تناجی
جامی

بخش ۴۶ - مقاله سیزدهم در مخاطبه سلاطین که اگر بر دیگران می تابند آسمان عدل را چشمه آفتابند و اگر همه گرد خود می گردند طوفان ظلم را گرداب

ای به سرت افسر فرماندهیافسرت از گوهر احسان تهی
زیور سر افسر ازان گوهر استخالی ازان مایه درد سر است
گرد میان تو مرصع کمرمهره و مار آمده با یکدگر
لیک نه آن مهره که روز شمارنفع رساند به تو ز آسیب مار
تخت زرت آتش و گوهر در اوهست درخشنده چو اخگر در او
شعله به جان در زده آن آتشتلیک ز بس بیخودی آید خوشت
چون به خود آیی ز شراب غرورآورد آن سوختگی بر تو زور
هر دمت از درد دو صد قطره خوناز بن هر موی تراود برون
سود سر ایوان تو را بر سپهرشمسه آن گشت معارض به مهر
قصر تو چون کاخ فلک سر بلندحادثه را قاصر از آنجا کمند
حارس و بواب تو بر بد سگالبسته پی حفظ تو راه خیال
لیک نیارند به مکر و حیلبستن آن رخنه که آید اجل
زود بود کاید اجل از کمینشیشه عمر تو زند بر زمین
نقد حیات تو به غارت بردخصم تو را بخت بشارت برد
کنگر کاخ تو به خاک افکندطاق بلندت به مغاک افکند
افسرت از فرق فتد زیر پایپایه تخت تو بلغزد ز جای
روزی ازین واقعه اندیشه کنقاعده دادگری پیشه کن
ظلم تو را بیخ چو محکم کندظلم تو ظلم همه عالم بود
خواجه به خانه چون بود دف سرایاهل سرایش همه کوبند پای
شهری از آشوب تو غارت شودتات یکی خانه عمارت شود
کاش کنی ترک عمارتگریتا نکشد کار به غارتگری
باغی از آسیب تو گردد تلفتات درآید ته سیبی به کف
به که ازان سیب شکیبت بودور نه به هر سیب حسیبت بود
میوه و مرغ سر خوانت مقیماز حرم بیوه و باغ یتیم
مطبخیت هیمه ز خوی درشتمی کشد از پشته هر کوژپشت
باز تو را میر شکاران به فنطعمه ده از جوژه هر پیرزن
بارگی خاص تو را هر پسینکاه و جو از توبره خوشه چین
گوش کنیزان تو را داده بهراز زر دریوزه گدایان شهر
چند کنی ظلم به هر بوم و مرزچند گهی رسم و ره عدل ورز
بین که ازین هر دو کدام است بههر چند نه به بر رخ آن دست نه
ظلم نهد دام سراب غرورعدل دهد جام شراب سرور
هان که جگر سوخته و دل کبابباز نمانی به سراب از شراب
شهر و ده آباد به عدل است و بسطبع جهان شاد به عدل است و بس
تو چو شبانی و رعیت همهدر کنف رحمت تو چون رمه
وای شبانی که کند کار گرگهمچو سگ زرد شود یار گرگ
بره کند باز ز پستان میشتا دردش گرگ به دندان خویش
عدل تو گر فیض رسانی کندبر رمه ها گرگ شبانی کند
پنجه کند شانه به دشت و درهشانه زند گردن و پشت بره