غزل شمارهٔ ۲۳۶
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به عمق وجود و معانی نهفته در عشق و هستی اشاره می‌کند. او از گنجی درون جان سخن می‌گوید که پر از نکات عمیق معنایی است. عشق به محبوب، سرشار از شوق و زیبایی را توصیف می‌کند و از چگونگی به وجود آمدن هستی و جلوه‌های آن سخن می‌گوید. همچنین به تقابل بین خوبی و بدی اشاره می‌کند و به انسان‌ها یادآوری می‌کند که همه در مسیر خود نصیب خاص خود را دارند. در نهایت، شاعر به تفکر و حیرت خود از این موضوعات اشاره می‌کند و گوش دلش را به درگاه حق می‌سپرد.
ای در میان جانم گنجی نهان نهادهبس نکته‌های معنی اندر زبان نهاده
هوش مصنوعی: ای گنج پنهان در وجود من، تو پر از رازها و نکات عمیق هستی که در کلام بیان شدهاند.
سر حکیم ما را در شوق لایزالیدر من یزید عشقش پیش دکان نهاده
هوش مصنوعی: حکیم ما در شوق بیپایانی از عشقش، در کنار فروشگاه عشق، به نظر میرسد.
در جلوه‌گاه معنی معشوق رخ نمودهدر بارگاه صورت تختش عیان نهاده
هوش مصنوعی: در نمای زیبای محبوب، چهرهاش در دنیای عشق نمایان شده و در جایگاه زیباییاش، ویژگیهایش به وضوح دیده میشود.
از نیست هست کرده، از بهر جلوهٔ خودوانگه نشان هستی بر بی‌نشان نهاده
هوش مصنوعی: از عدم، وجودی ساخته و برای نمایش زیباییاش، نشان وجود را بر چیزهایی که خود وجود ندارند قرار داده است.
روحی بدین لطیفی در چاه تن فگندهسری بدین عزیزی در قعر جان نهاده
هوش مصنوعی: روحي با این لطافت در چاه جسم محبوس شده و سر پرمهر و دوستی در عمق جان قرار دارد.
خود کرده رهنمایی آدم به سوی گندمابلیس بهر تادیب اندر میان نهاده
هوش مصنوعی: انسان خود به دام افتاده و با راهنمایی خود به سوی وسوسههای شیطانی میرود، تا اینکه برای تنبیه او در میان این وسوسهها قرار میگیرد.
خود کرده آنچه کرده، وانگه بدین بهانههر لحظه جرم و عصیان بر این و آن نهاده
هوش مصنوعی: هر کس خودش را به دردسر انداخته، حالا بهانه میآورد و به مرور زمان، به دیگران ایراد میگیرد و آنها را به گناه و خطا متهم می‌کند.
بعضی برای دوزخ، بعضی برای انساناندر بهشت باقی امن و امان نهاده
هوش مصنوعی: برخی برای مجازات در جهنم، و برخی دیگر برای آرامش و آسایش در بهشت باقی ماندهاند.
کس را درین میانه چون و چرا نزیبدهر کس نصیب او را هم غیب‌دان نهاده
هوش مصنوعی: هیچکس در این میان حق ندارد شک و تردید کند؛ هر فردی آنچه برایش مقدر شده، از قبل مشخص شده است.
عمری درین تفکر، از غایت تحیرگوش دل عراقی بر آستان نهاده
هوش مصنوعی: سالها در این فکر به سر بردم و از شدت شگفتی، گوش دل خود را به درگاه معشوق نزدیک کردم.