غزل شمارهٔ ۹۷۲
هوش مصنوعی: این شعر در توصیف درد و رنج شاعر و احساسات عمیق او نسبت به دنیای اطرافش است. شاعر از ناامیدی و حسی غم‌انگیز سخن می‌گوید که به خاطر بدی‌های دوران مدام بر او سایه افکنده است. او به این می‌اندیشد که چگونه می‌تواند در این شرایط سخت زندگی کند، در حالی که بر شمشیر استوار است و به خون غوطه‌ور می‌شود.
شاعر به معصومیت و زیبایی گلشن اشاره می‌کند و به وضعیت کسانی که در حاشیه مانده‌اند، توجه دارد. او احساس می‌کند که دیگران از شرایطش خبر ندارند و به شکست دلش پرداخته و می‌گوید که حالش را هیچ‌کس نمی‌داند. در کنار حسرت‌ها و نگرانی‌ها، او به زیبایی و ارزش‌های درونی نیز اشاره می‌کند و بر این باور است که هر چقدر هم اوضاع سخت باشد، باید به ارزش‌های خود پایبند باشد.
شاعر در نهایت از گفتار کسی می‌گوید که مانند شهد شیرین و طعمی دلچسب در زندگی‌اش تأثیر می‌گذارد و از زیبایی‌های کلامش لذت می‌برد. این نوع نگاه نشان‌دهنده تحمل و امید به زیبایی‌های زندگی نه چندان دور از ناامیدی است.
دل چنین زار و نزار از اختر بد گوهرستشعله لاغر این چنین از چشم تنگ مجمرست
هوش مصنوعی: دل من اینقدر زار و نزار است به خاطر تقدیر ناخوشی که دارم. همانطور که شعلهی ضعیفی از یک مشعل، نتیجهی تنگی و محدودیت محیطیاش است.
نیست غافل گلشن از احوال بیرون ماندگانرخنه دیوار بهر مرغ بی بال و پرست
هوش مصنوعی: باغ هیچگاه از حال و روز کسانی که از آن دور مانده‌اند، بیخبر نیست؛ زیرا دیوار باغ برای پرندگان بدون بال و پر ترک و نواقصی دارد.
من که دارم تکیه بر شمشیر چون سازم، که چرخغوطه در خون می دهد آن را که از گل بسترست
هوش مصنوعی: من که بر شمشیر تکیه زدهام، چگونه میتوانم حالم را تغییر دهم، در حالی که دنیا آن را به کسی میدهد که از راحتی و آسایش به دور است.
بس که رم خورده است از معموره عالم دلمدیده روزن به چشم من دهان اژدرست
هوش مصنوعی: دل من به خاطر غمها و ناامیدیها به شدت آسیبدیده است و به همین دلیل، در دور و بر خود احساساتی عمیق و سنگین را مشاهده می‌کند. چشمان من همچون دهان یک اژدها، گویای افکار و رازهایی است که در درونم وجود دارد.
می خورم چون موج حسرت غوطه در بحر سرابآب حیوان از تغافل های خشک من ترست
هوش مصنوعی: مینوشم چون موجی از حسرت که در دریای سراب غوطه ور است، از بیتوجهیهای خشک من، ترس دارم به آن آب حیات.
ما که از دل خارخار جاه بیرون کرده ایمبوته خاری به فرق ما به از صد افسرست
هوش مصنوعی: ما با وجود اینکه از دل سختیها و مشکلات گذر کردهایم، داشتن یک نشانهی ساده و معمولی مانند بوتهی خارا بر سرمان برای ما ارزشمندتر از صد نشان یا عنوان گرانبهاست.
سبزه زنگار چار انگشت بر آیینه امبهتر از کوه گران منت روشنگرست
هوش مصنوعی: سبزه و زنگاری که بر روی آیینهام نشسته، بهتر از کوه سنگینی است که خیرهکننده است.
کرده ام قطع نظر از گرم و سرد روزگاربی نیاز آیینه ام از صیقل و خاکسترست
هوش مصنوعی: من از تمام خوبیها و بدی‌های زندگی بینیاز شدهام؛ به گونهای که وجودم به هیچ چیز جز خودم وابسته نیست و نیازی به اصلاح یا پاکیزگی ندارم.
آفتاب هر کسی از مشرقی آید برونمی پرستان را دهان شیشه می خاورست
هوش مصنوعی: آفتاب هر فردی از سمت شرق طلوع می‌کند و کسانی که پیروان حق هستند، در این میان تماشاچیان یا دنبالکنندگان بیپایهای به شمار میروند که فقط به ظاهر و بیرون نگاه میکنند.
چون نگردد هر سر مو مشرق آهی مرا؟شعله جواله خونین دل مرا در مجمرست
هوش مصنوعی: چرا هر قسمت از وجودم به درد و اندوهی نمیافتد؟ آیا شعلهی آتشین درد دل من در درونم خاموش شده است؟
چون لباس ارغوان رنگش نباشد داغ داغ؟لاله را در پیرهن از رشک رویت اخگرست
هوش مصنوعی: چرا وقتی رنگ لباس ارغوانی نیست، داغ و سوزان باشد؟ لاله در پیراهنش از حسادت به زیبایی تو مانند آتش میسوزد.
می چکد شهد حلاوت صائب از گفتار توطوطی کلک ترا منقار گویا شکرست
هوش مصنوعی: گفتهای تو به اندازهای شیرین و دلپذیر است که مانند شهدی خوشمزه میچکد. مانند طوطی که از زبانش سخنان زیبا میروید، کلام تو نیز زیبا و دلنشین است و همانند شکر به گوش میرسد.