بخش ۳ - حکایت
هوش مصنوعی: نازنین خاتون در این شعر به موضوع عجز و ضعف انسان اشاره می‌کند و می‌گوید که این عجز خود نوعی نعمت است، زیرا انسان از آن طریق به خوبی‌ها و درستکاری‌ها هدایت می‌شود. او بیان می‌کند که تکلیف و مسئولیت انسان به دلیل عجز اوست و این عجز باعث می‌شود که انسان در مسیر کمال قرار گیرد. به گفته خاتون، درک عجز و پذیرش آن راهی به سوی حقیقت و مذهب پاک است، و هر چیزی غیر از این، کفر و گمراهی است. به‌علاوه، او به تمایز میان جبر و اختیار نیز اشاره می‌کند و می‌گوید که واقعیّت‌های وجودی انسان در همین عجز نهفته است.
گفت یک روز نازنین خاتونکادمی زاده عاجز است و زبون
هوش مصنوعی: یک روز خانمی محترم گفت که من از نظر قدرت و توانایی ضعیف و بیقوت هستم.
در دو انگشت حق ورا دل و گِلپس مؤاخذ شده، زهی مشکل
هوش مصنوعی: در دو انگشت راست و چپ حق و باطل وجود دارد و انسان بر اساس اعمال خود مورد بازخواست قرار میگیرد، پس زندگی انسان به شدت سخت و پرچالش است.
غایت عجز و اضطرار است اینکس نگوید که اختیار است این
هوش مصنوعی: این فرد در نهایت ناتوانی و نیاز به سرنوشت مبتلا شده است و نمیتواند بگوید که این انتخاب خودش بوده است.
همه در شأن ماست آیۀ عجز«ما تشاؤن» چیست غایت عجز
هوش مصنوعی: همه چیز در حد و اندازه ماست، پس چرا آیه «آنچه میخواهید» نشاندهنده ناتوانی است؟
چونکه تعجیز او ز تکلیف استسرّ تکلیف لطف و تشریف است
هوش مصنوعی: اگر کسی به دلیل ناتوانی از انجام وظیفهای معاف شود، این نشاندهندهٔ نوعی محرومیت است، اما اصل مسأله آن است که وظیفه به خودی خود، لطف و احترام به فرد به شمار میآید.
عاجزی خانه زاد امکان استمظهرش نقش ذات انسان است
هوش مصنوعی: عجز و ناتوانی در ذات انسان قرار دارد و این موضوع از ویژگیهای اساسی اوست.
زانکه تکلیف امر علم و عملآدمی راست در دو کَوْن محل
هوش مصنوعی: زیرا وظیفهی علم و عمل انسان به دو جهان وابسته است.
همه تکریم او از آن عجز استغایت سیر سالکان عجز است
هوش مصنوعی: همه احترام و ارادت به او به خاطر ناتوانی ماست و هدف نهایی راهیان حقیقت، درک این ناتوانی است.
عجز دیدی که اقتدار آمدجبر دیدی که اختیار آمد
هوش مصنوعی: وقتی ناتوانی و ضعف را دیدی، قدرت و توانایی را هم تجربه کردی. زمانی که به ناچار تصمیمگیری و اجبار را مشاهده کردی، اختیار و آزادی عمل را نیز فهمیدی.
نیست گشتن در عدم زدن استبیش بودن همه ز کم زدن است
هوش مصنوعی: عدم و نیستی را در خود گشتن نشانهای از بیفاقدگی و کمبود میداند. در حقیقت، فزونی و کمال، به خاطر افزایش وجود و ویژگیهای مثبت است، نه این که از کم بودن ناشی گردد.
عجز از ادراک گفت ادراک استآنکه را دید و مذهب پاک است
هوش مصنوعی: ناتوانی از درک، گفتوگویی است که با دیدن حقیقت و رعایت اصول صحیح تحقق پیدا می‌کند.
این چنین است راه اهل کمالغیر از این کفر و بدعت است و ضلال
هوش مصنوعی: راه افرادی که به کمال رسیدهاند اینگونه است و غیر از این راه، کفر و بدعت و گمراهی است.