بخش ۴۲ - در شرایط عمارت کردن
هوش مصنوعی: این متن به نصیحت‌هایی درباره روابط انسانی و همسایگی می‌پردازد. شاعر بر لزوم شناخت همسایگان و انتخاب دوستان دلسوز تأکید میکند و warns از نزدیک شدن به افراد بد و مضر. وی همچنین به اهمیت همسرداری، احترام به یتیمان و بیوگان، و کمک به نیازمندان اشاره میکند و می‌گوید که خانه‌ای که از طاعت و خیر خالی باشد، ویران است، حتی اگر ظاهراً زیبا به نظر برسد. در نهایت، او به لزوم ساختن جامعه‌ای برابر و محبت‌آمیز اشاره کرده و بر اهمیت اخلاق و نیکوکاری تأکید میکند.
تا ندانی که کیست همسایهبه عمارت تلف مکن مایه
هوش مصنوعی: قبل از اینکه از کسی یا چیزی قبل از شناخت کامل اطلاعاتی به خرج بدهی یا خود را درگیر کنی، از سرمایه و منابع خود به درستی استفاده کن.
مردمی آزموده باید و رادکه به نزدیکشان نهی بنیاد
هوش مصنوعی: باید افرادی با تجربه و درستکار را در کنار خود داشته باشی که وقتی به آنها نزدیک میشوی، احساس امنیت و آرامش کنی.
خانه در کوی بختیاران کندوستی با لطیف کاران کن
هوش مصنوعی: در محلهای که خوشبختی وجود دارد، روابط دوستانهای با افرادی که نیکوکار و لطیفدل هستند برقرار کن.
حق همسایگان بزرگ شمارباطلی گر کنند یاد میار
هوش مصنوعی: حقوق همسایگان را بسیار بزرگ بشمار و اگر آنها چیزی اشتباه میکنند، به یادشان نیاور.
خویشتن را مکن ز خویشان دورمیکن آزار خویش ازیشان دور
هوش مصنوعی: از خودت دور نمان و با نزدیکانت تماس برقرار کن تا آسیبی از جانب آنها به تو نرسد.
خویش بد را زبان ببر به سپاسدشمن خانگیست، زو به هراس
هوش مصنوعی: خودت را از بدیها دور کن و زبانت را به سپاسگویی عادت بده، چون دشمنی که در خانه است، همیشه میتواند باعث ترس و نگرانی شود.
خویش خود را نگر نداری خوارزانکه با خویش میکنی این کار
هوش مصنوعی: به خودت احترام بگذار و خودت را دست کم نگیر، زیرا در حقیقت این خودت هستی که چنین رفتاری با خودت داری.
کبر با خویش خود مکن به درمگر چه با او سخا کنی و کرم
هوش مصنوعی: به خودت مغرور نباش، حتی اگر سخاوت و generosity از خود نشان دهی.
خلق محتاج و دیدها بازستکار مردم بساز، ارت سازست
هوش مصنوعی: مردم در نیاز هستند و نگاهها به هم باز است، بنابراین باید در کار مردم تلاش کنیم و زندگی را سامان دهیم.
پی ز رنجور هم دریغ مدارقرض جوید، درم دریغ مدار
هوش مصنوعی: اگر کسی بیمار و نیازمند باشد، از کمک کردن به او دریغ نکن و اگر کسی برای کمک به او نیاز به پول دارد، در این زمینه هم دریغ نکن.
به یتیمان کوچه میکن چشمبیوگان را سخن مگوی به خشم
هوش مصنوعی: به بچههای بیسرپرست در کوچه توجه کن و از گفتن چیزی به زنان بیوه که بر اثر خشم آسیب دیدهاند، خودداری کن.
باغت ار هست و هیزم و میوهدور کن قسم مفلس و بیوه
هوش مصنوعی: اگر باغی داری و هیزم و میوه، دور کن قسم مفلس و بیوه.
به معنای این است که اگر نعمتی داری، نباید به فکر گرسنگان و بیسرپرستان باشی.
مکن از کس اثاث خانه دریغتشنه بینی، برو بباران میغ
هوش مصنوعی: هیچ گاه از کسی که نیازمند است، سرمایه و امکانات را دریغ نکن؛ اگر او را در حال نیاز و تشنگی دیدی، برو و به او کمک کن و مثل ابر بر او باران ببار.
دوست گیری، دگر ز دست مدهعهد را عادت شکست مده
هوش مصنوعی: دوست را به دست آور، اما عهد و پیمان را رها نکن و به عادتهای بد دچار نشو.
با غریبان به لطف خویشی گیربه دعا و سلام پیشی گیر
هوش مصنوعی: با مردم ناآشنا با محبت رفتار کن و در دعا و سلام از آنها سبقت بگیر.
گر غریبی غریب ساری کنور ز شهری غریب داری کن
هوش مصنوعی: اگر غریبهای در جایی هستی، باید با او مانند یک غریب رفتار کنی و اگر در شهری ساکن هستی و غریبی در آنجا وجود دارد، به او محبت کن و او را مورد توجه قرار بده.
کوش تا بر ره سپاس شویتا حق اندیش و حق شناس شوی
هوش مصنوعی: تلاش کن تا به شکرگذاری و سپاسگزاری بپردازی تا به شناخت حقیقت و درک حقایق نائل شوی.
در ادا کوش چون کنی وامیمنه از وعده پیشتر گامی
هوش مصنوعی: در رفتار و برخورد خود تلاش کن، و از وعدههایی که دادهای عقبنشینی نکن.
آنکه زر داد زور داند کردوانکه زر برد هم تواند خورد
هوش مصنوعی: کسی که توانایی و قدرت مالی دارد، میتواند بر دیگران تسلط پیدا کند، و آن که از او چیزی بگیرد، نیز میتواند از قدرت او بهرهمند شود.
با خداوند حق درشت مگویزر طلب میکند به مشت مگوی
هوش مصنوعی: با خداوند به زبان سخت و تند صحبت نکن، زیرا او چیزهای ارزشمند را با تلاش و عمل به دست میآورد، نه با لحن تند و مهاجم.
چون گزافی نگفت ازو مازارگفت چیزی که برده‌ای بازار
هوش مصنوعی: چرا که از او چیزی نگفت، فقط حرفی زد که نشاندهندهی چیزی است که از بازار برده‌ای.
باز بر دست خویشتن ده و دادمکن، ارنه زرت رود بر باد
هوش مصنوعی: دوباره به خودت تکیه کن و از دیگران انتظار کمک نداشته باش، وگرنه تمام تلاشهایت به هدر خواهد رفت.
زر بزور اینچنین ز دست مدهخنجر خویشتن بمست مده
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که با قدرت و توان خود، هرگز اجازه نده که آنچه که برای تو ارزشمند است (مانند خودت یا شخصیتت) را از دست بدهی و نباید خود را در موقعیتی قرار دهی که به دلیل مستی یا نادانی به خودت آسیب برسانی. در واقع، باید حواست را جمع کنی و از خودت محافظت کنی.
باش با کم ز خود برادر و دوستبیش را مغز دان و خود را پوست
هوش مصنوعی: با دیگران با نرمش و مهربانی رفتار کن و ارزش دوستی و برادری را درک کن. فهم و معرفت را در خود تقویت کن و به ظواهر و ظاهر خود کمتر اهمیت بده.
خانهٔ بی‌نماز ویرانستگر چه آرامگاه شیرانست
هوش مصنوعی: خانه‌ای که در آن نماز و عبادت نباشد، هرچند که محل زندگی شیران و موجودات بزرگ باشد، در حقیقت خراب و ویران به حساب میآید.
خانه از طاعتست و خیر آبادخیر اگر نیست نام خانه مباد
هوش مصنوعی: خانه جایگاه اطاعت و نیکی است و اگر در آن خیر و خوبی نباشد، نامش دیگر خانه نیست.
مسجد از خانه ساز و طاعت کننان ده و خانه پر جماعت کن
هوش مصنوعی: به جای اینکه خانهات را فقط محلی برای زندگی قرار دهی، آن را به مکانی برای عبادت و بندگی خدا تبدیل کن و با کسب روزی حلال، خانهات را پر از جمعیت و محبت کن.
قدم دوستان به خانه در آردشمنان را مجوی نیز آزار
هوش مصنوعی: با قدم محبت‌آمیز دوستان، به خانهات خوش آمد بگو و از دشمنان نیز دوری کن و آنها را آزار نده.
آنکه از دشمنان نسازد دوستفلک از دوستان دشمن اوست
هوش مصنوعی: کسی که نتواند دشمنان را به دوستان تبدیل کند، آسمان برای او از بین دوستانش، دشمنانی خواهد ساخت.
غرض آنست ازین جماعت شهرکه به مسکین رسد نوازش و بهر
هوش مصنوعی: هدف از این جمعیت این است که به نیازمندان محبت و مهربانی برسد.
ورنه هر طاعتی نهفته بهستخیر با دیگران نگفته بهست
هوش مصنوعی: اگرچه هر نوع خوبی و طاعتی ممکن است پنهان باشد، اما بدون شک خیر آن با دیگران در میان گذاشته نشده است.
خیر باید ز مرد زایندهتا بود نام و خانه پاینده
هوش مصنوعی: مردی که فرزند میآورد، باید نیکوکار باشد تا نام و خانوادهاش جاودانه بماند.
بر مکش خانه جز به دین و به دادورنه بر آب مینهی بنیاد
هوش مصنوعی: خانه‌ای را بنا نکن که بر اساس دین و انصاف نباشد، وگرنه مانند این است که بر روی آب بنا میکنی.