بخش ۴۵ - رفتن سام با فغفور به شکار
هوش مصنوعی: داستان دربارهی سام، پهلوانی از ایران است که به عشق پری دخت، دختر فغفور چین، دچار شیدایی شده است. در ابتدا سام با شور و شوق از خواب برمیخیزد و به جوانیهای پرشوری که در حال وقوع است توجه میکند. در ایوان فغفور، زیبا رویان و پریچهران جمع شدهاند و سام به تماشای آنها میپردازد. پری دخت به باغی میرود که بهشتی وصف ناشدنی دارد و سام به شدت تحت تأثیر زیبایی او قرار میگیرد.
اما در میانهی جشن و شادی، سام از شدت عشق و از دوری پری دخت به شدت بیمار میشود و ناله میکشد. فغفور، شاه چین از او میپرسد که حالش چه طور است، اما سام دچار درد و رنجی عمیق ناشی از عشقش میشود و نمیتواند او را آرامش دهد.
پس از مدتی، دستور داده میشود که در جنگل و صحرا عیش و عشرت کنند و به شکار بروند. سام به شدت درگیر عشق دخت پری است و نمیتواند بر روی شکار تمرکز کند، در حالی که دیگران از شکار لذت میبرند. در نهایت، بر اثر عشقش، سام به سراغ پری دخت میرود و داستان عشق او به اوج میرسد.
روان سام برخاست گفتش رواستکه فرمان فغفور ما را هواست
هوش مصنوعی: سام از جا برخاست و گفت: درست است که میل و رغبت ما به فرمان فغفور وجود دارد.
به چرمه درآمد چو سلطان شرقبه ایوان شه روی بنهاد برق
هوش مصنوعی: وقتی که سلطان شرق به ایوان آمد، گویی آفتاب درخشانی بر چهرهاش تابید.
که ناگه ز هر سو برآمد خروشز خوبان چین شهر آمد به جوش
هوش مصنوعی: در یک لحظه صدای بلندی از هر طرف به گوش رسید و این به خاطر محبت و زیبایی خوبان بود که شهر چین را به حرکت درآورده بود.
ز هر سو شتابان پری پیکریز هر گوشه تابان قمرمنظری
هوش مصنوعی: از هر سمت، پریای به سرعت در حال حرکت است و از هر گوشه، قمری درخشان و زیبا نمایان شده است.
برون آمدند از حرم دخترانچو از قبه زرنگار اختران
هوش مصنوعی: دختران مانند ستارههایی که از گنبدی زرین بیرون میآیند، بهسرعت از حرم خارج شدند.
پری‌دخت آن ماه خوبان عهدابر پشت پیلان نر بسته مهد
هوش مصنوعی: دختر پری مانند آن ماه زیبای روزگار، که به دور از ابرها و در آغوش پسران نر قرار دارد.
روان گشته در موکبش مهرُخانچمان در رکابش شکرپاسخان
هوش مصنوعی: در مسیر حرکت او، عشق و محبت جستجو میشود و در کنار او، افرادی با صفات شیرین و خوشایند حضور دارند که او را همراهی میکنند.
کله‌دار ترکان زرین‌کمرکمربسته بر کوه سیمین ز زر
هوش مصنوعی: ترکان زیباروی با کمربندهای طلایی، به صورت باشکوهی بر کوههای نقرهای ایستادهاند.
قصب پوش خوبان شیرین جوابقصب بسته بر گوشه ماهتاب
هوش مصنوعی: خوبان با زیبایی و ظرافت خود، همچون نی، صدای شیرینی دارند که میتواند دلها را نرم کند. این صدا، مانند صدای بادی نرم است که بر گوشه ماهتاب میپیچد و آرامش و لطافت خاصی را به همراه میآورد.
پراکنده زلفان خورشید رویبه چوگان شبگون ز شب برده‌گوی
هوش مصنوعی: زلفهای پراکنده خورشید در چمن بهمانند بازی چوگان شب را به تماشا میطلبد.
خواتین نگاران گلچهر چهرکشیده به آئین خور تیغ مهر
هوش مصنوعی: زنان زیبا و باوقار مانند گل، چهرهای خیرهکننده و دلربا دارند که چون خورشید درخشان است و خوشبختی را با خود به ارمغان میآورد.
یکی همچو خور تیغ زرین به دستبرانگیخته اسب چون پیل مست
هوش مصنوعی: کسی مانند خورشید با شمشیر طلایی در دست، سوار بر اسبی چون فیلِ سرکش شده است.
یکی همچو گل در کفش دور باشزدی نعره کز پیش ره دور باش
هوش مصنوعی: چنانکه گلی در دستانت است، از کسی که دور است، دوری کن تا از آلودگیها و دردسرهای آن ایمن بمانی.
یکی بر کمر بسته زرین پرندیکی بر خور افکنده مشکین‌کمند
هوش مصنوعی: یک نفر دیواری از طلا به کمر زده و یکی دیگر هم دام مشکی بر افراشته است.
چو مر سام دید آن پری‌چهر رابت عالم آرای بی‌مهر را
هوش مصنوعی: زمانی که سام آن پری‌چهر زیبا و بدون مهر را دید که دنیا را زینت میبخشید.
دلش چون کبوتر طپیدن گرفتز مژگان سرشکش چکیدن گرفت
هوش مصنوعی: دل او مانند کبوتر به تپش افتاد و از چشمانش اشکها سرازیر شد.
ز سودای آن افعی پرشکنبپیچید چون مار بر خویشتن
هوش مصنوعی: از آرزوی آن افعی که بر خود میپیچد، به مانند ماری که دور خود میچرخد.
نقیبان برو نعره برداشتندز هر سو بر آن دیده بگماشتند
هوش مصنوعی: نگهبانان از هر طرف فریاد زدند و بر آن چشمها متمرکز شدند.
بسا دورباشش که بر جان زدندچو سرگشته گویش به چوگان زدند
هوش مصنوعی: بسیاری از کسانی که دور او هستند، آسیبهایی به جان خود زدند، همانطور که وقتی کسی گیج و سردرگم است، در بازی چوگان به دیگران ضربه میزند.
که از ره برون شو که را تو نیستمرین عرصه‌گه جایگاه تو نیست
هوش مصنوعی: از این مسیر بیرون برو، زیرا این مکان برای تو مناسب نیست و جایی برای تو ندارد.
به ناکام مر سام چرمه براندز ره چرمه خویش یک سو جهاند
هوش مصنوعی: به فردی که در زندگی به موفقیت نرسیده است، باید توجه کرد و مسیر او را تغییر داد. باید او را از جادهای که در آن است، به سمت جدیدی هدایت کرد.
نه هوشی که تن را بدارد به پاینه عقلی که هوشش بماند به جای
هوش مصنوعی: نه هوشی است که بدن را نگه دارد و نه عقل و اندیشهای که به شایستگی در جای خود بماند.
نه روئی که از وی گزیند کنارنه رائی که بی روش گیرد قرار
هوش مصنوعی: نه چهرهای وجود دارد که بتوان از آن کنارهگیری کرد، و نه نظر و دیدگاهی که بدون روش درست بر آن آرام گرفت.
روان سام گفتش که شیرین عهدکجا می‌برندش ز کاشانه مهد
هوش مصنوعی: سام به شیرین گفت که او را کجا میبرند، از خانه و محل آسایشش.
بگفتا پری‌دخت فغفور چینیکی باغ دارد چو خلد برین
هوش مصنوعی: پری‌دخت فغفور چین گفت که باغی دارد که مانند بهشت زیباست.
مرآن باغ را طوبی آباد نامدرو ساخته کاخی از سیم خام
هوش مصنوعی: در آن باغی به نام طوبی، ساختمانی از نقره ساخته شده است و بسیار زیبا و آباد به نظر میرسد.
شده آب و خاک وی آب حیاتدرختانش آورده شور از نبات
هوش مصنوعی: او به وسیله آب و خاک، جان تازهای به درختان داده و زندگی و شادابی را به گیاهانش بخشیده است.
چو آید بهاران اردی‌بهشتلب کشت گردد چو باغ بهشت
هوش مصنوعی: وقتی بهار و ماه اردیبهشت فرا میرسد، زمین مانند باغی بهشت زیبا و سرسبز میشود.
به هر سال چون گشت فصل بهاردرآیند مرغان خوش‌خوان هزار
هوش مصنوعی: هر سال با آمدن بهار، هزاران پرنده خوش‌خوان وارد میشوند.
پری‌دخت طوبی خرام از حرمبرافرازد از بام کاخش علم
هوش مصنوعی: دختر پریگونهای از درخت طوبی با ناز و زیبایی از حرم خود خارج میشود و علم را بر فراز بام کاخش به اهتزاز در میآورد.
دو هفته در آنجا بود بی‌درنگکشد باده یک هفته با نای و چنگ
هوش مصنوعی: او به مدت دو هفته در آنجا بدون وقفه بود و یک هفته از آن را به نوشیدن شراب و نواختن با نای و چنگ گذراند.
غزالان غزل‌خوان در آن دشت و راغسرایان سرایان تذروان باغ
هوش مصنوعی: در آن دشت و باغ، آهوهایی وجود دارند که شعر و غزل میخوانند و سرایندگانی که در آن مکان به شعرسرایی مشغولند.
گهی در هوای ریاحین پرندگهی از سمن برگ نسرین چنند
هوش مصنوعی: گاهی در هوای گلها و عطرهای خوش پرواز میکند و گاهی از درختان سمن و برگهای نسرین بهرهمند میشود.
گهی چنگ بر ساز بلبل زنندگهی چنگ در شاخ سنبل زنند
هوش مصنوعی: گاهی بلبل به آواز خواندن مشغول است و گاهی با نوای ساز خود بر روی گلهای خوشبو مینوازد.
گهی بر لب رود ساغر کشندگهی رود سازند و می درکشند
هوش مصنوعی: گاهی بر لب رود، جامی پر از شراب مینوشند و گاهی نیز به سمت رود صدا و ساز میزنند.
به خلوت‌گهی میل صهبا کشندبه نزهت‌گهی گشت صحرا کنند
هوش مصنوعی: گاهی به دشت و صحرا میروند و گاهی سرگرم نوشیدن شراب در خلوت میشوند.
دو هفته خود و ماه‌رویان دهرپس از هفته‌ای بازگردد به شهر
هوش مصنوعی: دو هفته به خود و زیباییهای دنیای روزگار میگذرد و پس از یک هفته دوباره به شهر بازمیگردد.
سمن بر بتان در رکابش چو ماهرخ آرند در دم به آرام‌گاه
هوش مصنوعی: سمن، که به گل اشاره دارد، بر گرد بتها نشسته است و زیبایی آنها را مانند ماه در لحظهای آرام و بیصدا نشان میدهد.
کنون روز عیشست و فصل بهارگه خلوت و باده خوش‌گوار
هوش مصنوعی: اکنون زمانی است برای شادی و لذت، و فصل بهار فرا رسیده است، زمانی که میتوان در تنهایی از نوشیدنی خوشمزه و خوشایند بهرهمند شد.
روان شد ز چشم جهان جوی خونکه می‌آمد از کار او بوی خون
هوش مصنوعی: چشم جهان پر از اشک شد و خون گریست، چون بوی خون از کار او به مشام میرسید.
برآورده سوزنده آهی به دردبنالید پنهان و پیدا نکرد
هوش مصنوعی: آتش سوزی که در دل دارد، به آرامی آه و نالهای را سر میدهد، اما هیچکس صدای آن را نمیشنود.
ز سرچشمه دیدگان خون براندپس آنگه روان اسب گلگون براند
هوش مصنوعی: از چشمانم اشک میریزد و سپس شعری از شادی و زیبایی به وجود میآید.
از آن سو روان شد جهان‌پهلوانبه ایوان فغفور چین شد روان
هوش مصنوعی: جهانپهلوان به طرف ایوان فغفور چین حرکت کرد.
کیانی بساط شهی بوسه دادچو اشکش روان بر زمین اوفتاد
هوش مصنوعی: پادشاهی بر تخت سلطنت نشسته بود و هنگامی که اشک او بر زمین ریخت، به نشانهی درد و غم، بر سرزمین تاثیر گذاشت.
ملک آفرین کردش و خواند پیشعقیقی میش داد و بنشاند پیش
هوش مصنوعی: خداوند او را آفرید و نامش را بر خود گذاشت، سپس میش عقیقی به او داد و او را نشاند.
که این باده بر قول مطرب بنوشزمانی به پرده سرا دار گوش
هوش مصنوعی: این باده را بر اساس موسیقی و آواز بنوش؛ زمانی را در جایی که نغمهها در حال نواختن هستند، کنار بگذار و به صدای آنها گوش کن.
که ده روز رو سوی صید آوریمبسا کآهوان را به قید آوریم
هوش مصنوعی: ما به مدت ده روز به شکار میرویم تا بتوانیم آهوها را به دام بیندازیم.
هم امروز عزم تماشا کنیمبه نیک اختر آهنگ صحرا کنیم
هوش مصنوعی: امروز تصمیم داریم که به تماشا برویم و به سوی دشت برویم که در آنجا بهترینی را ببینیم.
ز سیمین‌بران جام می‌خواستندقدح نوش کردند و برخاستند
هوش مصنوعی: گفته میشود که افرادی با موهای نقرهای و زیبا، از یک جام شراب خواسته و بعد از نوشیدن آن، از جا برخاستند.
کسی کو شود صید شیرافکنیگرفتار آهوی شیرافکنی
هوش مصنوعی: کسی که به دام شیرفکن میافتد، خود به نوعی گرفتار میشود که مانند آهو در دام شیرفکن است. به عبارت دیگر، فردی که به دنبال شکار یا موفقیت است، ممکن است خود به تله بیفتد و در وضعیت دشواری قرار گیرد.
به صحرا خرامد به آهنگ صیدچو آهوی وحشی درافتد به قید
هوش مصنوعی: دختری زیبا و آزاد به دشت میرود و با شوق به دنبال شکار است، در حالی که مانند آهوهای وحشی گرفتار میشود.
برآید کمان ابروئی از حرمزند بر دل نازکش تیر غم
هوش مصنوعی: از میان ابروهای زیبا و خمیدهاش، تیر غم به دل لطیف و حساسش میزند.
کند عزم نخجیر چو پیل مستشود کشته آهوی شیر مست
هوش مصنوعی: وقتی که فیل مستی به شکار میرود، به مانند شیر مستی که آهو را به قتل میرساند عمل میکند.
چه پروای صیدش بود یا شکارچو سودای عشقش بود یا بهار
هوش مصنوعی: نگران نبودن از شکار یا هدف، زمانی است که عشق یا زیبایی بهار در دل است.
ولی هر که بر تخت زرین بودچه آگه ز درویش مسکین بود
هوش مصنوعی: اما هر کسی که بر تخت زرین نشسته باشد، چه میداند که درویش بینوا در چه حالی است؟
جوانی که نبود به رنجی اسیرچه اندیشه دارد ز تیمار پیر
هوش مصنوعی: جوانی که تجربههای سختی را نچشیده، چه تصوری از درد و رنج سالخوردگی دارد؟
به فال همایون شه کامیاببرون آمد از کاخ اندر شتاب
هوش مصنوعی: با نشانههای مبارک، شاه موفق و پیروز از کاخ خارج شد و با سرعت به سوی هدفش رفت.
خروش تبیره برآمد به ماهجهان شد ز گرد سواران سیاه
هوش مصنوعی: صدای هیاهوی لشکر بلند شد و جهان درخشان شد از گرد و غبار سواران سیاه.
برآمد غو کوس و آواز نایدرافتاد گرودن سرکش ز پای
هوش مصنوعی: صدای طبل و نای به گوش میرسد و در این میان، غوغایی به پا شده است، مانند غول سرکش که از پا میافتد.
علم برکشیدند گردن‌کشاندرخشنده شد خنجر سرکشان
هوش مصنوعی: دانش و آگاهی موجب شد تا کسانی که دریدهخو و مغرور بودند، خود را به نمایش بگذارند و قدرت و نفوذ خود را نشان دهند.
تو گفتی ز بس تیغ‌ها و درفشبپوشید گردون حریر بنفش
هوش مصنوعی: تو گفتی به خاطر تعداد زیاد شمشیرها و پرچمها، آسمان مانند حریر بنفش پوشیده شده است.
ملک را به صحرا کشیدند رختنهادند بر کوهه پیل تخت
هوش مصنوعی: پادشاه را به بیابان بردند و بر فراز کوه، تخت او را برپا کردند.
شه چین و خلخ به آئین جمز خرگه به نخجیرگه زد علم
هوش مصنوعی: شاه چین و زینتهای او به روش جمشید از جایی به جایی دیگر علم و فرهنگ را منتقل کردند.
روان در رکابش شه باخترجنیبت‌کشان هر طرف درگذر
هوش مصنوعی: روان در کنار او، شاه باختر، به سمت جنیبت، هر طرف در حال عبور است.
دگر سام نیرم بر اسب سیاهروان گشته بر طرف نخجیرگاه
هوش مصنوعی: دیگر سواری با حالتی نیرومند بر اسب سیاه سوار شده و به سمت محل شکار حرکت کرده است.
به گردون برآمد غو طبل بازبه هامون رخ آورده صید از فراز
هوش مصنوعی: در آسمان صدای طبل به گوش میرسد و شکار در ارتفاعات ظاهر شده است.
گرفته هوا مرغ نخجیرگیرگشوده کمین سام یل شیرگیر
هوش مصنوعی: هوا به حالتی آرام و دلنشین است و پرندهای که به شکار میرود، آمادهی کمین کردن است. سام، که یک شخصیت برجسته و قهرمان است، به دنبال شکار شیر میباشد.
پلنگ‌افکنان خنجر افراختهجهان از هژبران بپرداخته
هوش مصنوعی: جوانمردانی با دلاوری و سلاحهای کشیده، بر دشمنان نیرومند و بزرگوار تاخته و پیروزی را به دست میآورند.
عقابان ز هر سو شتابان شدهتذروان شکار عقابان شده
هوش مصنوعی: عقابها از هر سمت به سرعت در حال حرکت هستند و در جستجوی طعمه خود به سر میبرند.
ز خون گوزنان همه کوه لعلز سم سمندان همه دشت نعل
هوش مصنوعی: از خون گوزنها، کوهها به رنگ لعل درآمدهاند و از سم سمندان، دشتها پر از آثار نعل شدهاند.
هژبران اسیر دلیران شدهپلنگان گرفتار شیران شده
هوش مصنوعی: پهلوانان به دست دلیران افتادهاند و پلنگها نیز در چنگال شیران گرفتار شدهاند.
سرگور در چنبر سرکشاندل ببر پرخون ز گردن‌کشان
هوش مصنوعی: در کنار مزار، در دام افراد شرور، دلها را با خون میزنند و کسانی که در مقام قدرت هستند، ظلم و ستم میکنند.
سیه گوش بر آهوان گشته چیرشده آب شمشیر در حلق شیر
هوش مصنوعی: گوشهای تیره و سیاه، مانند آهوان، به دام افتادهاند و آب مانند شمشیری در گلوی شیر قرار گرفته است.
ولی سام بی آهوی چشم یارنمی‌بود با آهوانش قرار
هوش مصنوعی: ولی سام بدون آهوی چشم یار با آهوانش آرامش نمییافت.
ز سودای آن نرگس شیرگیرنمی‌بودش از شیرگیری گزیر
هوش مصنوعی: اگر به جذابیت و زیبایی آن نرگس دل نبسته بود، هیچگاه از شیفتگی و دلباختگی عذرخواهی نمیکرد.
ز تشویش آن تاب داده کمندز دستش به صحرا فتاده کمند
هوش مصنوعی: به خاطر نگرانی و اضطراب، کمند (رشته یا دام) که در دستش بود به زمین افتاده و در صحرا رها شده است.
سواران چو فارغ شدند از شکارعلم برکشیدند بر مرغزار
هوش مصنوعی: پس از اینکه سواران از شکار آزاد شدند، علم و دانش را در دشت و صحرا مطرح کردند و به آن پرداختند.
بیاورد هر کس بر شاه صیدولی سام بد پیش دلدار قید
هوش مصنوعی: هر کسی که به شاه شکار بیاورد، ولی سام (که شاید به نوعی اشاره به مانع یا دشواری است) بداند که دلدار (محبوب) در قید و بند است.
چو آمد به نزدیک فغفور شاهخرامنده بر پشت اسب سیاه
هوش مصنوعی: وقتی که او به نزد فغفور، شاه بزرگ، رسید، با ناز و شادی بر روی اسب سیاه خود سوار بود.
به یکبار چون آهوی پای‌بندبپیچیده خود را ز پا برفکند
هوش مصنوعی: به طور ناگهانی، مانند آهو که به خاطر بندش به تنگ آمده، خود را از پای بندش رها میکند.
چو بسمل شده صید بر روی خاکبغلطید گویا دل دردناک
هوش مصنوعی: مثل اینکه شکارچی بر روی زمین، زخمی و در حال درد کشیدن، به سختی دست و پا میزند.
که شاها به جانت که مردم ز دردبه نخجیرگه جان سپردم ز درد
هوش مصنوعی: این جمله بیانگر این است که شخصی به خاطر درد و رنجی که در زندگی متحمل شده، جانش را فدای محبت یا عشق به کسی کرده است. او از عمق دل احساس میکند که به خاطر این درد، جانش را در راه آن شخص تقدیم کرده است.
چه سازم که بس بی‌امانم ز رنجبیفتاد تیر و کمانم ز پنج
هوش مصنوعی: چه کار باید بکنم که بدون وقفه به شدت از درد رنج میبرم، تیر و کمانم از چنگم رها شده است.
بپرسید شه کز چه داری المزمین را ببوسید و گفت از شکم
هوش مصنوعی: پادشاه از شخصی پرسید که چرا زمین را میبوسد. او در جواب گفت که این کار را به خاطر دلایلی از زندگی خود انجام میدهد.
ز سوز دلم عالمی خون شدهوزین رنج حالم دگرگون شده
هوش مصنوعی: دل من پر از درد و عذاب است و این رنج و سوزی که دارم، باعث شده که حال و اوضاع من به کلی تغییر کند و دنیا در نظر من به حالت دیگری درآمده است.
ندانست فغفور دردش ز چیستدم آتشین آه سردش ز چیست
هوش مصنوعی: فغفور نمیداند که دردش ناشی از چیست. او در حالی که احساس آتش در دل دارد، آهی سرد از میانش برمیآید.
چه داند کسی کو ز دل غافلستکه بیماری بیدلان از دلست
هوش مصنوعی: کسی که از دل و احساسات خود غافل است، نمیداند که درد و رنج بیخوابها و بیدلان ناشی از درون آنهاست.
بفرمود کامشب درین جای باشدرین مرغزار دل آرای باش
هوش مصنوعی: امشب در این مکان بمان و در این باغ زیبا و دلپذیر حضور داشته باش.
ولی چون سفیده برآرد نفسبه جنبش درآرند مرغان جرس
هوش مصنوعی: اما زمانی که سفیده صبح نمایان شود، پرندگان با صدای جرس به تحرک درمیآیند.
برانگیز چرمه که با ما رسیز تخت ثری بر ثریا رسی
هوش مصنوعی: ای دل، بیدار شو و آماده باش که به درگاه بالاترین مقام و جایگاه برسی، جایی که به اوج خوشبختی و کمال دست مییابی.
پس آنگاه بیرق برافراختندبه نخجیرگاهی دگر تاختند
هوش مصنوعی: سپس آنها پرچمی برافراشتند و به منطقهای دیگر حرکت کردند.
شب و روز منزل به منزل چو ماهشکارافکنان می‌بریدند راه
هوش مصنوعی: شب و روز، مانند ماهی که شکارچیان به دنبالش هستند، در حال طی کردن مسیر به مقصد بودند.
چون زان جایگه رخت برداشتندولی سام را خسته بگذاشتند
هوش مصنوعی: وقتی از آن مکان حرکت کردند، اما سام را خسته و تنها رها کردند.
چو پنهان شد از دیده یل غبارشکم به شدش سام در عشق یار
هوش مصنوعی: زمانی که یل (جنگجو) از دید ناپدید شد، غبار (پوشش) شکم او که به نوعی نماد عشقش به یار است، برملا شد.
رسد هر که آهنگ عشقش به شمعچو پروانه خود را بسوزد به شمع
هوش مصنوعی: هر کسی که به عشقش مشتاق باشد، باید مانند پروانهای باشد که برای شمع خود را فدا میکند و میسوزد.
چو بلبل هر آن کو که دارد هواز عشاق دارد هزاران نوا
هوش مصنوعی: هر کسی که عشق را در دل دارد، مانند بلبل مست، نغمهها و سرودهای فراوانی از خود به نمایش میگذارد.
روان سام چون برق از جا بجستبه که پیکر خاره سم برنشست
هوش مصنوعی: روان سام مانند برق از جای خود جهید، بهتر است که او از پیکر خاره سم فاصله بگیرد.