بخش ۹ - الفرقة الثانیة
هوش مصنوعی: این شعر به نقد اصحاب اعتزال می‌پردازد و آن‌ها را فاقد عقل، نقل، ذوق و اصول معرفی می‌کند. شاعر به این گروه اشاره می‌کند که گاهی به آراء مجوسی تمسک می‌کنند و گاهی تقلید فلسفی دارند، اما در نهایت نه به عنوان محقق و نه به عنوان فیلسوف یا حکیم شناخته نمی‌شوند. شاعر آن‌ها را به منافقانی تشبیه می‌کند که در پایین‌ترین مرتبه قرار دارند و به نقل از خواجه می‌گوید که این گروه از اهل قدر نیستند. او توصیه می‌کند که اگر کسی در این مسیر برود، از آنان فاصله بگیرد و هرگاه که با آنان روبه‌رو شد، نماز را بر مردگان‌شان نخواند. در نهایت، شاعر به تفاوت تنزیه با تعطیل اشاره می‌کند و می‌گوید که آن‌ها به جای تنزیه واقعی، به تعطیل و انکار واقعیات می‌پردازند.
باز اصحاب اعتزال فضولخالی از عقل و نقل و ذوق و اصول
هوش مصنوعی: افراد معتقد به اعتزال، از نظر عقل و دانش و احساسات و اصول دارای کمبود هستند.
گاه قایل به قولهای مجوسمتمسک به شبهۀ منحوس
هوش مصنوعی: گاهی برخی افراد به سخنان پیروان دین مجوس اتکا می‌کنند و به دلایلی نادرست و ناپسند به این نظرات استناد میزنند.
گاه تقلید فلسفی کردهگاه حجت ز حشوی آورده
هوش مصنوعی: گاهی به تقلید از فلسفه می‌پردازد و گاهی نیزArguments خود را از نظریات حشوی بهره میگیرد.
نه محقّق، نه فلسفی، نه حکیمرد قومند این گروه لئیم
هوش مصنوعی: این گروه افراد پست، نه عالمان واقعی هستند، نه فیلسوفان و نه حکیمان.
همهشان کرده رد از آن بمحلچون منافق فتاده در اسفل
هوش مصنوعی: همه آن‌ها از آنجا رد شدهاند، مانند یک منافق که به قعر سقوط کرده است.
بشنو از خواجه در صحیح خبرگبر این ملتند اهل قدر
هوش مصنوعی: به سخنان مرد دانا گوش کن که این مردم، افرادی بزرگ و با اهمیت هستند.
گر سلامت کند جواب مگوور بمیرد مکن نماز بر او
هوش مصنوعی: اگر او (دوست یا محبوب) به تو پاسخ نیکو دهد، چیزی مگوی. و اگر بمیرد، بر او نماز نخوان.
از اصول آنچه کشف و ذوق دل استبرخلاف طریق معتزل است
هوش مصنوعی: آنچه که از دل و احساسات انسانی به دست میآید، با اصول کسانی که به تفکر خشک و منطقی اهمیت میدهند، همخوانی ندارد.
لعنت ایزد و رسل یکسروارد اندر مکذّبان قدر
هوش مصنوعی: عذاب و نفرین خدا و فرستادگانش بهطور کامل بر کسانی که حقیقت را انکار می‌کنند نازل میشود.
در صفت خوضها بسی کردندعاقلان ترهات بشمردند
هوش مصنوعی: عاقلان درباره ویژگیهایی که دارند، نکتهسنجی و تحلیل کردهاند و حرفهای بیاساسی را به حساب آوردهاند.
سخن این گروه در تنزیهاستراقست ز فلسفی سفیه
هوش مصنوعی: این گروه به بیان سخنانی می‌پردازند که در آن‌ها به پاکی و خلوص اشاره شده است، و این صحبتها از نظر فلسفی بیپایه و سست هستند.
آن نه تنزیه بلکه تعطیل استضد برهان و نقل و تنزیل است
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که آنچه که بیان شده نه تنها به معنای بینقص بودن نیست، بلکه همچنین نشاندهنده توقف و عدم فعالیت در حوزهی دلایل و مستندات است. به عبارت دیگر، این وضعیتی است که در آن استدلالها و متون معتبر و دینی نیز از کار افتادهاند.
قول حق گیر ووصف کن به همانتو چه کاری به هرزۀ بهمان
هوش مصنوعی: بهجای آنکه به حرفها و رفتارهای بیمعنا دیگران توجه کنی، به حقایق و واقعیتها نگاه کن و آن‌ها را وصف کن.