غزل شمارهٔ ۱۱۷۷
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به موضوعات مختلفی می‌پردازد. او بحث با جاهلان را نادرست می‌داند و بر این باور است که در چنین گفت‌وگوهایی عاقلانه نیست. همچنین اشاره می‌کند که شجاعت به معنی همراهی با افراد ناتوان نیست و بهتر است انسان‌ها در چنین مواقعی فاصله بگیرند. عشق و احساس در این شعر بسیار برجسته است و تصویرهایی از شمع و پروانه و نیز بلبل و قفس به کار می‌رود که به رابطه عشق و درد اشاره دارد. شاعر تأکید می‌کند که حقیقت و جذابیت عشق در تضاد با زخم‌ها و رنج‌ها نهفته است و در نهایت، زندگی به تناسب‌های مختلفی از شادی و غم آمیخته است.
بحث با جاهل ، نه کارِ مردمِ فرزانه استهر که با اطفال می گردد طرف دیوانه است
هوش مصنوعی: بحث کردن با فردی نادان، کار افراد باهوش نیست، چون هر کسی که با کودکان مشاجره کند، خود به سوی دیوانگی می‌رود.
از شجاعت نیست با نامرد گردیدن طرفروی گردانیدن اینجا حمله مردانه است
هوش مصنوعی: شجاعت این نیست که به خاطر ترس از نامردی، از جنگ و نبرد کنار رفت. اینجا باید با دلیری و قدرت وارد میدان شد.
از نگاه خیره چشمان پردگی گشته است حسنشمع در فانوس از گستاخی پروانه است
هوش مصنوعی: زیبایی شمع در روشنایی فانوس ناشی از نگاه پرعشق و جستجوگر پروانه است که از آن حرارت و جذبه به وجود آمده است.
بیغمان از می اگر شادی توقع می کننددردمندان را نظر بر گریه مستانه است
هوش مصنوعی: اگر خوشی و شادی را از شراب انتظار دارند، باید بدانند که درد و غممندان، چشمانشان به حال غم و گریهی مستهاست.
دانه ای کز دام گیراتر بود در صید خلقپیش چشم خرده بینان سبحه صد دانه است
هوش مصنوعی: دانهای که در دام گیراتر است، در شکار مردم، مانند تسبیحی است با صد دانه، که برای کسانی که فقط به جزئیات نگاه میکنند، در پیش است.
حسن عالمسوز بی تاب است در ایجاد عشقشعله جواله هم شمع است و هم پروانه است
هوش مصنوعی: زیبایی دلسوزی وجود دارد که در ایجاد عشق به شدت بیتاب است. این زیبایی هم مانند شمعی است که نور افشانی می‌کند و هم مانند پروانهای که به سوی آن نور جذب میشود.
ز آسمان ها رو به دل کن گر طلبکار حقیکاین صدفها خالی از آن گوهر یکدانه است
هوش مصنوعی: اگر به دنبال حقی هستی، برای آن از آسمانها به دل خود نگاه کن؛ زیرا این صدفها خالی از آن گوهر نایاب هستند.
حسن و عشق از یک گریبان سر برون آورده اندشعله جواله هم شمع است و هم پروانه است
هوش مصنوعی: زیبایی و عشق از یک منبع سرچشمه میگیرند. شعلهی آتش، هم شمعی است که روشنایی میبخشد و هم پروانهای است که به سمت نور میرقصد.
نیست بی فکر رهایی مرغ زیرک در قفسبلبل بی درد ما در فکر آب و دانه است
هوش مصنوعی: مرغ زیرک در قفس نمیتواند آزاد شود مگر اینکه به فکر و تدبیر باشد. در حالی که بلبل بیدرد فقط در پی غذا و آب خود است.
ماتم و سور جهان صائب به هم آمیخته استصاف و درد این چمن چون لاله یک پیمانه است
هوش مصنوعی: حالت اندوه و شادی در جهان به هم پیوستهاند. رنج و زیبایی این دشت، مانند لالهای در یک پیمانه، به وضوح همزیستی دارند.