بخش ۴ - جواب
هوش مصنوعی: این متن به بررسی مفهوم تفکر و فلسفه وجود می‌پردازد. نویسنده ابتدا به تعریف تفکر اشاره می‌کند و آن را فرآیندی می‌داند که از درک باطل به سوی حق می‌رود. او بر اهمیت تصور و تذکر در این فرآیند تأکید می‌کند و بیان می‌کند که تفکر واقعی نیازمند روشنایی عقل و شناخت حقیقت است.
نویسنده همچنین به عقل و حکمت اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که اگر عقل انسان در جهان موجودات غرق شود، از فهم حقیقت عاجز خواهد ماند. او نتایج افکار و سیر تفکر را به ترتیب مشخصی نسبت می‌دهد و نقدی بر فلسفه‌های محض و تعقل‌های بدون شهود می‌کند.
در نهایت، به وحدت و وجود خدا اشاره می‌شود و بیان می‌کند که ذات خدا هیچ نمونه و همتایی ندارد و دانستن او از نظر انسانی دشوار است. متن به نوعی به انتقاد از جستجوی بی‌فایده برای فهم خدا و حقیقت در عالم موجودات می‌پردازد.
مرا گفتی بگو چِبْوَد تفکّرکز این معنی بماندم در تحیّر
هوش مصنوعی: به من گفتی بگو فکر کنم، اما از این موضوع ماندم در شگفتی.
تفکّر رفتن از باطل سوی حقبه جزو اندر بدیدن کلِّ مطلق
هوش مصنوعی: اندیشیدن به راهیابی از نادرستی به سوی حق، جزو آن است که در دیدن کل مطلق درک شود.
حکیمان کاندر این کردند تصنیفچنین گفتند در هنگامِ تعریف
هوش مصنوعی: حکیمان در این زمینه نظراتی را جمعآوری کرده و بیان کردهاند که در زمان تعریف و توصیف، چنین گفتهاند.
که چون حاصل شود در دل تصوّرنخستین نامِ وی باشد تذکّر
هوش مصنوعی: زمانی که در دل انسان تصویر نخستین از او شکل بگیرد، یادآوری نام او انجام می‌شود.
وز او چون بگذری هنگامِ فکرَتبوَد نامِ وی اندر عُرف عِبْرَت
هوش مصنوعی: وقتی از او عبور کنی، در زمان تفکرت، نام او در ذهن تو خواهد بود و عبرتهایی برایت به همراه دارد.
تصوّر کان بود بهرِ تدبّربه نزدِ اهلِ عقل آمد تفکّر
هوش مصنوعی: تصور کردن چیزی برای اندیشیدن و تفکر، نزد دانشمندان و اهل عقل به معنای واقعی و عمیق اندیشه است.
ز ترتیبِ تصوّرهای معلومشود تصدیقِ نامفهومْ مفهوم
هوش مصنوعی: از روی ترتیب فکرها و تصورات مشخص می‌شود که قبول کردن چیزی که به وضوح قابل درک نیست، میتواند معنا پیدا کند.
مقدّم چون پدر، تالی چو مادرنتیجه هست فرزند، ای برادر
هوش مصنوعی: چون پدر مقدم و مادر مؤخرند، نتیجه چیست؟ فرزند، ای برادر.
ولی ترتیبِ مذکور از چه و چونبود محتاجِ استعمالِ قانون
هوش مصنوعی: ولی ترتیب ذکر شده به چه دلیلی و چگونه به وجود آمده است؟ آیا به استفاده از قانون نیاز دارد؟
دگرباره در آن گر نیست تأییدهر آیینه که باشد محضِ تقلید
هوش مصنوعی: اگر در کارها و رفتارهایمان تأییدی از خود نداشته باشیم، هر آنچه که انجام میدهیم تنها تقلیدی از دیگران خواهد بود.
رهِ دور و دراز است آن رها کنچو موسیٰ یک زمان ترکِ عصا کن
هوش مصنوعی: راه طولانی و سختی پیشروست، پس آن را رها کن. مانند موسیٰ، یک لحظه از وسیلهی خود دست بردار.
درآ در وادیِ ایمن زمانیشنو «انّی انا الله» بی‌گمانی
هوش مصنوعی: وارد سرزمین امن شو و زمانی به یاد داشته باش که من خدا هستم، بدون هیچ تردیدی.
محقّق را که وحدت در شهود استنخستین نَظْره بر نورِ وجود است
هوش مصنوعی: محقق کسی است که تجربهٔ واقعی و حسّی از وحدت دارد و اولین بار که به حقیقت وجود نگاه می‌کند، به نور وجود پی میبرد.
دلی کز معرفت نور و صفا دیدز هر چیزی که دید اول خدا دید
هوش مصنوعی: دل انسان وقتی به شناخت و روشنی و پاکی برسد، در ابتدا هرچه را که ببیند، نخست خدا را میبیند.
بوَد فکرِ نکو را شرطِ تجریدپس آنگه لمعه‌ای از برقِ تأیید
هوش مصنوعی: فکر خوب و نیکو، لازم است تا به خلوص برسیم و سپس نور و درخشش تأیید الهی را احساس کنیم.
هر آنکس را که ایزد راه ننمودز استعمالِ منطق هیچ نگشود
هوش مصنوعی: هر کسی که خدا راهی برایش مشخص نکرد، از استفاده از منطق هیچ فایدهای نخواهد برد.
حکیمِ فلسفی چون هست حیراننمی‌بیند ز اشیا غیرِ امکان
هوش مصنوعی: حکیم و فیلسوف وقتی در حال اندیشه و حیرت است، چیزهایی را که ممکن است وجود داشته باشند، نمیتواند به راحتی از دیگر اشیاء تشخیص دهد.
از امکان می‌کند اثباتِ واجباز این حیران شد اندر ذاتِ واجب
هوش مصنوعی: امکان چیزی را توانستهاند ثابت کنند که او در وجود خود حیران و متحیر است.
گهی از دور دارد سیرِ معکوسگهی اندر تسلسل گشته محبوس
هوش مصنوعی: گاهی انسان به عقب برمیگردد و خاطراتش را مرور می‌کند، و گاهی هم در دور باطل افکار و خاطراتش گرفتار می‌شود.
چو عقلش کرد در هستی توغّلفرو پیچید پایش در تسلسل
هوش مصنوعی: وقتی عقلش به وجود انسان مشغول شد، پایش در چرخهای بیپایان گرفتار شد.
ظهورِ جملهٔ اشیاء به ضدّ استولی حق را نه مانند و نه نِدّ است
هوش مصنوعی: تمامی چیزهای این جهان ظهور و نمایانی آنها را در تضاد و تفاوت میبینیم، اما حق و حقیقت نه هیچ مشابهی دارد و نه رقیبی.
چو نبوَد ذاتِ حق را ضدّ و همتاندانم تا چگونه دانی او را!
هوش مصنوعی: اگر ذات خداوند هیچ مشابه و رقیبی ندارد، پس چگونه میتوانی او را بشناسی؟
ندارد ممکن از واجب نمونهچگونه دانیش آخر چگونه؟
هوش مصنوعی: نمیتوان از چیز ضروری و واجب، نمونهای بیافت و درک کرد که بالاخره چگونه است.
زهی نادان که او خورشیدِ تابانبه نورِ شمع جوید در بیابان
هوش مصنوعی: چه نادانی که در بیابان به دنبال نور شمع میگردد، در حالی که خورشید در آسمان میدرخشد.