غزل شمارهٔ ۵۴۹۹
هوش مصنوعی: این شعر به احساسات عمیق عاشقانه و آرزوهای شاعر اشاره دارد. شاعر در ابتدا از آرزوهای خود برای سرودن در مورد زیبایی‌های گلزار افغان سخن می‌گوید و اینکه می‌خواهد احساسات خود را آزادانه بیان کند. او از سرزنش‌ها هراسی ندارد و همچنان در جستجوی عشق و زیبایی است.
سپس شاعر به وحشت و جرأت خود اشاره می‌کند که می‌خواهد برای باارزش‌ترین چیزها با شجاعت عمل کند. او از ناله‌های خود که نشانه‌ای از بی‌قراری‌اش هستند، سخن می‌گوید و به توانایی‌اش در کمک به دیگران اشاره می‌کند.
شاعر همچنین به عدم شکایت از ناملایمات و کوشش‌هایش برای بهبود زندگی دیگران اشاره دارد و در نهایت به حسرت‌هایی که از نداشتن شجاعت و فرصت‌های از دست رفته دارد، می‌پردازد. در کل، شعر احتمالا بیانگر عشق، امید و نایابی در زندگی است.
اگر بی‌پرده در گلزار افغان ساز می‌کردمزر گل را سپند شعله آواز می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر بیمحدودیت و آزادانه در میان گلهای افغان مینواختم، آهنگ صدایم را مانند آتش زنده و پرشور میساختم.
نکردم رو تُرُشْ از سرزنش در عاشقی هرگززبان چون شمع دایم در دهان گاز می‌کردم
هوش مصنوعی: در عشق هرگز به خاطر سرزنش‌ها چهرهام را در هم نکردم و همیشه مانند شمع، با زبانم به دیگران سخن میگفتم و نمیگذاشتم محبت و عشقام کم شود.
کنون از سایه خود می‌کنم وحشت خوش آن جرأتکه پیش پای شاهین سینه پاانداز می‌کردم
هوش مصنوعی: اکنون از سایه خود میترسم، اما به خاطر دارم زمانی که با جرأت در مقابل شاهین، سینه به زمین میزدم.
نبود از بی‌قراری ناله من در دل آتشکه دورافتادگان را چون سپند آواز می‌کردم
هوش مصنوعی: من از شدت بی‌قراری و در دل آتش ناله میزدم، به طوری که گویی به دورافتادگان صدا میدادم و آنها را مانند آب گرم کننده (سپند)یاد می‌کردم.
چو ماه نو به زیر تیغ در نشو و نما بودمبه ناخن تا گره از کار مردم باز می‌کردم
هوش مصنوعی: به مانند ماه نو، در جایی پنهان و ناپیدا رشد می‌کردم و با تلاشی که داشتم، سعی می‌کردم به دیگران کمک کنم و مشکلاتشان را حل کنم.
ز هر خاک سیه فیض جواهر سرمه می‌بردمدر آن فرصت که من آیینه را پرداز می‌کردم
هوش مصنوعی: از هر خاک تیره، جواهراتی را برمیداشتم که در آن لحظهای که مشغول پرداختن به آیینه بودم.
کنون نی می‌کند در ناخنم مخمل خوشا روزیکه بر روی زمین خشک خواب ناز می‌کردم
هوش مصنوعی: اکنون نی، با صدای خود در ناخنم زیبایی ایجاد می‌کند. خوشا آن روزهایی که بر روی زمین خشک خواب آرام و دلپذیر می‌کردم.
نمی‌گردید دامنگیر من گر ناله بلبلسبک چون رنگ ازین بستان‌سرا پرواز می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر ناله‌های بلبل به من آسیبی نمیزد، من هم مانند رنگی که از این باغ پرواز می‌کند، به راحتی از اینجا میرفتم.
اگر ذوق گرفتاری نمی‌شد خضر راه منبه امید چه من از آشیان پرواز می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر مشکلات و سختیها نبود، من به امید چه کسی از آشیان خود پرواز می‌کردم؟
نمی‌آمد اگر صائب به دستم دامن شب‌هامن عاجز به دامان که دست‌انداز می‌کردم
هوش مصنوعی: اگر صائب در دستان من نمیبود، شبها به سادگی فرا نمیرسید؛ من نیز عاجز بودم و نمیتوانستم با دست خود به شب نزدیک شوم.