بخش ۳ - در آداب التماس
هوش مصنوعی: این متن به نوعی نکته‌های عرفانی و فلسفی را به تصویر می‌کشد و به توصیف رابطه انسان با خدا و حقیقت می‌پردازد. شاعر با ابیاتش می‌گوید که اگر کسی از خدا دور شود، به هیچ کجا نمی‌رسد و در گمراهی باقی می‌ماند. او تأکید می‌کند که تمام خواسته‌ها و نیازها تنها از طریق خدا برآورده می‌شود و بدون او، انسان بی‌فایده است. در ادامه، به فنا شدن خود و رسیدن به خدا اشاره می‌کند و این که هر چیزی که در جهان وجود دارد، یا خود خداست یا از آن اوست. شاعر همچنین به عدم توانایی عقل بشری در درک عمیق حقیقت اشاره دارد و به این نکته می‌رسد که هیچ یک از ما نمی‌توانیم بدون نزدیک شدن به خدا به حقیقت دست یابیم. در نهایت، او به معنای جلال و عظمت خدا اشاره می‌کند و می‌گوید که تا زمانی که انسان خدا را درک نکند، نمی‌تواند به حقیقت برسد.
اوحدی، گر سر لجاجت نیستزو نخواهی که خواست حاجت نیست
هوش مصنوعی: اگر در کار خود لجاجت نداشتی، از او چیزی نخواهی که به خواستهات نخواهی رسید.
باغ و خرمن چه خواهی و ده ازو؟زو چه خواهی که باشد آن به ازو؟
هوش مصنوعی: باغ و محصول چه نیازی داری و چه انتظاری از ده داری؟ از آنجا چه میخواهی که خود آنجا بهتر از هر چیز دیگری است؟
تو ازو وقت حاجت او را خواهکو نماید به هر مرادت راه
هوش مصنوعی: وقتی که به کمک و نیاز او احتیاج داری، از او بخواه تا به تو راه رسیدن به هر خواستهای که داری را نشان دهد.
گر مریدی جزو مرادت نیستور جزو خواهی این ارادت نیست
هوش مصنوعی: اگر پیرو کسی هستی و او را نمیپسندی، چه فایدهای دارد؟ و اگر به دنبال چیزی جز او هستی، این نمی‌تواند ارادت واقعی باشد.
هر که بی‌او رود فرو ماندخیز و بیخود برو، که او ماند
هوش مصنوعی: هر کسی که بدون او برود، در واقع سقوط می‌کند و در تاریکی می‌ماند. بنابراین، با شجاعت و سرسختی جلو برو که او همیشه همراهت خواهد بود.
او شوی گر ز خود فنا گردیتو نمانی، چو آشنا گردی
هوش مصنوعی: اگر خود را فراموش کنی و به فانی شدن راضی شوی، دیگر وجود مستقل و جداگانهای نخواهی داشت و به وحدت و نزدیکی با دیگران میرسی.
مرغ آن باغ صید این دانه استآنچه کردی طلب درین خانه است
هوش مصنوعی: پرندهای که در آن باغ زندگی می‌کند، در واقع برای این دانه به دام افتاده است؛ هر چیزی که در این خانه طلب کردی، مربوط به آن است.
زلف معشوق زیر شانهٔ تستتیر آن شست بر نشانهٔ تست
هوش مصنوعی: موهای معشوق بر روی شانهی تو قرار دارد و انگشت آن بر نشانهای از عشق و محبت تو نشسته است.
به خود آنجا کسی نداند رفتبه خدا باشد ار تواند رفت
هوش مصنوعی: هیچ کس از رفتن او به آنجا آگاه نیست؛ اگر بتواند، تنها خدا میداند که او رفته است.
هر چه اندر جهان او باشدیا خود او یا از آن او باشد
هوش مصنوعی: هر چیزی که در دنیا وجود دارد، یا خود اوست یا به او تعلق دارد.
خرد اندر جهان او نرسدعلم بر آستان او نرسد
هوش مصنوعی: عقل و فهم بشری در برابر عظمت او ناتوان است و دانش بشری نمی‌تواند به مقام او نزدیک شود.
با تو عقل ار چه بس دراز استداز تو در نیم راه باز استد
هوش مصنوعی: اگرچه عقل من بسیار قوی و گسترده است، اما همانند تو نمی‌تواند در میانه راه، از مسیرش منحرف شود.
گر بخواند، جدا ندانی شدور براند، کجا توانی شد؟
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواند، نمیتوانی بفهمی که چه زمانی جدا شدهاید و اگر او تو را پس بزند، نمیدانی کجای دیگری میتوانی بروی.
بگریزی، کجا روی که نه اوست؟بستیزی کست ندارد دوست
هوش مصنوعی: اگر فرار کنی، به کجا میروی وقتی که هیچکس نیست؟ اگر با کسی درگیر شوی، چه کسی دوستت خواهد بود؟
صورتی را کزو نبود خبرنقش دیوار دان و صورت در
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اگر به صورت کسی یا چیزی که از آن خبر نداریم نگاه کنیم، بهتر است که آن را به دیواری تشبیه کنیم که تنها ظاهری بیخبر از حقیقت دارد. به عبارت دیگر، برخی از ظاهرها ممکن است هیچ چیزی از باطن و حقیقت آن نداشته باشند.
سر این نقش را چه دانی تو؟که ز نقاش در گمانی تو
هوش مصنوعی: تو چطور میدانی سر این تصویر چیست؟ که در تصورات تو فقط نقاشی وجود دارد.
ما نباشیم و این جلال بودلم یزل بود لایزال بود
هوش مصنوعی: اگر ما حضور نداشته باشیم، این شکوه و عظمت همیشه وجود داشته و همیشه خواهد داشت.
تا تو این جاه و جای را بینیبه خدای، ار خدای را بینی
هوش مصنوعی: وقتی تو به این مقام و موقعیت نگاه میکنی، اگر واقعاً به خداوند نگاه کنی، درک عمیقتری از او خواهی داشت.
ز تو یک نفس جدا نبودتو نبینی، گناه ما نبود
هوش مصنوعی: از تو حتی یک لحظه فاصله نداشتیم، اگر تو این را نمیبینی، تقصیر ما نیست.
راه خود کس به خود ندید آنجاز محمد توان رسید آنجا
هوش مصنوعی: هیچکس نمی‌تواند به تنهایی به آنجا برسد، جز راهنمایی از محمد.