمند راگو: بد مکن، که کار تو از بد بتر شود
هوش مصنوعی: به حاکم زورگو بگو: کارهایی که میکنی بد است، اما اگر ادامه دهی، وضعیت تو بدتر خواهد شد.
از من به پیش قاضی رشوت ستان بگو:کین شرع احمدیت به عدل عمر شود
هوش مصنوعی: از من به قاضی بگو که اگر بخواهد رشوه بگیرد، باید بداند که این قوانین اسلامی که ابلاغ شدهاند، باید منصفانه و درست اجرا شوند.
هان! ای پدر، بدادن پند پسر بکوشتا باز گوید از تو چو او هم پدر شود
هوش مصنوعی: ای پدر، به فکر باش که پندهایی که به من میدهی، روزی فرزند من نیز آنها را بازگو کند.
تا زنده‌ای، برو، ادب آموز بهر نامکین نفس آدمی به ادب نامور شود
هوش مصنوعی: تا وقتی زنده‌ای، سعی کن آداب و معاشرت را بیاموزی؛ زیرا نفس انسانی با یادگیری آداب، مشهور و نامور می‌شود.
فرزند آدم و پدر و مادر آدمیکس چون رها کند که به یکبار خر شود؟
هوش مصنوعی: آدمی نمیتواند به سادگی فرزند یا والدین خود را رها کند، چرا که این اقدام در یک لحظه باعث تغییرات زیادی در زندگیاش می‌شود.
یارب، ز شرمساری کردار خویشتنهر لحظه عقل در سر افسوس خور شود
هوش مصنوعی: خدایا، از شرم کارهای ناپسند خودم هر لحظه عقل و درک من به حالت افسوس و اندوه در میآید.
تقصیرها که کردم و تشویرها که هستچون در دل آورم دل من پر خطر شود
هوش مصنوعی: هر گناهی که انجام دادهام و هر چیزی که باعث نگرانی بوده، وقتی به آنها فکر میکنم، قلبم به شدت دچار اضطراب می‌شود.
جز رحمت تو نیست دلم را وسیلتیدر موقفی که جنی و انسی حشر شود
هوش مصنوعی: به جز رحمت تو، هیچ وسیلهای ندارم که در روز قیامت که جن و انسان گرد هم میآیند، به کارم آید.
آن مایه تخم خیر نکشتم، که جان منچون وقت حاجت آید ازو، بهره‌ور شود
هوش مصنوعی: من هیچگاه بذر خوبی نمیکاشتم که در زمان نیاز، جانم از آن بهرهمند شود.
کارم نه بر وتیرهٔ انصاف می‌رودتوفیق ده، که کار به نوعی دگر شود
هوش مصنوعی: عمل من بر پایهٔ انصاف پیش نمیرود. توفیق بده که کارها به گونهٔ دیگری تغییر کند.
یاران من به من ننمودند عیب منراهی به من نمای، که عیبم هنر شود
هوش مصنوعی: دوستانم هیچگاه عیبهایم را به من نگفتند. دوست دارم راهی به من نشان دهند که عیبهایم به نقطه قوت تبدیل شود.
زان آفتاب مایهٔ نوریم ده، که منسیری نمی‌کنم، که هلالم قمر شود
هوش مصنوعی: از آن خورشید که منبع نور است، به من کمک کن، چون من به دنبال سیری نیستم، بلکه میخواهم مانند هلال ماه شوم.
گر بر کنند اهل کمالم نظر به حالسیمم عیار گیرد و سنگم گهر شود
هوش مصنوعی: اگر اهل کمال به حال من توجه کنند، زیبایی من افزون می‌شود و ارزشم بیشتر می‌شود.
این‌جا گر اعتبار من و شاعران یکیستاین قصه کی به نزد خرد معتبر شود؟
هوش مصنوعی: در این‌جا، اگر ارزش و اعتبار من و شاعران دیگر یکسان باشد، این داستان چگونه میتواند از نظر عقل و اندیشه معتبر و ارزشمند شود؟
از کوه خیزد آهن و زر، لیک وقت کارزر تاج شاه گردد و آهن تبر شود
هوش مصنوعی: از کوه آهن و طلا استخراج می‌شود، اما زمانی که به کار گرفته می‌شود، طلا تاج پادشاهی می‌شود و آهن به تبر تبدیل میگردد.
سر بر کمر زنند حسودان، چو دست منبا شاهدان معنی اندر کمر شود
هوش مصنوعی: حسودان به خود میبالند و خود را مهم میدانند، اما من وقتی با محبوبم هستم، تمام معنی و زیبایی در آغوش او نهفته است.
ده پایه پست کرده‌ام آهنگ شعر خودتا فهم آن مگر به دماغ تو در شود
هوش مصنوعی: من ده پایه از شعر خود را به زمین گذاشتهام تا شاید فهم آن به تو منتقل شود.
گویند: اوحدی سفری آرزو نکردآری در آرزوست که: آن خاک در شود
هوش مصنوعی: میگویند که اوحدی هیچ آرزویی برای سفر نداشت، اما در واقع، آرزو این است که آن زمین به سفر تبدیل شود.
آبیست نیک صافی و خاکیست با صفازین آب و خاک کس به کدامین سفر شود؟
هوش مصنوعی: آبی پاک و صاف وجود دارد و خاکی خوشبو و مطبوع نیز هست. از این آب و خاک، چه کسی به کدام سفر میتواند برود؟
تا این دمم ز مالی و جاهی توقعیاز کس نبود هیچ و کنون هم به سر شود
هوش مصنوعی: تا به حال به هیچ چیز و هیچ شخصی وابسته نبودم و هیچ توقعی از کسی نداشتم، و حالا هم به پایان میرسد.
پیوند دوستی دو ز دستم نمی‌دهدور نه ز پای تا به سرم بال و پر شود
هوش مصنوعی: دوستی و ارتباط عمیق با دیگران برای من بسیار ارزشمند است، اما اگر این پیوند وجود نداشت، ممکن بود احساس آزادی و پرواز کنم و به تمام آرزوهایم برسم.
بسیار شکر دارد ازین منزل اوحدیتدبیر آن مگر به دعای سحر شود
هوش مصنوعی: اوحدی در این‌جا به نتایج و موفقیتهایی که از خانه و زندگی خود به دست آورده، اشاره می‌کند و می‌گوید که این موفقیتها بسیار شکر و سپاس دارد. اما برای رسیدن به آنها، تدبیر و تلاش لازم است و شاید دعا و خواستههایی که در دل داریم، در سحرگاهی خاص به ما کمک کند تا آنچه میخواهیم به دست آوریم.