غزل شمارهٔ ۷۹۷
هوش مصنوعی: این شعر به مضامینی چون ناپایداری خیال‌ها، عشق و اشتیاق، و درک عمیق از ذات حق می‌پردازد. شاعر به زیبایی و کمال محبوب (مثل یوسف) اشاره می‌کند و از دلمشغولی‌ها و سوالات ناشی از عشق سخن می‌گوید. همچنین تأکید می‌شود که دل‌های پاکدامن و ساده، از بدگمانی‌ها و خطاهای رایج فاصله می‌گیرند و در نهایت، شاعر به آرامش پس از بیداری از خواب‌های آشفته اشاره می‌کند. شعر به طور کلی بیانگر جستجوی حقیقت و زیبایی در عالم و انسانی است.
نتوان به بی‌مثال رسید از مثال‌هااز ره مرو به موج سراب خیال‌ها
هوش مصنوعی: هرگز نمیتوان به چیزی بینظیر دست یافت، از طریق مثالهای که هست. از راه خیالات و توهمات، به دنبال چیز واقعی نباش!
بانگ جرس ز خوبی یوسف چه آگه است؟در کنه ذات حق نرسد قیل و قال‌ها
هوش مصنوعی: صدای جرس از زیبایی یوسف چه میداند؟ در عمق حقیقت و ذات خدا، هیچکس به جدلها و گفتوگوها نمیرسد.
زرین چو برگ‌های خزان دیده گشته‌انداز باد دستی تو، زبان سؤال‌ها
هوش مصنوعی: چشمها مانند برگ‌های طلایی در پاییز به واسطهٔ نسیمی که از تو میوزد، شدهاند و پر از سوالات و کنجکاویها هستند.
ما چون قلم تمام زبان شکایتیمدر خلوتی که قال شمارند حال‌ها
هوش مصنوعی: ما مانند قلمی هستیم که تمام زبان را به شکایت درآوردهایم، در تنهایی که دیگران حال و احوال ما را نمیفهمند.
از اشتیاق دام تو مرغان دوربیندر بیضه می‌دهند سرانجام بال‌ها
هوش مصنوعی: مرغها که به دام تو گرفتار شدهاند، با اشتیاق در دوربین پرواز میکنند و در نهایت به سمت بالهای خود میروند.
در روزگار چشم تو جام تهی نماندیکسر شدند ماه تمام این هلال‌ها
هوش مصنوعی: در دوران زندگی تو، هیچ چیزی بدون پر بودن باقی نماند و تمام زیباییها و خوشیها مثل ماه کامل، نمایان شدند و از میان این هلالهای کوچک گذر کردند.
داغی که بود بر دل مجنون دورگردشد تازه از سیاهی چشم غزال‌ها
هوش مصنوعی: درد و رنجی که بر دل مجنون بود، حالا به نوعی تازه و تازهتر شده، انگار از تاریکی چشمهای غزال‌ها بیرون آمده و دوباره زنده شده است.
ده در شود گشاده، شود بسته چون دریدارند ده زبان ز ده انگشت، لال‌ها
هوش مصنوعی: زمانی که در یک مکان، در ورودی باز می‌شود، مانند این است که آن مکان به روی همه گشوده می‌شود، اما وقتی که دوباره بسته می‌شود، مانند این است که همه به سکوت و بیحرکتی میافتند. انسانها مانند انگشتان دست هستند؛ در حالی که بعضی از آنها قادر به صحبت کردن هستند، برخی دیگر سکوت میکنند و نمیتوانند خود را به راحتی بیان کنند.
در عهد پاکدامنی او نمی‌روددل‌های بدگمان به ره احتمال‌ها
هوش مصنوعی: در زمان پاکی و صداقت او، دل‌های بدگمان به هیچ احتمالی توجه نمیکنند و به راهی نمیروند.
صائب ز خواب‌های پریشان خلاص شدهرکس که ساده کرد دل از خط و خال‌ها
هوش مصنوعی: هر کسی که از وسواس و نگرانیهای بیمورد رهایی یافته و دلش را از زیباییهای ظاهری و نشانهها آزاد کرده، به آرامش دست یافته است.