بخش ۱۸ - قاعده در بیان سیر نزول و مراتب صعود آدمی
هوش مصنوعی: این متن به بررسی مراحل و تحولات وجود انسان و سیر تکامل او می‌پردازد. ابتدا بیان می‌کند که انسان کامل از موجودات دیگر متولد می‌شود و در ابتدا دارای ویژگی‌های جمادی است. با دریافت روح اضافی و توانایی شناخت، حرکت و اراده ایجاد می‌شود.
انسان در کودکی احساسات و حس‌های جدیدی را تجربه می‌کند و در این حین ویژگی‌های منفی مانند غضب و شهوت در او پدیدار می‌شود. این ویژگی‌ها او را به سمت افعال ناپسند و سطحی نازلی کشانده و از اصل و حقیقت دور می‌کند.
با این حال، اگر انسان به نور حق و علم واقعی دست یابد و از تمنیات دنیوی فاصله بگیرد، ممکن است به مقام بالاتری دست پیدا کند و به سعادت واقعی و رضایت خداوند نائل گردد. در این مسیر، انسان به اوج سعادت و کمال می‌رسد و به نوعی از خود به خدا نزدیک‌تر می‌شود. این روند شامل توبه، تصفیه نفس، و جستجوی حقیقت است که در نهایت به سیر و سلوک معنوی منجر می‌شود.
بدان اوّل که تا چون گشت موجودکز او انسانِ کامل گشت مولود
هوش مصنوعی: بدان که نخستین چیزی که به وجود آمد، همان است که از آن انسان کامل زاده شد.
در اطوارِ جمادی بود پیداپس از روحِ اضافی گشت دانا
هوش مصنوعی: در مراحل اولیه حیات، حالتهای بیجان و بیروح وجود داشت، اما پس از آن، آگاهی و بصیرتی به وجود آمد.
پس آنگه جنبشی کرد او ز قدرتپس از وی شد ز حق صاحب ارادت
هوش مصنوعی: سپس او از روی قدرت حرکتی انجام داد و بعد از او، راهنمای حقیقی صاحب اراده شد.
به طفلی کرد باز احساسِ عالمدر او بالفعل شد وسواسِ عالم
هوش مصنوعی: شخصی که احساسات و افکار خود را به یک کودک برمیگرداند، در واقع به او توانایی درک و احساسات عمیق جهان را میدهد. این احساسات و دغدغهها به صورت کاملاً زنده و واقعی در وجود او بیدار می‌شود.
چو جزویّات شد بر وی مرتّببه کلّیّات ره برد از مرکّب
هوش مصنوعی: وقتی جزئیات به صورت منظم و مرتب در میآیند، به کمال و کلیات میرسند و از حالت پیچیده و مرکب خارج میشوند.
غضب شد اندر او پیدا و شهوتوز ایشان خاست بخل و حرص و نخوت
هوش مصنوعی: در درون او خشم نمایان شد و تمایلات نفسانی بروز کرد، و از این حالتها، بخیل بودن، طمع و فخر فروشی به وجود آمد.
به فعل آمد صفتهای ذمیمهبَتر شد از دد و دیو و بَهیمه
هوش مصنوعی: کارهایی که با صفات زشت انجام میشوند، از رفتارهای وحشیانه و بدتر از جانوران نیز به مراتب بدتر شدهاند.
تنزّل را بود این نقطه اسفَلکه شد با نقطهٔ وحدت مقابل
هوش مصنوعی: این جمله به بیان نقطهای می‌پردازد که در آن تنزّل یا پایین آمدن آغاز می‌شود و این نقطه به نوعی مقابل با وحدت یا یگانگی قرار دارد. در واقع، زمانی که به پایینترین سطح میرسیم، این نقطه به نوعی نشاندهنده فاصلهگیری از حالت یگانگی و هماهنگی است.
شد از افعال، کثرت بی‌نهایتمقابل گشت از این رو با بدایت
هوش مصنوعی: از کارهای بسیاری که انجام شده، تعداد بیشماری شکل گرفته است و به همین دلیل در آغاز، به نتیجههایی رسیدهایم.
اگر گردد مقیّد اندر این دامبه گمراهی بود کمتر ز اَنعام
هوش مصنوعی: اگر کسی در این دام گمراهی گرفتار شود، وضعیت او کمتر از حالتی است که حیوانات اهلی باشند.
و گر نوری رسد از عالمِ جانز فیضِ جذبه یا از عکسِ برهان
هوش مصنوعی: اگر نوری از عالم دل و روح به ما برسد، این نور یا از برکت جذبهای الهی است یا از تصویر و نشانهای روشن.
دلش با نورِ حقّ همراز گردداز آن راهی که آمد باز گردد
هوش مصنوعی: دلش با نور حقیقت آشنا می‌شود و از مسیری که رفته، دوباره برمیگردد.
ز جذبه یا ز برهانِ یقینیرهی یابد به ایمانِ یقینی
هوش مصنوعی: به واسطهٔ جاذبه یا دلایل محکم، انسان میتواند به ایمان واقعی و مطمئن دست پیدا کند.
کند یک رجعت از سِجّینِ فُجّاررخ آرد سوی عِلّیینِ اَبرار
هوش مصنوعی: از دنیای بدیها و گناهان بازگشتی خواهد بود که چهرهای به سوی عالم نیکان و خوبان مینمایاند.
به توبه متصّف گردد در آن دَمشود در اصطفا ز اولادِ آدم
هوش مصنوعی: در آن لحظه که فردی به توبه می‌پردازد، او به صفاتی نیکو دست مییابد و به نوعی از نسل آدم برگزیده می‌شود.
ز افعالِ نکوهیده شود پاکچو ادریسِ نبی آید بر افلاک
هوش مصنوعی: هنگامی که انسان از کارهای ناشایست خود توبه کند و پاک شود، مانند نبی ادریس خواهد شد که در آسمانها مقام و مرتبهای بلند دارد.
چو یابد از صفاتِ بد نجاتیشود چون نوح از آن صاحب ثباتی
هوش مصنوعی: زمانی که انسان از ویژگی‌های ناپسند رها شود، به مانند نوح به موقعیتی پایدار و مطمئن دست مییابد.
نماند قدرتِ جزویش در کلّخلیل‌آسا شود صاحب توکّل
هوش مصنوعی: وقتی که قدرتهای جزئی و فردی انسان از میان برود و او به مسائل کلان و بزرگتر توجه کند، مانند خلیل می‌شود و به اعتماد و توکل بر خدا می‌رسد.
ارادت با رضای حق شود ضَمّرود چون موسی اندر بابِ اعظم
هوش مصنوعی: محبت و سرسپردگی انسان به اراده خداوند، مانند پیوستن دو جریان آب به یکدیگر است، همانطور که موسی به رازهای بزرگ و مهم راه یافت.
ز علمِ خویشتن یابد رهائیچو عیسیِ نبی گردد سمائی
هوش مصنوعی: انسان با آگاهی و دانشی که از درون خود به دست میآورد، به آزادی می‌رسد، مانند عیسی پیامبر که به آسمانها صعود کرد.
دهد یکباره هستی را به تاراجدرآید از پی احمد به معراج
هوش مصنوعی: زمانی که شخصی به مقام و مرتبهای بالا می‌رسد، تمامی هستی و آنچه دارد را به راحتی میتواند از دست بدهد و در مسیر رسیدن به کمال و معنویت به موفقیتهایی دست یابد.
رسد چون نقطهٔ آخر به اوّلدر آنجا نه مَلَک گنجد نه مُرسَل
هوش مصنوعی: وقتی به پایان برسد و به نقطهٔ آغازین برگردد، آنجا نه جایی برای فرشتگان است و نه جایی برای پیامبران.