بخش ۳ - الضلال المبین
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به نقد افرادی می‌پردازد که در مسیر کسب و کار خود از رزق حرام استفاده می‌کنند و به این شیوه دچار جهل و حماقت شده‌اند. او می‌گوید که این افراد باید شک و تردیدهای خود را کنار بگذارند و راهی معین در زندگی انتخاب کنند؛ یا باید مسلمان واقعی باشند یا به طور کلی راه کفر را انتخاب کنند.
شاعر به تفکر دوزخی بودن آن‌ها اشاره می‌کند و بر این نکته تأکید دارد که ویژگی‌های دورویی و نفاق از مسلمانی دور است. او درباره خطراتی که این افراد متوجه خود می‌کنند هشدار می‌دهد و به آن‌ها توصیه می‌کند که در چالش‌ها و مشکلات، به خود و اختیارشان اتکا کنند. به عبارت دیگر، شاعر می‌خواهد بگوید که اگر کسی در دریا غرق شده باشد، نباید دست و پا بزند بلکه باید راه نجات خود را پیدا کند. در نهایت، او بر این نکته تأکید دارد که حتی در تاریکی و خطر، ممکن است فرصتی برای نجات وجود داشته باشد.
گیرد از کسب خویش رزق حرامقَدَری، اینت حمق و جهل تمام
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر نادانی و جهالت از راه نادرست روزی میگیرد، در واقع از علم و آگاهی بیبهره است.
شبهۀ او که منشأ شر شدبا جوابش بسی مکرّر شد
هوش مصنوعی: شبههای که ناشی از وجود شر است، با پاسخ به آن، دوباره و چندین بار تکرار میشود.
بازخوان و بدان یکایک راتا کند زایل از تو این شک را
هوش مصنوعی: بررسی کن و با دقت بسنجد تا این تردید از وجودت برطرف شود.
تا کی آخر از این دوروئی توفتنۀ خلق و هرزه گوئی تو
هوش مصنوعی: تا کی باید به دورویی و فریبکاری تو و آشفتهگویی و بیهودهگوییات در میان مردم تحمل کنیم؟
یا مسلمان محض شو در دینیا بکلّی طریق کفر گزین
هوش مصنوعی: ای مسلمان، یا به طور کامل به دین اسلام بپیوند و آن را بپذیر، یا تماماً راه کفر را انتخاب کن.
همه دانند مردم از که و مهکه زن قحبه از مخنّث به
هوش مصنوعی: همه میدانند که مردم از چه کسی و چه چیزی حرف میزنند. زنان بدنام از مردان شبیه زنان تمایلات دارند.
چون نه اینی نه آن، همان و همینکرده دور از خودت به صد نفرین
هوش مصنوعی: وقتی نه این هستی و نه آن، در واقع با این ویژگیها خودت را از دیگران دور کردهای و به خودت نفرین میکنی.
زان منافق همیشه نام تو شد«اسفل السافلین» مقام تو شد
هوش مصنوعی: به خاطر منافق، نام تو به پایینترین و بدترین مقامها کشیده شده است.
از مسلمانی این صفت دور استزانکه از شرکهای مستور است
هوش مصنوعی: این ویژگی از مسلمانی به دور است، زیرا به نوعی از شرکهای پنهان مربوط میشود.
اندرین ره ترا بسی بیم استچاره تفویض یا نه تسلیم است
هوش مصنوعی: در این راه، برای تو خطرهای زیادی وجود دارد. برای آن، باید تصمیم بگیری که آیا باید کار را به خدا بسپاری یا تسلیم شوی.
هرکه در بحر دست و پای زندنفس خود را بدان تباه کند
هوش مصنوعی: هر کسی که در دریا تلاش کند و دست و پا بزند، نفس و جان خود را به خطر میاندازد و به هدر می‌دهد.
وان غریقی که تن در آب دهدهست ممکن کز آن بلا برهد
هوش مصنوعی: خود را در چنگال سختی و مشکلات قرار دادن، ممکن است راهی برای رهایی از آن بلا پیدا کند.
اندر آب اوفتادهای زنهارقوّت خویش را بدو بسپار
هوش مصنوعی: اگر در آب افتادهای، مراقب باش که نیروی خود را به آب نسپار.
آنکه خود را در آب مرده شناختموج دریاش هم برون انداخت
هوش مصنوعی: کسی که به عمق وجود خود پی برد و حقیقت خودش را شناخت، میتواند به راحتی از شرایط سخت و چالش‌ها عبور کند و به موفقیت برسد.
زانچنان بحر مظلم خونخوارتختهای نادر اوفتد به کنار
هوش مصنوعی: از آنجا که دریای تاریک و خطرناک مانند خونخواری است، بر روی آن تختهای نادر و خاص به کناری میافتد.