بخش ۸ - وصف الحال
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به تلاش‌های خود در زمینه یادگیری و ترویج دانش توحید اشاره می‌کند. او سال‌ها در سفر به جاهای مختلف مثل مصر، شام و حجاز وقت صرف کرده و با علمای مختلف دیدار کرده است. در این راه، کتاب‌های بسیاری تألیف کرده و همه چیز را با دقت جمع‌آوری کرده است. اما با وجود تلاش‌هایش، دلش آرامش نمی‌یابد و از درون صدایی به او می‌گوید که این تلاش‌ها کافی نیست و باید به جستجوی حقیقت دل بپردازد، نه فقط به دنبال دانش‌های ظاهری. شاعر در انتها تأکید می‌کند که باید به عمق مسائل پرداخت و از ظواهر بیهوده دوری کرد.
مدتی من ز عمر خویش مدیدصرف کردم به دانش توحید
هوش مصنوعی: مدتی از عمرم را صرف آموختن و فهمیدن موضوع توحید کردم.
در سفرها به مصر و شام و حجازکردم ای دوست روز و شب تک و تاز
هوش مصنوعی: در سفرهای مختلفی به کشورهای مصر، شام و حجاز رفتهام، ای دوست، و شب و روز تنها و بیوقفه در حال تلاش و کوشش بودهام.
سال و مه همچو دهر میگشتمده ده و شهر شهر میگشتم
هوش مصنوعی: من در گذر زمان و مکان، به هر ده و شهری سفر میکردم و به مرور، روزها و ماهها را میگذراندم.
گاهی از مه چراغ میکردمگاه دود چراغ میخوردم
هوش مصنوعی: گاهی نور چراغ را از مه میگرفتم و گاهی هم از دود چراغ استفاده میکردم.
علما و مشایخ این فنبسکه دیدم به هرنواحی من
هوش مصنوعی: من در شهرها و مناطق مختلف بسیاری از علمای این رشته را دیدهام.
جمع کردم بسی کلام غریبکردم آنگه مصنفات عجیب
هوش مصنوعی: من کلمات زیادی را جمع‌آوری کردم و آنگاه آثار عجیبی را به نگارش درآوردم.
از فتوحات و از فصوص حکمهیچ نگذاشتم ز بیش و ز کم
هوش مصنوعی: من هیچ چیز از پیروزیها و حکمتهای عمیق به جا نگذاشتم، نه چیزی اضافی و نه چیزی کم.
بعد از آن سعی و جد و جهد تمامدل من هم نمیگرفت آرام
هوش مصنوعی: پس از همه تلاش‌ها و کوششهایی که کردم، دل من هیچگاه آرامش پیدا نکرد.
گفتم از چیست این تقلقل بازهاتفی دادم از درون آواز
هوش مصنوعی: گفتم چه چیزی باعث این صدا و لرزش میشود، که یک شنوندهای از درون پاسخ داد.
کین حدیث دل است از دل جویگرد هر کوی هرزه بیش مپوی
هوش مصنوعی: این گفته دربارهی احساسات درونی است که از دل سرچشمه میگیرد. از هر گوشه و محلهای که بگردی، نباید به دنبال حرفهای بیخود و بیمحتوا باشی.