بخش ۲ - الضلال المبین
هوش مصنوعی: در این اشعار، شاعر به نقد باورهای اهل الحاد و مرجیه می‌پردازد که با طرح شبهات به ستیز با دین و طاعت می‌پردازند. آنها بر این باورند که خداوند به طاعت انسان نیاز ندارد و عمل انسان تأثیری بر ذات او ندارد. شاعر توضیح می‌دهد که حتی اگر انسان خواست و یا نخواست (طاعت یا عصیان)، این امر نقصان یا فزونی در خداوند ایجاد نمی‌کند. همچنین، اشاره می‌کند که اگر خداوند رحمتی بکند، نیازی به زحمت بشر ندارد و اگر از ارادتش برگردد، شکر طاعت انسان به زیان او خواهد بود.
شاعر به نقد نظرات حکما می‌پردازد که به بهانه تقدیر، بر انبیا طعن می‌زنند و به کفر و الحاد دامن می‌زنند. او بیان می‌کند که هر چه در این زمینه گفته شده، ناکام بوده و در نهایت تاکید می‌کند که امتحان الهی سبب تمییز بین پاک و پلید است. علاوه بر این، عقل و تجربه را ابزارهای مهمی در پرورش و یادگیری می‌داند.
اهل الحاد و مرجئه ز ستیزشبههای کردهاند دست آویز
هوش مصنوعی: افراد ملحد و مرجئه به وسیله شبهاتی که به وجود آوردهاند، به جنگ و جدل پرداختهاند و به همین دلیل بهانهای برای دعوا ایجاد کردهاند.
که چه حاصل از این مشقّت مابی نیاز است حق ز طاعت ما
هوش مصنوعی: اینکه ما در زحمت و سختی هستیم، برای خداوند نیازی ندارد و او از اطاعت ما بینیاز است.
گر تو طاعت کنی و گر عصیانذات حق را از آن چه سود و زیان
هوش مصنوعی: اگر به اطاعت پردازی یا در مخالفت باشی، فرقی به حال ذات حق نمی‌کند، چون او از سود و زیان تو بینیاز است.
گر تو قادر شوی و گر عاجزخللی ناید اندر او هرگز
هوش مصنوعی: هرگاه تو توانمند باشی یا ناتوان، هیچ نقصی در آن ایجاد نخواهد شد.
حق تعالی اگر کند رحمتنیست حاجت ورا بدین زحمت
هوش مصنوعی: اگر خداوند متعال رحمت کند، نیازی به تلاش و زحمت برای دریافت آن نیست.
ور غضب راند از ارادت و قهرشکّر طاعت تو گردد زهر
هوش مصنوعی: اگر غم و خشم، محبت را کنار بزند و از عشق دور کند، در عین حال باید دانست که هر چیزی که در ظاهر خوب به نظر میرسد، ممکن است در باطن تلخ و ناگوار باشد.
حکما بر بهانۀ تقدیرجمله انداختند در تأخیر
هوش مصنوعی: حکما به بهانهٔ سرنوشت و تقدیر، همه چیز را به تأخیر انداختند.
طعن در انبیا و حکم زدندکافر و ملحد و خبیث شدند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که افرادی که به پیامبران حمله میکنند و درباره آنها قضاوت میکنند، به عنوان کافر، ملحد و انسانهای ناپاک شناخته میشوند.
تُرَّهاتی شمار نافرجامهرچه زین جنس گفتهاند تمام
هوش مصنوعی: هر آنچه که در مورد این مسائل بیاهمیت و بیفایده گفته شده، همگی بینتیجه و بیمحتوا هستند.
امتحان است سرّ حکم خداکه کند پاک از پلید جدا
هوش مصنوعی: امتحان الهی برای این است که چیزهای پاک را از ناپاک جدا کند و نشان دهد که چه چیزی ارزشمند است.
عقل را چون ز نقل تقویت استتجربتها دلیل تربیت است
هوش مصنوعی: عقل و تفکر انسان به تجربههایی که در زندگی کسب می‌کند، قوت و درستی میبخشد. در حقیقت، تجربیات به عنوان نشانهای از پرورش و رشد این تواناییها عمل میکنند.