غزل شمارهٔ ۶۹۶۵
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به اهمیت درونیات و نیات انسان‌ها اشاره می‌کند. او می‌گوید که اگر کسی بخواهد بر هوا و هوس‌هایش غلبه کند و عشق واقعی را تجربه کند، باید به خودسازی و نرم کردن دل سنگین خود بپردازد. همچنین تأکید می‌کند که سخاوت و قناعت می‌تواند به خوشبختی و آرامش منجر شود. شاعر بیان می‌کند که در سایه‌ی اخلاص و دوری از ریا، انسان می‌تواند به حقیقت و روشنی برسد و در نهایت از طریق خودآگاهی و درون‌نگری، انسان‌ها می‌توانند به کمال و سعادت دست یابند.
هوا را گر به فرمان کرده باشیدو صد بتخانه ویران کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر بتوانی بر جوّ حاکم تسلط پیدا کنی، میتوانی دو صد معبد ویران کنی.
دل سنگین خود گر نرم سازیفرنگی را مسلمان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر دل سنگین و بیاحساس خود را نرم کنی، میتوانی حتی کسی را که به فرهنگ غربی تعلق دارد، به آئین اسلام دعوت کنی.
ترا آن روز دولت رو نمایدکه رو از خلق پنهان کرده باشی
هوش مصنوعی: روزگار آن روز به تو روی میآورد که از نگاه دیگران دور و پنهان بمانی.
سخاوت با سخاوت پیشگان کنکه با یک شهر احسان کرده باشی
هوش مصنوعی: با بخشش و سخاوتمندی خود، مانند پیشینیان عمل کن؛ به طوری که گویی با این کار، به تمام یک شهر خدمت کردهای.
تنورت گرم باشد همچو خورشیدقناعت گر به یک نان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر قناعت کنی و به یک نان راضی باشی، زندگیات مثل تنور گرم خواهد بود، درست مثل خورشید.
چو لاله سرخ رو از خاک خیزیاگر داغی به دامان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر با زیبایی و شکوه همچون لالهی سرخ از زمین برخیزی، هرچند که اگر زخم و دردی بر دوش داشته باشی، باز هم آن زیبایی و اعتبارت نمایان است.
هوس را عشق کردن آنچنان استکه موری را سلیمان کرده باشی
هوش مصنوعی: خواستن و آرزو کردن برای عشق، مثل این است که یک مورچه را به مقام سلیمان برسانی.
به عبرت زین تماشاگاه کن صلحکه آتش را گلستان کرده باشی
هوش مصنوعی: به خاطر عبرت، به این تماشاگاه نگاه کن که ممکن است صلحی که بهدست آمده، مانند آتش باشد که گلستان را آتش زده است.
برون آرد سر از دریا حبابتهوا را گر به زندان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر عشق تو در دل من زندانی باشد، باز هم به پا خیزد و خود را از دریا بیرون آورد.
اگر پیش از رحیل از خواب خیزیسفر را بر خود آسان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر پیش از رفتن از خواب بیدار شوی، سفر را برای خود راحتتر کردهای.
ترا از حرف لب بستن چنان استکه یوسف را به زندان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر با دندانهای خود سکوت کنی، درست مانند این است که یوسف را در زندان انداختهای.
نگردد خیره از خورشید تاباننگاهی را که حیران کرده باشی
هوش مصنوعی: نگاهی که تحت تاثیر روشنایی و زیبایی خورشید قرار گرفته، هرگز از آن سویی برنمیگردد.
شود روشن ترا حال من آن روزکه اخگر در گریبان کرده باشی
هوش مصنوعی: روزی میرسد که حال من مانند شعلهای در درونم خواهد درخشید، روزی که تو در دل خود آتش عشق را روشن کرده باشی.
نخواهی گرد عالم گشت صائباگر در خویش جولان کرده باشی
هوش مصنوعی: اگر در درون خودتان به جستوجو و کوشش نپردازید، هرگز قادر نخواهید بود به جهان و تجربیات جدید دست یابید.