بخش ۲ - حکایت
هوش مصنوعی: در این شعر، راوی در کنار جمعیتی به تفرج در کوه رفته و به طور ناگهانی با یک کرمک تازه و شاداب مواجه می‌شود. این موجود در میان کمر یاری پنهان شده است و کسی متوجه آن نمی‌شود. وقتی مردم آن را می‌بینند، ایمانشان تازه می‌شود و به فکر فرو می‌روند که چگونه چنین موجودی بدون علت و به طور طبیعی زنده است. شاعر به نقش خداوند در فراهم کردن رزق و قوت جان اشاره می‌کند و می‌گوید که هر چیزی به خواست خداوند است و نیاز به علت و دلیل ندارد. او به نقش انسان‌ها در جمع‌کردن و خودداری از مصرف بیشتر اشاره می‌کند و به عاقل و ابله بودن انسان‌ها در نسبت دادن خوراک به یکدیگر نظر می‌دهد. شاعر نتیجه می‌گیرد که مردن از گرسنگی نادر است، زیرا خوش‌بختی یا بدبختی افراد به بهره‌وری از روزی خویش بستگی دارد.
در حضور جماعتی انبوهرفته بودم پی تفرّج کوه
هوش مصنوعی: در میان جمعیت زیادی به کوهستان رفته بودم تا کمی استراحت و گردش کنم.
کمری را شکافت یک یاریپیش ما ناگهان پی کاری
هوش مصنوعی: یک دوست ناگهان به ما سرزده و مشکلی را برای حل کردن پیش روی ما قرار داده است.
کرمکی یافتم میان کمرسیر و سیرآب و سبز و تازه و تر
هوش مصنوعی: در میان کمر سیر، در جایی که سبز و تازه و شاداب است، کرمکی پیدا کردم.
اندر آنجا مقام خود کردهچون در آب و گیاه پرورده
هوش مصنوعی: در آنجا جایگاه خود را یافته مانند آب و گیاه که پرورش یافتهاند.
هیچگونه مسام و راه گذرما ندیدیدم در میان کمر
هوش مصنوعی: هیچ راه یا مسیری را در میان این کمر ندیدم که بتوانم عبور کنم.
خلق چون دید صورت آن راتازه کردند جمله ایمان را
هوش مصنوعی: مردم وقتی صورت او را دیدند، همه ایمانشان را تازه و قوی کردند.
رزق این از کدام راه آمدکه تر و تازه چون گیاه آمد
هوش مصنوعی: این روزی از کدام منبع به دست آمد که به همان تازگی و شادابی گیاهان است؟
قوت از بهر قوّت جان استوان هم از فعلهای یزدان است
هوش مصنوعی: قدرت و نیروی زندگی از روح و جان انسان ناشی می‌شود، و این نیرو نیز به واسطه اعمال و اراده خدایی به وجود میآید.
فعل حق را سبب نمیشایدکم نگردد ز هیچ و نفزاید
هوش مصنوعی: عمل خداوند هیچ شرط و وابستگی ندارد؛ کم یا زیاد نمی‌شود و از چیزی نکاسته و به چیزی نمیافزاید.
بی سبب بین که دارد او زندهجمع شو تا کی ای پراکنده؟
هوش مصنوعی: نگاهی بینداز که او چگونه زنده است، بیهیچ دلیلی. تا کی باید منتظر باشی، ای آن که در هم پراکندهای؟
بسکه دیدیم مرده از خوردننادر است از گرسنگی مردن
هوش مصنوعی: ما به قدری مردهای که از خوردن جان خودش را از دست دادهاند دیدهایم که مردن از گرسنگی به ندرت پیش میآید.
گر توانگر بوی و گر درویشنخوری جز که قدر روزی خویش
هوش مصنوعی: اگر ثروتمند باشی بویی از روحیات و صفات خوب خواهد داشت و اگر فقیر باشی، تنها چیزی که میخوری همان مقدار روزی خودت خواهد بود.
تو کنی جمع تا فلان بخوردعاقل این را ز ابلهی شمرد
هوش مصنوعی: تو برای کسی که عقل ندارد، جمع کردن و آماده کردن را انجام میدهی، در حالی که عاقل این فعل را از نادانی نمیداند.