غزل شمارهٔ ۱۱۱۸
هوش مصنوعی: شاعر در این ابیات به نقد وضعیت اجتماعی و انسانی می‌پردازد. او تأکید می‌کند که هیچ‌کس در دنیای پر از تزلزل کنونی به اندازه علم و دانش استوار نیست. زندگی راحت و خوش‌بختی از بین مردم رخت بربسته و عواطف انسانی به فراموشی سپرده شده است. همچنین، او به توهمات و خیالات ناپایدار در موجودات مادی و سست‌عنصری اشاره دارد که نمی‌توانند کمالات واقعی را درک کنند. در انتها، به ارتباط میان ظلم و مظلومیت اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که ریشه مشکلات ناشی از حرص و آز است.
بی تزلزل نیست هرکس چون علم استاده استعشرت روی زمین از مردم افتاده است
هوش مصنوعی: هیچ‌کس که با یقین و ثبات قدم پیش میرود، از خود تزلزل نشان نمیدهد. خوشی و لذتهای دنیوی از میان مردم رفته است.
تشنه چشمان بحر را سازند در یک دم سرابحسن محجوب تو چون آیینه را رو داده است؟
هوش مصنوعی: چشمان کسانی که به دریا تشنهاند، در یک لحظه به زیباییهای پنهان تو مینگرند، مانند آینهای که حقیقت را به نمایش میگذارد.
با تهیدستان ندارد سختی ایام کارسرو بی حاصل ز سنگ کودکان آزاده است
هوش مصنوعی: سختیهای زندگی برای کسانی که در فقر هستند، دشوار نیست، چون تلاش بیفایده مانند درخت سرو در دل سنگ را نمی‌توانند تحمل کنند، اما کودکان آزاد و بیقید و شرط میتوانند این مشکلات را به آسانی پشت سر بگذارند.
پای موران بند بر آیینه نتوان شدناز قبول نقش، لوح سینه ما ساده است
هوش مصنوعی: اگر پای مورچهها روی آینه برود، نمی‌توانند تصویر خود را به خوبی ببینند. اما دل ما، مانند لوحی خالی، ساده و آماده پذیرش نقشها و تصویرهاست.
گرچه می دانند دامان وسایل زاهدانبیش عارف پرده بیگانگی سجاده است
هوش مصنوعی: هرچند که میدانند زاهدان فقط ظاهر را مینگرند و دینی را فقط به وسیلهی وسایل و ظواهرش میشناسند، اما عارفان به طور عمیقتری به مسایل روحانی میپردازند و به دنیا و تعلقات آن بیاعتنا هستند.
آه مظلومان کند اولاد ظالم را کبابپله این ناوک دلدوز دور افتاده است
هوش مصنوعی: آه و نالهی کسانی که مورد ظلم واقع شدهاند، فرزندان ظالم را به عذاب میاندازد. این تیر دلسوز و غمانگیز، از دور بر دلها مینشیند و اثر میگذارد.
حرص، صائب در بهاران است بی برگ و نوابرگ عیش قانعان در برگریز آماده است
هوش مصنوعی: حرص و آز، در فصل بهار زمانی که درختان بی برگ و بی سر و صدا هستند، بیشتر خود را نشان میدهد. در حالی که زندگی دلخوشان و راضیها آماده استفاده از نعمتها و لذتها است.