بخش ۵۲ - در تاثیر پرورش و وخامت عاقبت خود رویی
هوش مصنوعی: این متن به بیان حال و روز کسانی می‌پردازد که از زحمت و رنج دور بوده و در نتیجه نمی‌توانند از نعمت‌ها و زیبایی‌های زندگی بهره‌مند شوند. شاعر به زندگی حیوانات و تنهاییشان در جنگل اشاره می‌کند و می‌گوید که اگر میوه‌ای پرورش نیابد، دل کسی از آن شاد نمی‌شود. همچنین می‌گوید که اگر حیوانی ناچار به خوراکی نامناسب باشد، زندگی‌اش مختل می‌شود و بازتاب این وضعیت به انسان‌ها نیز سرایت می‌کند.
او به سختی‌هایی که انسان‌ها به آن دچار می‌شوند و عواقب آن اشاره می‌کند، از جمله آتش که زندگی را ویران می‌کند. شاعر تأکید می‌کند که انسان باید با تلاش و کوشش در زندگی خود به جایی برسد وگرنه به سرنوشت‌های ناگواری دچار می‌شود. در نهایت، او به این نکته می‌رسد که آدمی با زحمت و مجاهدت می‌تواند به مقام و جایگاه ارزشمندی دست یابد و از نعمت‌ها برخوردار شود، پس برای رسیدن به اهداف خود باید دست به کار شود و تلاش کند.
هر که از پرورنده رنج ندیددر جهان جز غم و شکنج ندید
هوش مصنوعی: هر کسی که در زندگی از پرورش و تربیت سختی نکشیده باشد، در دنیا جز درد و رنج چیزی نخواهد دید.
میوهٔ بیشه چون نپروردستدل داننده را نه در خوردست
هوش مصنوعی: اگر کسی که دلش داناست، میوهٔ درختان جنگل را نچشیده باشد، نمیتواند از آن لذت ببرد.
خورش خرس یا شغال شودیا در آن بیشه پایمال شود
هوش مصنوعی: اگر خورشید در خطر آفتابسوختگی باشد، ممکن است یا به دام شغال بیفتد یا در جنگل زیر پا برود.
خرس نیزار خورد به ناچارشزود در کخ کخ اوفتد کارش
هوش مصنوعی: خرس در میان نیزار به خاطر ناچاری زود به پایین میافتد و کارش به هم میریزد.
در درختش که پر گره شد و زشتدر زنند آتش و کنند انگشت
هوش مصنوعی: درختی که پر از گره و زشتی شده را به آتش میکشند و به آن آسیب میزنند.
چون بسوزد دگر به شهر برندوندر آن کوره‌های قهر برند
هوش مصنوعی: زمانی که در آتش قهر دچار سوختگی و درد شدید، دیگران شما را به شهر میبرند تا از آن کوره‌های عذاب نجات پیدا کنید.
آتشی باز بر فروزاننددر دم آهنش بسوزانند
هوش مصنوعی: آتش دوباره شعلهور شده و در لحظهای آن را با آهنش سوزاندهاند.
ز تفش سنگ در خروش آیدآهن از تاب او به جوش آید
هوش مصنوعی: وقتی سنگ به شدت حرارت ببیند، آهن به خاطر این گرما به حرکت درمیآید و ذوب می‌شود.
تن او را به سیخ گردانندتا صدش بار در نور دانند
هوش مصنوعی: تن او را به سیخ میزنند تا صدبار در نور قرار گیرد.
دست استاد و رخ سیاه کنددر و بام دکان تباه کند
هوش مصنوعی: وقتی که مهارت و هنر یک استاد در کار خود نمایان شود، می‌تواند سبب ویرانی و نابودی آنچه در کارگاه یا مغازه است، شود.
کورهٔ او ز هر نفس زدنیآدمی را کند چو اهرمنی
هوش مصنوعی: حرارت وجود او به قدری زیاد است که هر بار که نفس میکشد، تواناییهای انسانی را به چالش میکشد و برای او مانند یک موجود جادویی و قدرتمند می‌شود.
سال و مه جفت ناخوشی گردددر دو بوته دو آتشی گردد
هوش مصنوعی: در سال و ماه، اگر نشانههای خوشی نباشد، دو مشقت و سختی به وجود میآید که مانند دو بوته آتش به یکدیگر میپیوندند.
از وجودش اثر بجا نهلندخاک او نیز در سرا نهلند
هوش مصنوعی: از وجود او نشانههایی باقی میماند و حتی خاک او هم در خانهها اثر خواهد گذاشت.
تا بدانی که چرک خود رستنبه چنین آتشی توان شستن
هوش مصنوعی: تا بفهمی که برای پاک شدن از آلودگیها، باید در برابر چنان آتشی قرار گرفت و عازم شد.
تو خود رویی وز خود راییچون زمانی به خود نمییی؟
هوش مصنوعی: تو خود را مینگری و بر خود احساس تکیه میکنی، ولی آیا هرگز به فکر نمیافتی که به درون خود نپردازی؟
در حیات به غم کنند انگشتتا ز دودش سیاه گردی و زشت
هوش مصنوعی: در زندگی، غم و اندوه باعث می‌شود که انسان به نحو ناخوشایندی دچار کدری و زشتی شود.
چون بمیری در آن سرات برندپیش نار سقرفزات برند
هوش مصنوعی: وقتی که بمیری، در آن لحظه تو را به سمت جهنم میبرند و به دردسر خواهد انداختند.
به دم دوزخت در اندازندگه بسوزند و گاه بگدازند
هوش مصنوعی: در آتش دوزخ به گاههایی شخص را میسوزانند و در زمانهایی دیگر با روشهای دیگر عذاب میدهند.
ماکیان چون سقط چرید و سبوسعرصهٔ خایه کردنست و عبوس
هوش مصنوعی: مرغها در دل خود غمها و ناراحتیهایی دارند و دانهخواری و پرچینی آنها تنها به خاطر مشکلات زندگیشان است. آنها به خاطر سختیها و تیرگی روزگار به حالت عبوس و ناراحت درآمدهاند.
گر نیاید همی نخوانندشور بیاید به سنگ رانندنش
هوش مصنوعی: اگر کسی نیاید، به یادش نمیآورند و اگر بیاید، به سختی با او رفتار میکنند.
روزش از چپ و راست تیر زنانشب در آن خانهای پیرزنان
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف تحولی در یک روز می‌پردازد که با حمله و مشکلهایی از سمت چپ و راست همراه است، و در آن، شب هم در حال تأثیرگذاری و تغییر بر روی ارتباطات و زندگی پیرزنان در خانههایشان است. در واقع، نشان دهنده چالشها و سختی‌هایی است که در زندگی آنها وجود دارد.
خوف در جان و طوف در سرگینگه به آن خانه پوید و گه این
هوش مصنوعی: ترس در دل و آشفتگی در زندگی، گاهی به این خانه میآید و گاهی به آن خانه.
دهیانش به سر در آویزندشهریانش به قهر خون ریزند
هوش مصنوعی: مردم شهرش دچار درد و رنج می‌شوند و در این شرایط، حاکمان به قساوت و خشونت روی میآورند.
باز چون میل آب و دانه نکردبر زمین آشیان و خانه نکرد
هوش مصنوعی: باز وقتی که دیگر میل به آب و دانه نداشت، بر روی زمین آشیانه و خانهای نساخت.
چند روزی به محنت و زاریکه ریاضت کشید و بیداری
هوش مصنوعی: مدتی را در سختی و رنج به سر برد و با زحمت و بیداری به خودسازی پرداخت.
لایق دست میر و شاه شوددر خور مسند و کلاه شود
هوش مصنوعی: کسی که شایسته باشد، باید به مقامهای بزرگ و عالی دست یابد و ارزش نشستن بر تخت و استفاده از تاج را داشته باشد.
تا درو فر شاه کار کندمرغ ده سنگ خود شکار کند
هوش مصنوعی: تا وقتی که مرغ ده به شکار سنگ خود مشغول است، فر شاه به کار خود ادامه میدهد.
از بلندان نظر بلند شودتا نصیب تو چون و چند بود؟
هوش مصنوعی: برای اینکه نصیب و قسمت تو مشخص شود، باید از موقعیتهای بالاتر و دیدگاههای وسیعتری نگاه کنی.
فر احمد چو در علی پیوستدر خیبر گرفت در یکدست
هوش مصنوعی: وقتی که احمد در کنار علی قرار گرفت، در خیبر موفق شد به راحتی و قدرت تمام، دشمن را در یک لحظه شکست دهد.
گر تو داری، مبند بر خود راهور نداری، ز دیگران میخواه
هوش مصنوعی: اگر چیزی داری، آن را در خود محبوس نکن و اگر از دیگران نمیتوانی چیزی بگیری، بهتر است از دیگران درخواست کنی.