تناجی

گلشن راز

بخش ۱ - دیباچه
به نام آن که جان را فکرت آموخت
بخش ۲ - سبب نظم کتاب
گذشته هفت و ده از هفتصد سال
بخش ۳ - سؤال در ماهیّت فکرت
نخست از فکرِ خویشم در تحیّر
بخش ۴ - جواب
مرا گفتی بگو چِبْوَد تفکّر
بخش ۵ - تمثیل در بیان سر پنهانی حق در عین پیدایی
اگر خورشید بر یک حال بودی
بخش ۶ - سؤال در موضوع فکرت
کدامین فکر ما را شرط راه است؟
بخش ۷ - جواب
در آلا فکر کردن شرطِ راه است
بخش ۸ - تمثیل در بیان ظهور خورشید حقیقت در آیینه کائنات
اگر خواهی که بینی چشمهٔ خوُر
بخش ۹ - قاعده در شناخت عوالم پنهان و شرایط عروج بدان عوالم
تو از عالم همین لفظی شنیدی
بخش ۱۰ - قاعده در تشبیه کتاب آفرینش به کتاب وحی
به نزد آنکه جانش در تجلّی است
بخش ۱۱ - قاعدهٔ تفکر در آفاق
مشو محبوس ارکان و طبایع
بخش ۱۲ - تمثیل در بیان وحدت کارخانه عالم
تو گویی هست این افلاک دوّار
بخش ۱۳ - قاعده در تفکر در انفس
به اصل خویش یک ره نیک بنگر
بخش ۱۴ - سوال از ماهیت من
که باشم من مرا از من خبر کن
بخش ۱۵ - جواب
دگر کردی سؤال از من که من چیست
بخش ۱۶ - سوال از احوال سالک و نشانهای مرد کامل
مسافر چون بود، رهرو کدام است
بخش ۱۷ - جواب به سوال اول
دگر گفتی مسافر کیست در راه
بخش ۱۸ - قاعده در بیان سیر نزول و مراتب صعود آدمی
بدان اوّل که تا چون گشت موجود
بخش ۱۹ - تمثیل در بیان مقام نبوت و ولایت
نبی چون آفتاب آمد، ولّی ماه
بخش ۲۰ - جواب به سوال دوم
کسی مرد تمام است کز تمامی
بخش ۲۱ - تمثیل در بیان رابطهٔ شریعت و طریقت و حقیقت
تبه گردد سراسر مغز بادام
بخش ۲۲ - قاعده در حکمت وجود اولیا
نبوّت را ظهور از آدم آمد
بخش ۲۳ - تمثیل در بیان سیر مراتب نبوت و ولایت
چو نور آفتاب از شب جدا شد
بخش ۲۴ - سوال از شرایط شناخت وحدت و موضوع شناخت عرفانی
که شد بر سرِّ وحدت واقف آخر
بخش ۲۵ - جواب
کسی بر سرِّ وحدت گشت واقف
بخش ۲۶ - سوال از کیفیت جمع بین وحدت و کثرت
اگر معروف و عارف ذات پاک است
بخش ۲۷ - جواب
مکن بر نعمت حق ناسپاسی
بخش ۲۸ - تمثیل در بیان نسبت عقل با شهود
ندارد باورت اکمه ز الوان
بخش ۲۹ - سوال از معنی انا الحق
کدامین نقطه را نطق است «اناالحقّ»
بخش ۳۰ - جواب
«اناالحقّ» کشف اسرار است مطلق
بخش ۳۱ - قاعده در بطلان حلول و اتحاد
من و ما و تو و او هست یک چیز
بخش ۳۲ - تمثیل در نمودهای بی‌بود
بنه آیینه‌ای اندر برابر
بخش ۳۳ - سوال از معنی وصال
چرا مخلوق را گویند واصل
بخش ۳۴ - جواب
وصالِ حقّ ز خلقّیت جدائی است
بخش ۳۵ - تمثیل در اطوار وجود و بی اعتباری هستی عالم وجود
بخاری مرتفع گردد ز دریا
بخش ۳۶ - سوال از ماهیت قرب و بعد و امکان وصال با حق
وصال ممکن و واجب به هم چیست
بخش ۳۷ - جواب
ز من بشنو حدیث بی کم و بیش
بخش ۳۸ - سوال از ماهیت نطق و بیان
چه بحر است آنکه نطقش ساحل آمد
بخش ۳۹ - جواب
یکی دریاست هستی، نطق ساحل
بخش ۴۰ - تمثیل در بیان ماهیت صورت و معنی
شنیدم من که اندر ماهِ نیسان
بخش ۴۱ - قاعده در بیان اقسام فضیلت
اصول خلق نیک آمد عدالت
بخش ۴۲ - تمثیل در بیان نکاح معنوی جسم با جان یا صورت با معنی
اگرچه خور به چرخ چارمین است
بخش ۴۳ - سوال در شناخت جزو حقیقی و کل مجازی و کیفیت بزرگتر بودن این جزو از کل خود
چه جزو است آنکه او از کلّ فزون است؟
بخش ۴۴ - جواب
وجود، آن جزو دان کز کلّ فزون است
بخش ۴۵ - تمثیل در بیان اقسام مرگ و ظهور اطوار قیامت در لحظهٔ مرگ
اگر خواهی که این معنی بدانی
بخش ۴۶ - قاعده در بیان معنی حشر
ز تو هر فعل که اوّل گشت صادر
بخش ۴۷ - سوال از کیفیت جدایی میان قدیم و مُحْدَث
قدیم و مُحْدَث از هم چون جدا شد
بخش ۴۸ - جواب
قدیم و مُحْدَث از هم خود جدا نیست
بخش ۴۹ - سوال از معانی اصطلاحات شاعرانهٔ عارفان
چه خواهد اهل معنی زان عبارت
بخش ۵۰ - جواب
هر آن چیزی که در عالم عیان است
بخش ۵۱ - اشارت به چشم و لب
نگر کز چشم شاهد چیست پیدا
بخش ۵۲ - اشارت به زلف
حدیث زلف جانان بس دراز است
بخش ۵۳ - اشارت به رخ و خط
رخ اینجا مظهر حسن خدایی است
بخش ۵۴ - اشارت به خال
بر آن رخ نقطهٔ خالش بسیط است
بخش ۵۵ - سوال از معنی حقیقی شراب و شاهد و خرابات و امثال آن
شراب و شمع و شاهد را چه معنی است
بخش ۵۶ - جواب
شراب و شمع و شاهد عین معنی است
بخش ۵۷ - اشارت به خرابات
خراباتی شدن از خود رهایی است
بخش ۵۸ - سوال از معنی بت و زنار و ترسایی
بت و زنار و ترسایی در این کوی
بخش ۵۹ - جواب
بت اینجا مظهر عشق است و وحدت
بخش ۶۰ - اشارت به زنار
نظر کردم بدیدم اصل هر کار
بخش ۶۱ - اشارت به ترسایی و دیر
ز ترسایی غرض تجرید دیدم
بخش ۶۲ - تمثیل در اطوار سیر و سلوک
بود محبوس طفل شیرخواره
بخش ۶۳ - اشارت به بت
بت ترسا بچه نوری است باهر
بخش ۶۴ - خاتمه
از آن گلشن گرفتم شمه‌ای باز