بخش ۱۴۸ - اشارة الی بعض بطون قوله تعالی و جنة عرضها السموات و الارض
هوش مصنوعی: این متن درباره مفهوم "جنات" و ارتباط آن با "ذات" و "عرضها" است. جنات به معنای "جنات الذات" است که نشان‌دهنده وجود حقایق و اعراض در آسمان و زمین می‌باشد. زمین بیانگر حقایق عینی و آسمان نشانه صفات و اسماء است که تحت تأثیر ذات حق قرار دارند.
تمامی اعیان و صفات در مرتبه‌ای واحد با ذات حق تجلی می‌کنند و در اینجا هیچگونه تفاوت و افتراق واقعی وجود ندارد. وقتی ذات خود را بر خود معرفی می‌کند، آسمان و زمین به وجود می‌آیند. او همزمان به شکل اسماء و صورت اشیا بروز می‌کند، اما در علمش این دو در هم ادغام شده‌اند.
زمانی که ذات حق به وجود می‌آید، آثار و نشانه‌های آن به صورت آسمان و زمین در می‌آید. این آسمان، آسمانی روحانی است و نه مادی. در نتیجه، زمین تجلی اجساد و شکل‌ها و آسمان تجلی روحانیات است. در نهایت، این متن به این نکته اشاره می‌کند که ذات حق به عنوان جنت، خود را به صورت آسمان و زمین نمایان می‌سازد و این تجلی در واقع کمال و عدم تداخل در ذات او را نشان می‌دهد.
اصل جنات جنت الذات استعرضها الارض و السماوات است
هوش مصنوعی: بهشتی که در اصل وجود دارد، همان جوهر و ذات است و گستره آن به اندازه زمین و آسمانهاست.
ارض چه بود، حقایق اعیانمستقر در نشیمن امکان
هوش مصنوعی: زمین چیست جز اینکه حقیقتهای واقعی در مکانهای ممکن قرار دارند.
آسمان چه صفات یا اسمامتأثر ز حکم شان اشیا
هوش مصنوعی: آسمان به چه ویژگیها یا نامهایی از تأثیرات ناشی از قوانین چیزها آراسته شده است؟
بود اعیان باسرها و صفاتمندمج در نخست رتبه ذات
هوش مصنوعی: افراد برجسته و ویژگیها در مرتبه اول وجود با هم ترکیب شده‌اند.
وحدت صرف و هستی ساذجبود اینها همه در او مدرج
هوش مصنوعی: وحدت و وجود اصلی ساده و خالص است و همه چیز در آن جای میگیرد.
امتیازی و اختلافی نهاتفاقی و ائتلافی نه
هوش مصنوعی: نه در میان این قوم برتری وجود دارد و نه اختلافی، همه چیز تصادفی و به خاطر اتحاد نیست.
ذات خود را چو کرد بر خود عرضعرضش این آسمان شد و این ارض
هوش مصنوعی: وقتی ذات خود را به نمایش گذاشت، آنچنان عظمتی پیدا کرد که آسمان و زمین را در بر گرفت.
هم درآمد به کسوت اسماهم برآمد به صورت اشیا
هوش مصنوعی: او به شکل نامها و اوصاف درآمد و نیز به صورت اجسام و موجودات ظاهر شد.
لیک در علم خویش نی در عینبود در علم مندمج کونین
هوش مصنوعی: اما در دانش خود، نه در ظاهر هستم و نه در باطن، در علم من دو جهان در هم آمیختهاند.
باز دیگر چو عرض کرد آغازکرد ارض و سمای دیگر ساز
هوش مصنوعی: دوباره وقتی که خواست بیان کند، زمین و آسمان دیگری را شکل داد.
ارض شد ملک و آسمان ملکوتهر دو در تحت سطوت جبروت
هوش مصنوعی: زمین و آسمان هر دو تحت سلطه و قدرت عظیم الهی هستند و به نوعی به هم وابستهاند.
شاید چو بار نخست در دومینعرض او عین آسمان و زمین
هوش مصنوعی: شاید وقتی که برای اولین بار او را ملاقات میکنم، همه چیز از قضا به شکلی شگفتانگیز و زیبا باشد، مانند پیوستگی آسمان و زمین.
هر چه در غیب ذات باطن بوددر شهادت ظهور کرد و نمود
هوش مصنوعی: هر آنچه در دنیای پنهان و باطن وجود داشت، در دنیای آشکار و قابل مشاهده بروز و ظهور پیدا کرد.
آنچه در وی تجرد و تأثیرگشت ظاهر شد آسمان و اثیر
هوش مصنوعی: آنچه در وجود او بروز و ظهور یافت، آسمان و تاثیرات آن است.
آسمانی ولیک روحانینه هیولانی و نه جسمانی
هوش مصنوعی: آسمان وجود دارد، اما این آسمان روحانی است و نه مادی یا ظاهری.
وانچه آمد مخالف ارواحارض اجساد باشد و اشباح
هوش مصنوعی: هر چیزی که با روحهای زمین و اجساد آدمها در تضاد باشد، به شکل سایهها و موجودات غیرمادی در می‌آید.
طبقات است آن زمین و ازانباشد اطباق آسمان جهان
هوش مصنوعی: زمین دارای لایهها و طبقات مختلفی است و این ساختار لایهای در آسمان نیز وجود دارد. به عبارت دیگر، زمین و آسمان هرکدام ساختارهای چندلایهای دارند که در ساختار و زیبایی جهان تاثیرگذار هستند.
ذات حق را که جنت آیین استعرضهاالارض و السما این است
هوش مصنوعی: این بیان اشاره دارد به این که حقیقت الهی، که بهشت و نعمتهایش را به همراه دارد، فراتر از تمام آسمانها و زمینهاست. یعنی وجود خالق و ذات او آن چنان عظیم و گسترده است که درکش از حدود عالم مادی فراتر میرود.
چون عیان شد ز غیب قدس قدمعرضش این هر دو شد نه بیش و نه کم
هوش مصنوعی: وقتی که حقیقت از دنیای غیب آشکار شد، از آنجا به دست آمد که این حقیقت نه کم است و نه زیاد.