بخش ۲ - عین الیقین
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف مفهوم نفس و تفاوت آن با جسم می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که نفس نه ماده دارد و نه مدت، بلکه وجودی شریف و جوهری است که از دنیای اضافات فراتر است. جسم، با اجزای خود شناخته می‌شود، در حالی که نفس وجودی بسیط و بی‌همتا است. همچنین به ارتباط و وحدت بین عقل و نفس اشاره می‌کند و می‌گوید که نفس با غذای جسم رشد نمی‌کند و در واقع محدث و پاینده است. از نظر شاعر، مرگ و زندگی دو حالت متضاد هستند و هوش و عقل درک کاملی از نفس ندارند.
نفس را نیست مادت و مدّتقالب او راست آلت و عدّت
هوش مصنوعی: جان آدمی به خودی خود نه مادهای دارد و نه مدت زمان خاصی. قالب و شکل او تنها یک وسیله و اندازهگیری برای وجودش است.
نه عرض بلکه جوهری است شریفوز اضافات یافته تشریف
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که ارزش انسان به ویژگیهای اصلی و درونی اوست و نه به ظواهر و جنبههای اضافی که به او تعلق دارد. انسان باید به جوهر و ذات خود توجه کند که از آنجایی که شریف و با ارزش است، میتواند به افتخار و منزلت بالایی دست یابد.
جسم نبوَد که جسم را اجزاستو او محل بسیط بی همتا است
هوش مصنوعی: بدن وجود خارجی ندارد، بلکه اعضای بدن تشکیلدهنده آن هستند و او (جسم) یک مکان وسیع و منحصر به فرد است.
وحدت عقل و نفس را داندجسم دیدی که او خدا داند
هوش مصنوعی: عقل و روح به یکدیگر پیوند خوردهاند؛ آیا جسمی را دیدی که این ارتباط را خداوند میداند؟
گر بسیطی درآید اندر جسممتجزّی شود به چندین قسم
هوش مصنوعی: اگر یک چیز ساده و واحد وارد جسمی چند تکه شود، به قطعات و بخشهای متعددی تبدیل خواهد شد.
که بسیط آنگهی بسیط بودچو بدو جسم تو محیط بود
هوش مصنوعی: وقتی که وجود تو دایرهوار و گسترده است، در آن صورت، موجودی دیگر هم به همان اندازه بیکران و بدون محدودیت خواهد بود.
نشود از غذا فزایندهمُحْدَث است او ولیک پاینده
هوش مصنوعی: غذا نمیتواند چیزی را جاودانه کند، اما چیزی که باقی و پایدار است، از آن نشأت میگیرد.
نی بمیرد همی چو نفس نماآنکه در شأن اوست «بل احیا»
هوش مصنوعی: نفس انسانی نمیمیرد و همیشه پابرجاست، چون کسانی که در شأن او هستند زندهاند.
مردن و زیستن چو ضدّانندروح را نیست عاقلان دانند
هوش مصنوعی: زندگی و مرگ مانند دو سمت متضاد هم هستند و افراد خردمند از این حقیقت آگاهند که روح نیاز به هر دو دارد.