شمارهٔ ۱۵ - وله
هوش مصنوعی: این متن شعری است که به توصیف زیبایی و اهمیت سخن و بیان می‌پردازد. شاعر با استفاده از استعارات مختلف، به ارزش کلام و هنر سخنوری اشاره می‌کند و می‌گوید که سخن همچون گوهری در دل علوم و معانی است. او سخن را زندگی‌بخش و جان‌افزا توصیف می‌کند و می‌گوید که صدای دلنشین و فصاحت کلامش مثل بلبل در باغ است. همچنین از تأثیر کلام در ایجاد هنر و زیبایی یاد می‌کند و به این نکته اشاره دارد که حضور او در عالم سخن موجب غنای آن است. در نهایت، شاعر سخن را به عنوان بانی و جهانبان کلام معرفی می‌کند که از شش جهت به پخش آواز او می‌پردازد.
صدف دُرِّ معانی دُر دریای علومبلبل باغ فصاحت گل بستان سخن
هوش مصنوعی: صدف، وجود گرانبهایی از معانی و مفاهیم را در دل خود نگهداری می‌کند. در این میان، دریا به عنوان منبعی بیپایان از دانش و علم مطرح است. بلبل که نماد زیبایی و هنر در بیان و سخنوری است، در باغی از فصاحت و بلاغت مثل گلهای زیبای بستان میدرخشد.
ایکه هنگام سخن جان جهان زنده بتستسخنت تحفه ی جانست و توئی جان سخن
هوش مصنوعی: وقتی که در زمان گفت و گو، جان جهان زنده به نظر میرسد، سخن تو هدیهای است برای جان و خود تو، جان سخن هستی.
چو شکر می شکند نرخ شکر می شکندطوطی منطقت اندر شکرستان سخن
هوش مصنوعی: وقتی شکر شکسته میشود، قیمت آن نیز کاهش مییابد و در این حال، طوطی که نماد سخنوری است، در محیط شیرین شکر به بیان کلام می‌پردازد.
در بیانت سخن ار سحر حلالست چراستدر بنات قلم سرزده ثعبان سخن
هوش مصنوعی: اگر در بیان تو سحر و جادو وجود دارد، پس چرا در کلمات نوشتهات زهر و جادو دیده میشود؟
تا بر ایوان سخن صورت معنی نقشستصورت نام تو نقشست بر ایوان سخن
هوش مصنوعی: در این جمله به این موضوع اشاره شده که کلام و سخن به مثابه یک نقش و تصویر هستند. در واقع، کلام حاوی معانی عمیق و معنادار است و نام تو نیز به عنوان یک تصویر بر روی این کلام محفوظ است. این بدان معناست که سخن و مفاهیم آن، همچون یک اثر هنری، معانی و یادها را به نمایش میگذارند.
من همان مور ضعیفم سخنم پای ملخکه برم تحفه بنزدیک سلیمان سخن
هوش مصنوعی: من تنها یک مورچه ضعیف هستم، سخنان من مانند ملخی است که در نزدیکی سلیمان، پیام آور چیزی ارزشمند نیست.
چون محمد تو باحسان سمری و ز پی آنطبع خواجو بمدیحت شده حسّان سخن
هوش مصنوعی: چون محمد، تو با نیکی و بزرگواری مثل سمری هستی و به دنبال آن، طبع خواجو به مدح و ستایش تو تبدیل شده و به زیبایی سخن می‌گوید.
تا جهان باد مبادا ز وجودت خالیکه جهانرا توئی امروز جهانبان سخن
هوش مصنوعی: مبادا جهان از وجود تو خالی شود، زیرا امروز تو صاحب اصلی این جهان هستی.
شش جهة دمدمه ی صیت تو بادا که توئیحاصل شش جهت و زبده ی ارکان سخن
هوش مصنوعی: باید شش جهت به آواز تو بوزد، زیرا تو نتیجه شش جهت هستی و بهترین جوانهی کلام.