بخش ۱۹ - آغاز مقال در شرح صورت حال سلامان و ابسال
هوش مصنوعی: در این متن، داستان یک شاه در یونان روایت می‌شود که به مانند سکندر، بزرگ و قدرتمند است. در زمان او، یک حکمت‌شناس وجود دارد که علم و دانش را پایه‌گذاری کرده و شاگردان زیادی دور او جمع شده‌اند. شاه متوجه ارزش این حکیم می‌شود و او را به عنوان مشاور خود انتخاب می‌کند. با تدبیرهای این حکیم، قلمرو شاه به تسخیر درمی‌آید و کشور از عدالت و بخشش او رونق می‌گیرد. اما شاه به تنهایی حکیم نیست و بدون کمک این مشاور، حکمرانی‌اش ضعیف و بی‌ثبات خواهد بود. در نهایت، متن به اهمیت عدالت در سلطنت اشاره می‌کند و بیان می‌کند که تنها با وجود عدل، ملک می‌تواند برقرار بماند و از ظلم دوری گزیده شود.
شهریاری بود در یونان زمینچون سکندر صاحب تاج و نگین
هوش مصنوعی: در سرزمینی به نام یونان، پادشاهی وجود داشت که شبیه سکندر، با تاج و نگینی درخشان و قدرت نمایی میکرد.
بود در عهدش یکی حکمت شناسکاخ حکمت را قوی کرده اساس
هوش مصنوعی: در زمان او، شخصی آگاه به علم و دانش وجود داشت که بنیان و پایههای علم و حکمت را مستحکم و قوی کرده بود.
اهل حکمت یک به یک شاگرد اوحلقه بسته جمله گرداگرد او
هوش مصنوعی: افراد دانا یکی یکی در اطراف او جمع شده‌اند و به نوعی در حلقهای از شاگردی او قرار دارند.
شاه چون دانست قدرش را شریفساختش در خلوت و صحبت حریف
هوش مصنوعی: وقتی شاه به ارزش و مقام او پی برد، در تنهایی و گفتگو با دوستانش او را ارجمند و عزیز کرد.
جز به تدبیرش نرفتی نیم گامجز به تلقینش نجستی هیچ کام
هوش مصنوعی: تنها با برنامهریزی و تدبیر او قدمی برنداشتهای و هیچگاه بدون آموزش او به جایی نرسیدهای.
در جهانگیری ز بس تدبیر کردقاف تا قافش همه تسخیر کرد
هوش مصنوعی: به خاطر برنامهریزی و تدبیر زیادی که انجام داد، توانست سرتاسر جهان را تحت کنترل خود درآورد.
خلق را از عدل و جودش ساخت کارشد بدان بنیاد ملکش استوار
هوش مصنوعی: خلق را به خاطر عدل و سخاوت او به وجود آورد و بر اساس این اصول، کشورش را پایدار ساخت.
شاه چون نبود به نفس خود حکیمتا حکیمی نبودش یار و ندیم
هوش مصنوعی: چون شاه خود فردی دانشمند و حکیم نبود، افرادی که به عنوان یار و دوست او میتوانستند کمکش کنند نیز حکیم و دانشمند نبودند.
قصر ملکش را بود بنیاد سستکم فتد قانون حکم او درست
هوش مصنوعی: شالودهی قصر پادشاهی او ضعیف است، چون قانون و فرمان او به درستی پابرجا نمیماند.
خالی از نعت و نشان عدل و ظلمفرق نتواند میان عدل و ظلم
هوش مصنوعی: اگر چیزی از ویژگیها و نشانههای عدالت و ظلم خالی باشد، نمیتواند بین این دو تفاوت قائل شود.
ظلم را بندد به جای عدل کارعدل را داند به سان ظلم عار
هوش مصنوعی: اگر ظلم را به جای عدالت قرار دهیم، چنین عدالتهایی در واقع جایگاه و ارزش واقعی خود را از دست میدهند.
عالم از بیداد او گردد خرابچشمه سار ملک و دین از وی سراب
هوش مصنوعی: جهان به خاطر ظلم و ستم او ویران می‌شود، مانند چشمهسار که از او فقط توهم و سراب باقی میماند و هیچ حقیقتی در آن نیست.
نکته ای خوش گفته است آن دوربینعدل دارد ملک را قایم نه دین
هوش مصنوعی: چیزی زیبا گفته شده است؛ دوربین عدالت بر ملک سلطنت دارد، نه بر دین.
کفر کیشی کو به عدل آید فرهملک را از ظالم دیندار به
هوش مصنوعی: اگر کسی به راستی عدالت را رعایت کند، حتی اگر غیرمذهبی باشد، برتری و قدرت را از دست کسی که به ظاهر دیندار است و در واقع ظالم است، می‌گیرد.