غزل شمارهٔ ۳۹۹۶
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به عواطف و احساسات عاشقانه اشاره می‌کند و از شور و حال دل عشاق صحبت می‌نماید. او از ناله‌ی عندلیب به عنوان نمادی از عشق و درد جدایی یاد می‌کند و می‌گوید که عشق و ارتباط عمیق بایستی از دل برآید. شاعر به بیگانگی و سردی در عشقاش اشاره دارد و می‌گوید تنها با نگاه آشنا، دلش به جوش می‌آید. او همچنین به عیوب مردم و چشم‌پوشی دیگران از آن‌ها می‌پردازد و تأکید می‌کند که هیچ‌کس به اختیار خود نمی‌تواند از بهشت خارج شود مگر اینکه از دنیای مادی رها گردد. در نهایت، شعر به بزم و شادی و همچنین تاثیر شراب بر دل افسرده اشاره دارد و می‌گوید که سکوت و خاموشی دل را به جوش می‌آورد، مانند شرابی که در ظرف بسته می‌جوشد.
ز هر نوا دل عشاق کی به جوش آیدز عندلیب مگر ناله‌ای به گوش آید
هوش مصنوعی: دل عاشقان تنها با صدای خوش بلبل به جوش می‌آید و چنین شور و حالی نیاز به ناله و نوایی دارد که به گوش برسد.
چنان فسرده ز بیگانگی نگردیده استکه خونم از نگه آشنا به جوش آید
هوش مصنوعی: چنان غمگین و پژمردهام از تنهایی و بیمهری که حتی نگاه آشنا هم میتواند باعث فوران احساساتم شود.
فغان من ز محرک غنی بود، ورنهبه ناخن دگران ساز در خروش آید
هوش مصنوعی: از دلی پر از درد و فریاد میگویم، چون انگیزه من فقط از سوی کسی سرشار و غنی است؛ وگرنه صدای من در میان دیگران به تنهایی نمیتوانست بلند شود.
ز عیب او دگران نیز چشم می‌پوشدبه عیب مردم اگر دیده پرده‌پوش آید
هوش مصنوعی: اگر کسی برای عیبهای دیگران چشم‌پوشی کند، خود را در معرض همین بیتوجهی نسبت به عیبهای مردم قرار میدهد.
به‌اختیار نیاید کس از بهشت برونمگر ز میکده بیرون کسی به دوش آید
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمی‌تواند به بهشت دست یابد، مگر اینکه از میکده بیرون بیاید و کسی را با خود بیاورد.
حضور روی زمین در بهشت بیهوشی استبه‌اختیار چرا آدمی به هوش آید
هوش مصنوعی: زندگی در دنیای مادی به گونهای شبیه به خواب و بیخبری است و اینکه انسان به بیداری و آگاهی برسد، به اختیار و اراده خود او بستگی دارد. بنابراین، چرا باید انسان از این حالتی که در آن راحتتر است و بیخبر از واقعیتها زندگی می‌کند، بیدار شود؟
کتاب در گرو باده از فقیه گرفتزیاده زین چه مروت ز می‌فروش آید
هوش مصنوعی: کتاب به خاطر شراب از فقیه گرفته شد، پس این چه نوع مروت و جوانمردی است که از می‌فروش انتظار میرود؟
مرا به بزم رقیبان مخوان که هیهات استکه عندلیب به دکان گل‌فروش آید
هوش مصنوعی: مرا به میهمانی رقیبان نیاورید، زیرا دور از انتظار است که مرغ باغستان به جایی برود که گلهایش را بفروشند.
ز خامشی دل افسرده گرم می‌گرددچنان که در خم سربسته می به جوش آید
هوش مصنوعی: دل افسرده و ساکت، در سکوت خود به تدریج به زندگی و احساسات بازمیگردد، همانطور که در ظرف بستهای، مایهای به تدریج به جوش می‌آید.