بخش ۴۸ - جواب
هوش مصنوعی: این متن درباره پیوند میان وجود و عدم و همچنین وحدت و کثرت در هستی سخن می‌گوید. شاعر بیان می‌کند که قدیم و محدث از یکدیگر جدایی ندارند و وجود از هستی بی‌پایان سرچشمه می‌گیرد. هر چیزی در این عالم فاقد وجود واقعی است و تنها از حقیقت الهی ناشی می‌شود. همچنین تأکید می‌کند که کثرت و تفاوت‌ها تنها به واسطه‌ی نسبت‌ها به وجود آمده و در اصل همه چیز به وحدت و یگانگی بازمی‌گردد. در پایان، از خواننده می‌خواهد تا فراتر از تفاوت‌ها و جداشدگی‌ها به وجود واحد حق توجه کند و به نوعی به تعریفی از وجود و عدم و ارتباط آن‌ها با هم می‌پردازد.
قدیم و مُحْدَث از هم خود جدا نیستکه از هستی است، باقی دائما نیست
هوش مصنوعی: زمان قدیم و جدید از یکدیگر جدا نیستند، زیرا وجود آن‌ها همیشه در حال تغییر و زوال است.
همه آن است و این مانند عنقاستجز از حق جمله اسم بی‌مسمّاست
هوش مصنوعی: هر چیز دیگری، جز حقیقت، مانند یک زندانی است که فقط نمایشی از واقعیت را به ما میدهد و به خودی خود بیمعنی است. فقط حقیقت است که ارزش واقعی دارد.
عدم موجود گردد، این محال استوجود از روی هستیِ لایزال است
هوش مصنوعی: اگر عدم به وجود بیاید، این غیرممکن است، زیرا وجود از هستی نامحدود و جاودانه نشأت می‌گیرد.
نه آن این گردد و نه این شود آنهمه اَشکال گردد بر تو آسان
هوش مصنوعی: نه آن این می‌شود و نه این تبدیل به آن، تمامی این تغییرات برای تو آسان است.
جهان خود جمله امر اعتباری استچو آن یک نقطه که اندر دَوْر ساری است
هوش مصنوعی: جهان تماماً یک موضوع تحمیلی و خیالی است، مانند یک نقطه که در یک دایره بزرگ قرار دارد.
برو یک نقطهٔ آتش بگردانکه بینی دایره از سرعت آن
هوش مصنوعی: برو و یک نقطهٔ آتش را سریع بچرخان تا ببینی که چطور دایرهای به وجود میآید.
یکی گر در شمار آید به ناچارنگردد واحد از اعدادِ بسیار
هوش مصنوعی: اگر چیزی به دستهای اضافه شود، نمیتواند از تعداد زیادی که وجود دارد، جدا شود و به تنهایی درآید.
حدیث «ما سوی الله» را رها کنبه عقلِ خویش این را زان جدا کن
هوش مصنوعی: حرفهای مربوط به غیر از خدا را به دست عقل خود رها کن و این دو را از هم تفکیک کن.
چه شک داری در آن کین چون خیال استکه با وحدت دویی عین محال است
هوش مصنوعی: شکی در این نیست که مانند یک خیال، وجود دو چیز که با هم یکی شوند، امکانپذیر نیست.
عدم مانند هستی بود یکتاهمه کثرت ز نسبت گشت پیدا
هوش مصنوعی: عدم، مانند وجود، یگانه و یکتا است و تمام تنوع و کثرت تنها به خاطر نسبت‌ها و ارتباطاتی است که بین اشیاء برقرار می‌شود.
ظهورِ اختلاف و کثرتِ شانشده پیدا ز بوقلمونِ امکان
هوش مصنوعی: ظهور اختلاف و تنوع در طبیعت و موجودات، به وضوح در وجود بوقلمون و قابلیتهایش نمایان شده است.
وجودِ هر یکی چون بود واحدبه وحدانیّت حقّ گشت شاهد
هوش مصنوعی: هر یک از موجودات به خاطر یگانگی و وحدت الهی، به نوعی گواه بر وجود او شدهاند.