شمارهٔ ۱۳۰
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر احساس عمیق شاعر نسبت به عشق و جدایی است. شاعر می‌گوید که وطن او جز در میخانه مغان نیست و قوت زندگی‌اش از شراب مغانه تأمین می‌شود. او احساس می‌کند که در جستجو برای معشوق خود در جهان، هیچ کس را نمی‌یابد و معشوقش در هیچ کجا وجود ندارد. شاعر از زیبایی و جلوه‌های معشوق سخن می‌گوید و می‌افزاید که حتی در گلستان عشق نیز گلی ایستای وجود ندارد. او در جستجوی معشوقش از دنیای مادی عبور کرده و به عمق احساسات خود می‌رسد. در پایان، شاعر به یقین می‌رسد که عشق واقعی او همواره در جستجوی اوست و این جدایی، واقعیتی است که او نمی‌تواند از آن فرار کند.
دوشم وطن بجز در دیر مغان نبودقوت روان من ز شراب مغانه بود
هوش مصنوعی: دیشب احساس کردم که جز در میخانه مغان، جایی دیگر برای وطن من وجود ندارد. نیرو و انرژی روح من از شراب مغان است.
بود از خروس مرغ صراحی سماع منوز سوز سینه هر نفسم جز فغان نبود
هوش مصنوعی: وجود من پر از شور و شوق است، مانند صدای خروس که صبح را اعلان می‌کند. از شدت درد و آتش درون، هر نفسم تنها فریاد و نالهای بیش نیست.
دل را که بود بی خبر از جام سرمدیجز لعل جانفزای بتان کام جان نبود
هوش مصنوعی: دل کسی که از شراب جاودان بیخبر است، جز زیبایی و جلوه‌های جانفزای معشوقان چیز دیگری نمی‌تواند بخواهد.
طاوس جلوه ساز گلستان عشق رابیرون ز صحن روضه ی قدس آشیان نبود
هوش مصنوعی: طاوس، زیبایی و جلوهگری عشق را نمی‌تواند از باغ دلانگیز بهشت رها کند.
کس در جهان نبود مگر یار من ولیکگرد جهان بگشتم و او در جهان نبود
هوش مصنوعی: هیچ کس در این دنیا نبود جز یار من، اما با وجود اینکه به دور دنیا سفر کردم، او را در هیچ کجا نیافتم.
بر هر طرف ز عارض آن ماه دلستاندیدم گلی شکفته که در گلستان نبود
هوش مصنوعی: در هر سو از چهره آن ماه دلانگیز، گلی را دیدم که در باغ گل وجود نداشت.
همچون کمر بگرد میانش در آمدماو را میان ندیدم و او در میان نبود
هوش مصنوعی: مثل دایرهای که دور کمر میچرخد، به وسط آن وارد شدم، ولی او را در میان ندیدم و او هم در وسط نبود.
جز خون دل که آب رخم را بباد دادمدر جویبار چشم من آب روان نبود
هوش مصنوعی: جز درد و رنجی که برای تو تحمل کردم، در چشمانم چیزی جز اشک وجود نداشت.
گفتم کرانه گیرم از آشوب عشق اووین بحر را چو نیک بدیدم کران نبود
هوش مصنوعی: گفتم که از شر و هیجان عشق او فاصله بگیرم، اما وقتی به عمق این دریا نگاه کردم، متوجه شدم که هیچ مرزی برای آن وجود ندارد.
کون و مکان بگشتم و در ملک هر دو کوناو را مکان ندیدم و بی او مکان نبود
هوش مصنوعی: من در تمامی جهان و آفریدهها گشتم، اما در هیچکجای آن، نشانهای از او نیافتم. بدون او اصلاً جایی وجود ندارد.
خواجو گهی بنور یقین راه باز یافتکز خویشتن برون شد و اینم گمان نبود
هوش مصنوعی: خواجو در این بیت به تجربهای از درک و شناخت اشاره می‌کند که در برخی از لحظات زندگی، حقیقت و روشنایی را به وضوح میبیند و از محدودیتهای خود خارج می‌شود. او متوجه می‌شود که این حالت به سادگی به دست نیامده و حاصل یک گمان یا حدس نبوده است، بلکه یک آگاهی و یقین عمیق است.